Den Helder, 7 december 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
Besluit van de gemeenteraad van de gemeente Den Helder, houdende regels over het opleggen van een maatregel tot het verlagen van de uitkering (Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ Den Helder 2027)
De raad van de gemeente Den Helder;
gelezen het raadsvoorstel nummer XXXXX van het college van burgemeester en wethouders van Den Helder van XXXXXXX;
gelet op artikel 8, eerste lid, aanhef en onder a en c, van de Participatiewet, artikel 35, onder a en c van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) en artikel 35 onder a en c van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) en artikelen 22 en 23 van de Wet Inburgering 2021;
gelezen het advies van de Adviesraad Sociaal Domein van XXXXXXX;
kennis genomen hebbende van de voorbereidende commissievergadering Maatschappelijke Ontwikkeling op XXXXXXX;
besluit:
de volgende verordening vast te stellen.
Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Den Helder 2027
Hoofdstuk 1 Algemeen
Artikel 1 Definities Alle definities die in deze verordening worden gebruikt en niet nader worden omschreven, hebben dezelfde betekenis als in de Participatiewet en de Algemene wet bestuursrecht.
In deze verordening wordt verstaan onder:
- Benadelingsbedrag: netto-uitkering waarop eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep wordt of is gedaan als gevolg van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid;
- Bijstandsnorm: a. toepasselijke bijstandsnorm als bedoeld in artikel 5, onderdeel c, van de
Participatiewet, of b. grondslag van de uitkering als bedoeld in artikel 5 van de Wet
inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) of artikel 5 van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) voor zover sprake is van een uitkering op grond van de IOAW of de IOAZ;
- PIP: Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie als bedoeld in artikel 15 van de Wet
inburgering 2021;
- Recidive: herhaling van verwijtbaar gedrag van dezelfde categorie of hoger binnen een periode van twee jaar na de dagtekening van het besluit waarbij een eerdere maatregel is opgelegd;
- Tekortschietend besef van verantwoordelijkheid: verwijtbaar gedrag waardoor eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op uitkering wordt gedaan;
- Uitkering: algemene bijstand of studietoeslag op grond van de Participatiewet of een uitkering op grond van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) of de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ);
- UWV: Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen;
- Zeer ernstige misdraging: elk aan belanghebbende toe te rekenen gedrag jegens (medewerkers van) bestuursorganen belast met de uitvoering van de Participatiewet dat naar algemeen aanvaarde maatschappelijke normen als ernstig agressief, intimiderend, bedreigend of gewelddadig moet worden aangemerkt.
Artikel 2 Algemene bepalingen 1. Het college kan een maatregel opleggen ter verlaging van de uitkering overeenkomstig de Participatiewet, het Maatregelenbesluit sociale zekerheidswetten en deze verordening, als een belanghebbende:
a. zich zeer ernstig misdraagt; b. de verplichtingen verbonden aan de uitkering niet nakomt, en/of; c. een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid betoont voor de
voorziening in het bestaan, zoals bedoeld in de Participatiewet, Wet Handhaving sociale zekerheid en deze verordening. 2. Het opleggen van een maatregel is altijd maatwerk en wordt afgestemd op: a. de ernst van het feit. Dit is de feitelijke constatering van het verwijtbaar gedrag
van de belanghebbende; b. de mate van verwijtbaarheid. Dit omvat de omschrijving en beoordeling in welke
mate het belanghebbende diens handelen of nalaten van het niet nakomen van de verplichtingen kan worden verweten; c. de omstandigheden van belanghebbende en diens gezin / dringende redenen.
De omstandigheden van de belanghebbende en diens eventuele gezin kunnen van invloed zijn om van een maatregel af te zien dan wel deze te matigen; d. de mate van handelen of nalaten van het college. Het is relevant om mee te
wegen in welke mate de gedraging van de belanghebbende het gevolg is van het handelen of nalaten van het college; e. evenredigheid. De op te leggen maatregel tot verlaging van de uitkering heeft
als doel gedragsverandering van de belanghebbende tot stand te brengen. In het kader van evenredigheid dient beoordeeld te worden of het opleggen van de maatregel deze gedragsverandering als effect zal hebben en/of het opleggen van een maatregel tot verlaging van de uitkering voor die gedragsverandering noodzakelijk is of dat er andere manieren zijn. Daarbij dienen alle betrokken belangen evenwichtig te worden afgewogen. 3. Het college ziet af van het opleggen van een maatregel als elke vorm van verwijtbaarheid ontbreekt.
Artikel 3 Toepassingsbereik Deze verordening is van toepassing op de volgende gedragingen:
a. het tonen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid, waaronder in
ieder geval wordt verstaan verwijtbaar ontslag uit dienstbetrekking, het niet of te laat aanvragen van een voorliggende voorziening, het te snel interen of weggeven van vermogen;
b. het niet nakomen van een verplichting als bedoeld in artikel 13 tweede of vierde
lid IOAW of artikel 13 tweede of vierde lid IOAZ, dan wel een op grond van hoofdstuk III van IOAW of IOAZ aan de uitkering verbonden verplichting; c. het niet nakomen van verplichtingen opgenomen in het Persoonlijk Plan
Inburgering en Participatie (PIP), voor zover deze gedraging op grond van deze verordening aanleiding kan geven tot verlaging van de bijstand.
Artikel 4 Termijn oplegging maatregel 1. Wanneer feiten of omstandigheden door belanghebbende zijn gemeld of uit de voor het college toegankelijke administraties een signaal is ontvangen waaruit blijkt dat een verplichting verbonden aan de uitkering niet is nagekomen, legt het college binnen drie maanden na ontvangst van de melding of ontvangst van het signaal, een maatregel op. 2. De maatregel wordt niet opgelegd als het recht op uitkering is beëindigd.
Artikel 5 Zienswijze belanghebbende 1. Voordat een maatregel wordt opgelegd, wordt een belanghebbende over het voornemen daartoe in de gelegenheid gesteld zijn zienswijze naar voren te brengen. 2. Het voornemen vermeldt in ieder geval de reden, duur en het percentage waarmee de uitkering wordt verlaagd. 3. Toepassing van het eerste en tweede lid kan achterwege blijven als: a. belanghebbende al eerder in de gelegenheid is gesteld zijn zienswijze naar voren te brengen en sindsdien geen nieuwe feiten of omstandigheden hebben voorgedaan; b. belanghebbende aangeeft geen gebruik te maken om de eigen zienswijze naar voren te brengen.
Artikel 6 Waarschuwing 1. Op basis van de weging van de factoren zoals opgenomen in artikel 2 lid 2, kan het college bij gedragingen in de categorieën zoals opgenomen in het Maatregelenbesluit sociale zekerheidswetten én gedragingen opgenomen in deze verordening, een waarschuwing opleggen conform artikel 18 tweede lid van de Participatiewet. 2. Een waarschuwing wordt niet gegeven als er sprake is van recidive.
Artikel 7 Besluit 1. Het besluit tot het opleggen van een maatregel vermeldt in ieder geval de reden hiervan, de eventuele duur en hoogte van de maatregel als ook de afweging van de belangen en omstandigheden van de belanghebbende zoals bedoeld in deze verordening. 2. Met een besluit waarmee een maatregel is opgelegd wordt gelijkgesteld het besluit om daarvan af te zien op grond van de afweging zoals opgenomen in artikel 2 lid 2 van deze verordening dan wel het geven van een waarschuwing op grond van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. Daarom tellen deze besluiten ook mee voor de vaststelling van recidive.
Artikel 8 Tekortschietend besef van verantwoordelijkheid Onder tekortschietend besef van verantwoordelijkheid worden in ieder geval de volgende gedragingen verstaan waardoor eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan:
a. het in de periode voorafgaand aan de uitkering verwijtbaar niet behouden van
algemeen geaccepteerde arbeid; b. het te snel interen van vermogen door onverantwoord opmaken van vermogen
of het weggeven (schenken) van vermogen; c. het door eigen schuld verliezen van het recht op een uitkering; d. het door eigen schuld te laat aanvragen van een voorliggende voorziening; e. het ver onder de marktprijs of voor een symbolisch bedrag verkopen van
(on)roerend goed; f. het onverplicht aflossen van schulden; g. het niet nakomen van de verplichting tot het instellen van een
alimentatievordering.
Artikel 9 Hoogte en duur van de maatregel 1. Bij tekortschietend besef van verantwoordelijkheid als bedoeld in artikel 8 aanhef en onderdeel a, wordt de maatregel vastgesteld op 100% van de uitkering. Deze verlaging van de uitkering wordt geëffectueerd over drie aaneengesloten maanden. 2. In de overige gevallen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid wordt de maatregel vastgesteld op: a. 10% van de bijstandsnorm gedurende één maand bij een benadelingsbedrag tot € 1.000,00; b. 20% van de bijstandsnorm gedurende één maand bij een benadelingsbedrag vanaf € 1.000,00 tot € 2.000,00; c. 30% van de bijstandsnorm gedurende één maand bij een benadelingsbedrag vanaf € 2.000,00 tot € 4000,00; d. 30% van de bijstandsnorm gedurende twee maanden bij een benadelingsbedrag vanaf € 4.000,00 tot € 8.000,00; e. 30% van de bijstandsnorm gedurende vier maanden bij een benadelingsbedrag vanaf € 8.000,00 tot € 10.000,00; f. 30% van de bijstandsnorm gedurende zes maanden bij een benadelingsbedrag van € 10.000,00 of hoger.
Artikel 10 De berekeningsgrondslag van de maatregel 1. De maatregel tot verlaging wordt toegepast op de toepasselijke bijstandsnorm. 2. De maatregel bestaat uit een percentage van de bijstandsnorm conform artikel 9 van deze verordening.
Artikel 11 Ingangsdatum en tijdvak 1. Tenzij in deze verordening anders is bepaald, gaat de maatregel tot verlaging van de uitkering in op de eerste dag van de kalendermaand die volgt op de datum waarop het besluit tot het opleggen van de maatregel aan de belanghebbende is bekend gemaakt. Daarbij wordt uitgegaan van de voor die maand geldende toepasselijke bijstandsnorm of grondslag. 2. In afwijking van het eerste lid kan de maatregel tot verlaging van de uitkering met terugwerkende kracht worden opgelegd als er sprake is van een besluit op een uitkeringsaanvraag, voor zover de uitkering nog niet is uitbetaald. In deze situatie werkt de maatregel terug tot de ingangsdatum van de uitkering dan wel de datum waarop het verzuim betrekking heeft. 3. Als het recht op uitkering over de maand waarover de maatregel wordt toegepast minder bedraagt dan de hoogte van de verlaging, blijft de verlaging beperkt tot de hoogte van dat recht. 4. De maatregel wordt vastgesteld voor de duur van één maand, tenzij sprake is van
verwijtbaar gedrag waarvoor in deze verordening een afwijkende duur is
vastgesteld. 5. Bij de effectuering van de maatregel waarvoor een percentage van 100 geldt, maakt het college gebruik van de mogelijkheid om de verlaging te spreiden over drie maanden om daarmee de belanghebbende in de gelegenheid te stellen alsnog aan de verplichtingen te voldoen.
Artikel 12 Samenloop 1. Als één gedraging leidt tot schending van meerdere verplichtingen, wordt één maatregel opgelegd. Daarbij geldt de hoogste toepasselijke maatregel. 2. Als sprake is van meerdere afzonderlijke maatregelwaardige gedragingen, wordt voor iedere gedraging afzonderlijk een maatregel opgelegd. De maatregelen worden gelijktijdig opgelegd tot maximaal 100 procent van de toepasselijke bijstandsnorm, tenzij deze verordening anders bepaalt. 3. Indien een inburgeringsplichtige met een uitkering op grond van de Participatiewet een verplichting uit het Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) niet nakomt en voor diezelfde gedraging zowel een verlaging van de bijstand als een boete op grond van de Wet inburgering 2021 mogelijk is, wordt de bijstand verlaagd overeenkomstig deze verordening.
Artikel 13 Recidive 1. Als een belanghebbende zich binnen twee jaar na bekendmaking van een maatregel opnieuw niet houdt aan dezelfde verplichting verbonden aan de uitkering (met uitzondering van de inlichtingenplicht) óf herhaald tekortschietend besef van verantwoordelijkheid toont, wordt telkens de hoogte van de oorspronkelijke maatregel verdubbeld. 2. Als er sprake is van een verwijtbare gedraging zoals opgenomen in artikel 8 aanhef en onderdeel a waarvoor een 100% maatregel geldt, wordt bij recidive de duur van de maatregel gesteld op 2 maanden.
Hoofdstuk 2 Slotbepalingen
Artikel 14 Hardheidsclausule Het college kan in individuele bijzondere situaties ten gunste van de belanghebbende afwijken van de bepalingen van deze verordening, indien toepassing van deze verordening tot onbillijkheden van overwegende aard leidt.
Artikel 15 Overgangsrecht 1. Op maatregelen die zijn opgelegd voor de datum van inwerkingtreding van deze verordening blijft de Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Den Helder 2023 van toepassing. 2. Voor lopende onderzoeken die betrekking hebben op verwijtbaar gedrag vóórdat deze verordening bekend is gemaakt, geldt dat deze gedragingen zullen worden beoordeeld conform het gestelde in de Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Den Helder 2023, als dat voor belanghebbende gunstiger is. 3. Voor de beoordeling van recidive geldt dat alle al vastgestelde besluiten tot verlaging van de bijstandsnorm op grond van voorgaande afstemmingsverordening, zoals die van toepassing was vóór bekendmaking van deze verordening, meetellen bij de beoordeling van recidive.
Artikel 16 Intrekken oude verordening
De Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Den Helder 2023 wordt ingetrokken vanaf het moment dat deze verordening inwerking treedt.
Artikel 17 Inwerkingtreding en citeertitel 1. Deze verordening treedt in werking op het tijdstip waarop: a. het wetsvoorstel Wet handhaving sociale zekerheid tot wet is verheven en in werking treedt, en
b. artikel I, onderdeel E, van de Participatiewet in balans in werking treedt. 2. Deze verordening wordt aangehaald als: Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ Den Helder 2027.
Aldus besloten in de raadsvergadering van XXX.
voorzitter, J.A. de Boer MSc.
griffier, mr. drs. M. Huisman
Toelichting bij de Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ Den Helder 2027
Algemeen Met de per 1 januari 2027 geldende overkoepelende wet Handhaving sociale zekerheid en de Participatiewet in balans is ook het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten aangepast. De regels over maatregelen zijn hierin in grotere mate landelijk geregeld dan voorheen. Dit betekent dat er minder ruimte is voor eigen keuzes op gemeentelijk niveau. Het maatregelenbeleid is -als gevolg van vorenstaande wetten- voor de Participatiewet, IOAW en IOAZ volledig herzien door onder andere:
- het aantal categorieën te verminderen;
- de duur en hoogte van maatregelen aan te passen; en
- een waarschuwingsbevoegdheid te introduceren.
Dit heeft uiteraard gevolgen voor de gemeentelijke maatregelenverordening, zodat deze eveneens is aangepast. Wat staat nu waar? De grondslag voor het opleggen van een maatregel staat in artikel 18, tweede lid, van de Participatiewet. De gedragingen die tot een maatregel kunnen leiden, zijn als volgt verdeeld:
- De categorieën I, II en III staan in het Maatregelenbesluit;
- De maatregel wegens tekortschietend besef moet uitgewerkt worden in de Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ;
- De maatregel in verband met algemeen geaccepteerde arbeid komt in artikel 18, vierde lid, van de Participatiewet;
- De maatregel in verband met zeer ernstig misdragen komt in artikel 18, vijfde lid, van de Participatiewet. In het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten staan in elke categorie de verplichtingen voor de belanghebbende die bij overtreding daarvan tot een maatregel (kunnen) leiden. De categorie bepaalt welke mogelijkheden de gemeente heeft bij het opleggen van de maatregel. Dit is dus niet langer in de gemeentelijke maatregelenverordening opgenomen, behalve het begrip tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Dit is in de wet niet nader opgenomen en derhalve uitgewerkt in deze verordening.
Maatregel als sanctie; Maatregelen zijn gericht op gedragsverandering en niet uitsluitend bedoeld als straf. Om dit doel te bereiken is het belangrijk dat de maatregel zorgvuldig, transparant en in alle redelijkheid wordt opgelegd. Voor belanghebbende dient het duidelijk te zijn waarom de maatregel wordt opgelegd en op welke wijze hij dit had kunnen voorkomen. Slechts dan zal een maatregel ertoe bij kunnen dragen dat de belanghebbende zijn gedrag in de toekomst wijzigt. Bij de vaststelling van een maatregel moet altijd de individuele situatie van de belanghebbende meegewogen moet worden, waarbij ook verder gekeken wordt dan alleen het individuele belang. Maatwerk is een middel om in de toepassing van wetgeving recht te doen aan de individuele situatie van belanghebbende. Het belang van duidelijke regels moet daarbij niet uit het oog worden verloren, omdat deze rechtszekerheid bieden en de legitimatie van ons handelen versterken. Het college zoekt dus -binnen de wettelijke kaders- naar een balans tussen de verschillende, soms tegengestelde, belangen (evenredigheidsbeginsel).
Artikelsgewijs
Artikel 1 Definities Begrippen die al zijn beschreven in de Algemene wet bestuursrecht (Awb), Gemeentewet, Participatiewet en Wet handhaving sociale zekerheid zijn niet afzonderlijk gedefinieerd in deze verordening. Die zijn vanzelfsprekend van toepassing op deze verordening.
Artikel 2 Algemene bepalingen Lid 1. Als het gaat om schending van een verplichting zoals opgenomen in de Participatiewet, IOAW & IOAZ en de nieuwe Wet Handhaving sociale zekerheid, dan is het mogelijk over te gaan tot het opleggen van een maatregel tot verlaging van de uitkering. Hierbij dient te worden gedacht aan schending van de medewerkingsplicht, re-integratie- en arbeidsverplichting, tekortschietend besef van verantwoordelijkheid, het zeer ernstig misdragen of het niet nakomen van nadere verplichtingen die strekken tot vermindering of beëindiging van de uitkering.
Lid 2 De afweging bij het opleggen van een maatregel vindt plaats in vijf stappen. Allereerst wordt vastgesteld welke verplichting is geschonden en welke maatregel daarop van toepassing is. Vervolgens wordt beoordeeld in hoeverre de gedraging de belanghebbende kan worden verweten. Daarna wordt gekeken naar de persoonlijke omstandigheden van de belanghebbende en de gevolgen die een maatregel kan hebben voor hem en eventueel zijn gezin. Daarbij wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan mogelijke onbedoelde gevolgen. (zoals verhoging schulden, huisuitzetting, afbreken schuldsanering). Ook wordt beoordeeld of sprake is van dringende redenen om van het opleggen van een maatregel af te zien. Tot slot wordt de rol van het college bij de ontstane situatie betrokken in de afweging.
Hieronder volgt een toelichting per stap:
Lid 2 onder a Ernst van het feit Aan de verwijtbare gedragingen als bedoeld in deze verordening zijn in artikel 9 van deze verordening de percentages gekoppeld van 10, 20, 30 of 100 procent van de voor een belanghebbende bijstandsnorm of grondslag.
Lid 2 onder b De mate van verwijtbaarheid Zodra een belanghebbende zich schuldig maakt aan verwijtbaar gedrag -zoals vastgesteld in de vorige stap- dient nagegaan te worden wat er precies is gebeurd en hoeverre dit aan de belanghebbende te verwijten is. Deze afweging kan leiden tot een verhoging of verlaging van het in de vorige stap bedoelde percentage.
Gedragingen kunnen onder andere in mindere mate verwijtbaar zijn als er sprake is van overmacht, calamiteit of fysieke, psychische of verstandelijke beperkingen. Het college gaat actief na of hier sprake van is en neemt dit mee in de afweging.
Lid 2 onder c De omstandigheden van de belanghebbende en diens gezin / dringende redenen De volgende stap in de afweging betreft de vraag in welke omstandigheden verkeerde de belanghebbende ten tijde van de verwijtbare gedraging en ten tijde van de afweging. Als de belanghebbende zelf al actie heeft ondernomen om het verwijtbare gedrag te wijzigen, kan dit meegenomen worden in de afweging.
Bijzondere omstandigheden/ dringende redenen die in deze stap meegewogen kunnen worden, zijn gelegen in maatschappelijk belang -marginalisering van mensen, vergroting schuldenproblematiek, huisuitzetting etc- en de zorgplicht overheid in
relatie tot individuele omstandigheden en kinderen in het gezin. Voor dat laatste wordt ook verwezen naar verdragen inzake de rechten van ouders en kinderen op een passende sociale en economische bescherming.
Lid 2 onder d. De mate van handelen of nalaten college Het is relevant om mee te wegen in welke mate de verwijtbare gedraging het gevolg is van het handelen of nalaten van het college. Als het niet nakomen van een verplichting is ontstaan of is veroorzaakt door het college, kan dit niet aan de belanghebbende worden verweten en wordt geen maatregel opgelegd.
In de situatie dat belanghebbende zich niet aan de verplichtingen heeft gehouden, maar het college heeft hierin ook een rol gespeeld bij het ontstaan of voortduren van het verwijtbare gedrag is het passend om de eigen rol van het college mee te wegen in het bepalen wat een passende maatregel is in de gegeven situatie.
Hoe groter de rol is die het college heeft gespeeld in het ontstaan of voortduren van het verwijtbaar gedrag, hoe minder zwaar de maatregel is. Op het moment dat zowel de belanghebbende als het college hebben bijgedragen aan de overtreding, ligt het voor de hand om een waarschuwing op te leggen. Als het college in overwegende mate verantwoordelijk is voor het niet houden aan de verplichtingen verbonden aan de uitkering, kan dit ertoe leiden dat wordt afgezien van een maatregel.
Lid 2 onder e Evenredigheid Het evenredigheidsbeginsel -zoals opgenomen in artikel 3:4 lid 2 Awb- bepaalt dat de voor een of meer belanghebbenden nadelige gevolgen van een besluit niet onevenredig mogen zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen. Het doel van het evenredigheidsbeginsel is dus het voorkomen van onnodige nadelige gevolgen en niet in het algemeen tegengaan van nadelige gevolgen van besluitvorming.
Bij de beoordeling van de evenredigheid dienen de volgende vragen beantwoord te worden:
- Is het besluit geschikt om het doel dat het college voor ogen heeft te bereiken of helpt het besluit bij de oplossing van het probleem;
- Is het besluit noodzakelijk om dit doel te bereiken of is er een lichtere manier met een soortgelijk effect mogelijk;
- Heeft het college alle betrokken belangen afgewogen en staan de gevolgen van het besluit voor de belanghebbende in verhouding tot het doel van het besluit.
Als er sprake is van verminderde verwijtbaarheid, wordt de maatregel gematigd.
Lid 3 Bij ontbreken van verwijtbaarheid ziet het college af van het opleggen van een maatregel tot verlaging van de uitkering. Een dergelijk besluit telt niet mee bij de vraag of er sprake is van recidive.
Artikel 3 Toepassingsbereik De regels over maatregelen zijn vanaf de inwerkingtreding van de Participatiewet in balans en de Wet handhaving sociale zekerheid grotendeels landelijk bepaald. Landelijk is vastgelegd voor welke gedragingen een maatregel kan worden opgelegd en wat de -maximale- hoogte en duur van een maatregel zijn. Het is niet mogelijk om daarvan bij gemeentelijke verordening af te wijken. Uitzondering daarop is de maatregel wegens tekortschietend besef van verantwoordelijkheid.
Artikel 4 Termijn oplegging maatregel Gelet op de intentie van een maatregel -gedragsverandering in de toekomst- dient de maatregel kort na constatering dat een verplichting verbonden aan de uitkering niet is nagekomen, vastgesteld te worden. Dit geldt eveneens bij recidive. Die termijn is vastgesteld op 3 maanden na ontvangst van een melding of het signaal dat de verplichting niet is nagekomen. Het wordt niet redelijk geacht om belanghebbende na 3 maanden stilzitten van het college alsdan nog te confronteren met een maatregel. Alsdan kan worden volstaan met het geven van een waarschuwing.
Artikel 5 Zienswijze belanghebbende Lid 1 Uit artikel 4:8 Awb volgt reeds dat de belanghebbende in beginsel in de gelegenheid moet worden gesteld een zienswijze te geven voordat de maatregel wordt opgelegd.
Omdat het opleggen van een maatregel maatwerk is, waarbij rekening wordt gehouden met de ernst van het feit, de mate van verwijtbaarheid, de omstandigheden van de belanghebbende en diens gezin én met de evenredigheid, is het bij de afweging van deze factoren belangrijk dat ook de zienswijze van de belanghebbende meegewogen wordt. Belanghebbende kan de eigen zienswijze schriftelijk of mondeling in een gesprek met de consulent naar voren brengen. Het is in de eerste plaats aan het college om de relevante feiten en belangen in kaart te brengen, voordat een maatregel kan worden opgelegd.
Lid 2 Het college informeert de belanghebbende vervolgens over de voorgenomen maatregel. Met het vragen van een mondelinge of schriftelijke zienswijze wordt de belanghebbende in de gelegenheid gesteld te reageren op de verzamelde kennis over de relevante feiten en de af te wegen belangen. In een gesprek kunnen gerichte vragen gesteld worden aan de belanghebbende, bijvoorbeeld of de gedraging inderdaad heeft plaatsgevonden, wat de reden daarvoor was en of er bijzondere (individuele) omstandigheden zijn die volgens de belanghebbende in de besluitvorming moeten worden betrokken. Het college is vervolgens gehouden om de zienswijze van de belanghebbende daarop te betrekken bij de verdere voorbereiding van de maatregel.
Lid 3 Het college kan slechts in bepaalde situaties, zoals opgenomen in deze verordening, gemotiveerd afzien om de zienswijze van de belanghebbende te vragen en mee te laten wegen in de besluitvorming. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen als er een proces-verbaal is opgemaakt door de sociale recherche, waarin de zienswijze van belanghebbende is opgenomen.
Artikel 6 Waarschuwing In het maatregelenregime heeft het college na het doorlopen van het afwegingskader verschillende mogelijke reacties op een schending van de verplichtingen verbonden aan de uitkering: een schriftelijke waarschuwing of een maatregel. Zoals steeds wordt aangegeven is het doel van het opleggen van een maatregel om het gewenste gedrag, namelijk het nakomen van verplichtingen te bewerkstelligen. Het college kan, indien maatregelwaardig gedrag wordt geconstateerd, de omstandigheden afwegen om te bezien met welke aanpak naleving het snelst bereikt wordt. Het opleggen van een maatregel kan bij geringe verwijtbaarheid onevenredig zijn en niet bijdragen tot het doel. Het college dient hierop passend te reageren.
Artikel 7 Besluit Lid 1 Het besluit tot het opleggen van een maatregel tot verlaging van de bijstandsnorm op basis van de wet en deze verordening moet gezien worden als een belastend besluit. Daarom moet deze voldoende en kenbaar gemotiveerd zijn. De inhoud maakt in elk geval voor de belanghebbende inzichtelijk waarom aan hem een maatregel wordt opgelegd, wat de hoogte en duur van de maatregel is en op welke wijze rekening is gehouden met de individuele omstandigheden van de belanghebbende. Zoals aangegeven in het algemeen deel van deze toelichting moet het college per geval beoordelen of een maatregel passend is.
Lid 2 Het besluit om af te zien van een maatregel en het besluit tot het geven van een waarschuwing op basis van deze verordening worden gelijkgesteld aan een besluit waarmee een maatregel is opgelegd en tellen daarom mee voor recidive.
Artikel 8 Tekortschietend besef van verantwoordelijkheid Onder de IOAW en IOAZ is het tekortschietend besef van verantwoordelijkheid geen grond voor een maatregel. Aan de Participatiewet ligt het beginsel ten grondslag dat iedereen in eerste instantie in zijn eigen bestaan (of bestaanskosten) dient te voorzien. Pas wanneer dat niet mogelijk is, kan men een beroep doen op bijstand. Hoofdregel is dus dat iedereen alles zal moeten doen en nalaten om een beroep op bijstand te voorkomen. Deze gedragingen kunnen zowel voorafgaand aan de bijstandsverlening als daarna plaatsvinden. Leidt een gedraging ertoe dat belanghebbende eerder, langer of voor een hoger bedrag is aangewezen op bijstand, dan is veelal sprake van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan. In dit artikel zijn zeven gedragingen opgenomen die in ieder geval tot tekortschietend besef van verantwoordelijkheid worden gerekend, maar deze opsomming is niet limitatief.
- Verwijtbaar verliezen van arbeid: Het door eigen toedoen verliezen van algemeen geaccepteerde arbeid waardoor een beroep op bijstand word gedaan, kan blijk geven van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Temeer daar ook de WW-rechten daarmee worden verspeeld. Enkele voorbeelden van verwijtbaar verliezen van arbeid zijn: op eigen verzoek laten ontbinden van een arbeidsovereenkomst, het verlies van arbeid door strafrechtelijke veroordeling, niet accepteren van verlenging van een dienstverband en/of verliezen van arbeid door eigen gedragingen, zoals herhaaldelijk te laat komen of niet verschijnen. Ook deze voorbeelden zijn niet limitatief. Het gaat hierbij uitdrukkelijk om het verlies van arbeid voorafgaand aan de bijstandsverlening. Het na bijstandsverlening verliezen van algemeen geaccepteerde arbeid is een overtreding van artikel 9, eerste lid, onder a, van de Participatiewet, waarvoor een maatregel kan worden opgelegd op grond van artikel 18, vierde lid, van die wet.
- Interingsnorm: Tekortschietend besef van verantwoordelijkheid wordt door de CRvB in beginsel aangenomen als de belanghebbende meer dan anderhalf keer de relevante bijstandsnorm besteedde aan algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan zonder dat sprake is van bijzondere omstandigheden die dat rechtvaardigen. Dit wordt de interingsnorm genoemd. Het is een meer objectieve maatstaf waaraan het gedrag van de belanghebbende kan worden getoetst. Met de relevante bijstandsnorm wordt gedoeld op de norm (het bijstandsbedrag) die voor de belanghebbende geldt op grond
van de Participatiewet. Deze norm wordt mede bepaald door de leeftijd van de uitkeringsgerechtigde en het al dan niet samenwonen met anderen. Er kunnen bijzondere omstandigheden zijn, zoals hoge woonkosten, die een uitgavenpatroon boven de interingsnorm rechtvaardigen. Het onverantwoord interen op vermogen kan zowel voorafgaand aan de bijstandsverlening als daarna plaatsvinden.
- Het niet nakomen van de verplichting tot het instellen van een
alimentatievordering: Teneinde de bijstandsbehoevendheid zo beperkt mogelijk te houden, kan bij aanvang bijstandsverlening dan wel nadien op grond van artikel 55 van de Participatiewet de verplichting worden opgelegd om een alimentatievordering in te stellen. Wanneer deze verplichting niet nagekomen wordt, wordt dit gedrag aangemerkt als tekortschietend besef van verantwoordelijkheid en is reden om een maatregel te bezien.
- Anderszins: Ook andere gedragingen kunnen uiting geven van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid terwijl de belanghebbende redelijkerwijs kon voorzien dat deze daardoor vervroegd of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand moest doen.
Artikel 9 Hoogte en duur van de maatregel De maatregel wordt afgestemd op het bedrag aan bijstand waarop als gevolg van het tekortschietend besef van verantwoordelijkheid eerder, langer of tot een hoger beroep wordt gedaan: het benadelingsbedrag. Het benadelingsbedrag bepaalt de hoogte en duur van de maatregel. Het onterechte beroep op gemeenschapsgelden -de benadeling- wordt deels hersteld door een tijdelijke verlaging van de uitkering. Naarmate het benadelingsbedrag hoger is, wordt met het oog op herstel een zwaardere maatregel opgelegd.
Artikel 10 De berekeningsgrondslag van de maatregel In het eerste lid is het uitgangspunt vastgelegd dat een maatregel wordt berekend over de bijstandsnorm. Onder de bijstandsnorm wordt verstaan de wettelijke norm, inclusief gemeentelijke toeslag of verlaging en inclusief vakantietoeslag. Wanneer de wettelijke norm op basis van artikel 20 derde lid van de Participatiewet verstrekt wordt, wordt onder de bijstandsnorm verstaan de wettelijke norm, inclusief ophoging en vakantietoeslag.
Artikel 11 Ingangsdatum en tijdvak Lid 1 De maatregel kan pas ingaan op het moment dat iemand hiervan op de hoogte is gesteld, dus als de beschikking is verzonden en belanghebbende hiervan kennis heeft kunnen nemen. Om hiervoor te zorgen gaat de maatregel in op de maand volgend op de maand waarin de beschikking aan de belanghebbende is verstuurd. Meestal wijzigt de toepasselijke norm of grondslag in de tussentijd niet. Maar als deze wel wijzigt, dan geldt de norm of grondslag in de maand waarin het college de verlaging effectueert.
Lid 2 Hierin is bepaald dat een maatregel geen terugwerkende kracht kent en in gaat per de eerste van de maand volgend op de beschikkingsdatum. Uitzondering hierop is bij de aanvraag. Als er dan sprake is van verwijtbare gedragingen waarvoor een maatregel is opgelegd, gaat deze in per ingangsdatum van de uitkering of datum gedraging als deze hierna ligt, mits de uitkering niet al is uitbetaald. Is de uitkering al
wel uitbetaald, dan geldt de hoofdregel van de eerste van de maand volgend op de beschikking.
Lid 3 De maatregel bedraagt niet meer dan het volledige bedrag van de uitkering in de maand waarop de maatregel betrekking heeft.
Lid 4 In artikel 9 van deze verordening is de hoogte en duur van de maatregel vastgelegd als er sprake is van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. De opgenomen duur van de maatregel in het tweede lid wijkt af van de hoofdregel dat een maatregel steeds voor één maand wordt opgelegd.
Lid 5 Verlaging van inkomsten heeft een grote invloed op de mate waarin iemand in zijn levensonderhoud kan voorzien. Daarmee kan een maatregel grote gevolgen hebben voor een belanghebbende. Daarom is in dit lid bepaald dat de maatregel van 100% over maximaal drie maanden wordt geeffectueerd, zodat de mogelijkheid blijft bestaan om verplichtingen na te komen. Het doel van een maatregel is immers om een gedragsverandering te bewerkstelligen, om belanghebbende te bewegen alsnog aan de verplichtingen te voldoen.
Artikel 12 Samenloop Lid 1. Het eerste lid bepaalt dat de maatregel, in het geval dat bij het onderzoek door het college wordt geconstateerd dat belanghebbende in de periode waarop het onderzoek betrekking heeft, meerdere maatregelwaardige gedragingen heeft begaan, het college één maatregel oplegt en kiest voor de hoogste maatregel.
Lid 2. Dit lid regelt dat als er sprake is van meerdere gedragingen waarvoor volgens deze verordening een maatregel kan worden opgelegd en daarnaast op grond van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten eveneens een maatregel dient te worden toegepast, wegens schending van één of meerdere verplichtingen, wordt voor iedere gedraging een afzonderlijke maatregel opgelegd. Deze maatregelen worden gelijktijdig opgelegd met een maximum van 100% van de bijstandsnorm.
Lid 3 Voor inburgeringsplichtigen die tevens algemene bijstand ontvangen, kan schending van verplichtingen uit het PIP aanleiding zijn voor verlaging van de uitkering. Indien voor dezelfde gedraging tevens een bestuurlijke boete op grond van de Wet inburgering 2021 mogelijk is, wordt toepassing gegeven aan artikel 12, derde lid, van deze verordening.
Artikel 13 Recidive Lid 1 In het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten is beleidsruimte gelaten om bij eenzelfde overtreding van een verplichting, binnen twee jaar, de maatregel te verdubbelen ten opzichte van de initiële maatregel. In dit artikel is dit gelegitimeerd. Bij recidive wordt het percentage van de eerste maatregel verdubbeld, ook als er sprake is van een derde of vierde overtreding.
Lid 2 Uitzondering op het bepaalde in het vorige lid is de verwijtbare gedraging zoals opgenomen in artikel 8 aanhef en lid 1 waarvoor een maatregel van 100% geldt. Verdubbeling van het percentage is dan niet mogelijk, waardoor de duur verdubbeld wordt naar 2 maanden. Ook als er sprake is van een derde of vierde overtreding. In artikel 11 vijfde lid is geregeld dat effectuering van de 100% maatregel gespreid wordt over drie maanden. Bij recidive is de maatregel een verdubbeling van de duur, zodat ook de effectuering gespreid wordt over zes maanden.
Artikel 14 Hardheidsclausule Dit artikel bepaalt dat het college in bijzondere gevallen ten gunste van de belanghebbende kan afwijken van de bepalingen van deze verordening. Zo nodig, wordt hierbij advies ingewonnen. Afwijken kan alleen maar ten gunste en nooit ten nadele van belanghebbende. Verder dient nadrukkelijk vermeld te worden dat afwijking alleen mogelijk is in bijzondere gevallen. Het gebruik maken van de hardheidsclausule moet beschouwd worden als een uitzondering en niet als regel. Het college dient -in verband met precedentwerking- dan ook duidelijk aangeven waarom in een bepaalde situatie van de verordening wordt afgeweken.
Artikel 15 Overgangsrecht Dit artikel bevat het overgangsrecht. De volgende situaties kunnen zich bij de overgang voordoen: a. Er is al een maatregel opgelegd onder de oude verordening. In dat geval geldt dat die maatregel van kracht blijft en ten uitvoer kan worden gelegd. b. Er is nog geen maatregel opgelegd, maar de verwijtbare gedraging heeft al wel plaatsgevonden ten tijde van de oude verordening. In dat geval is de hoofdregel dat op grond van de nieuwe verordening en de nieuwe wettelijke landelijke kaders wordt beslist, tenzij dit in het concrete geval niet zo is. Als de oude verordening gunstiger is voor belanghebbende, dan moet de oude verordening toegepast worden. c. Er is een lopende bezwaarprocedure tegen een maatregel die is opgelegd onder de oude verordening. Ook dan geldt dat de nieuwe verordening van toepassing is bij het nemen van de beslissing op het bezwaar, tenzij de oude verordening voor de belanghebbende tot een gunstiger uitkomst leidt.
Artikel 16 Intrekken oude verordening Met dit artikel wordt de voorganger van deze verordening, de Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Den Helder 2023, ingetrokken.
Artikel 17 Inwerkingtreding en citeertitel De inwerkingtreding van de verordening is cumulatief gekoppeld aan de inwerkingtreding van de Wet handhaving sociale zekerheid en de voor het vaststellen van de verordening relevante bepaling uit de Participatiewet in balans. De Wet handhaving sociale zekerheid zal waarschijnlijk per 1 januari 2027 in werking treden. De verordening dient per gelijke datum inwerking te treden, om te voorkomen dat de gemeente op het moment van inwerkingtreding van de Wet handhaving sociale zekerheid niet beschikt over een rechtsgeldige verordening en daarmee niet voldoet aan de verplichtingen van de dan geldende Participatiewet.