Pagina wordt geladen
Hof van Twente, 15 september 2026
Bron laatst gecontroleerd op 5 oktober 2026.
BIJLAGE
Gemeente Hof van Twente | Bijlage motie
Voorbeelden van containerbegrippen en bestuurlijke vaagtaal in stukken van Hof van Twente
1. Aanleiding
In gemeentelijke stukken worden regelmatig woorden gebruikt die op zichzelf begrijpelijk zijn, maar waarvan niet zonder meer duidelijk is wat het gemeentebestuur er in de betreffende context precies mee bedoelt.
Het probleem is niet dat een bepaald woord verkeerd is. Het probleem ontstaat wanneer een begrip meerdere betekenissen kan hebben of wordt gebruikt zonder duidelijk te maken welke doelen, maatregelen, criteria of keuzes ermee worden bedoeld.
Dat is in het bijzonder van belang wanneer dergelijke begrippen onderdeel zijn van een bestuurlijk kader dat door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Een verschillend uitlegbaar begrip kan dan ook leiden tot verschillende interpretaties van de ruimte die de raad aan het college heeft gegeven.
Onderstaande voorbeelden zijn ontleend aan officiële stukken en communicatie van de gemeente Hof van Twente.
2. Voorbeelden uit Hof van Twente
Begrip Voorbeeld en vindplaats Waarom vraagt dit om verduidelijking? Vraag die gesteld kan worden
Duurzaam Omgevingsvisie Hof van Twente, hoofdthema Duurzaam Hof van Twente: “toekomstbestendige en duurzame energievoorziening”. De visie spreekt daarnaast over duurzame mobiliteit, duurzame warmtebronnen en verduurzaming van de landbouw.
Toekomstbestendig Omgevingsvisie, Ondernemend Hof van Twente: “In 2040 is onze agrarische sector meer toekomstbestendig”. Ook worden een toekomstbestendige energievoorziening, woningvoorraad, werklocaties en watersysteem genoemd.
Schone energie Routekaart Energieneutraal Hof van Twente 2035 en gemeentelijke informatie over duurzaamheid spreken over “schone energie”.
Maatwerk Omgevingsvisie, Leefbaar Hof van Twente: voor woningbouw en buurtschappen wordt maatwerk toegepast. Ook de Actualisatie Woondeal Twente noemt “ruimte voor maatwerk”.
Passend Omgevingsvisie, Ondernemend Hof van Twente: efficiënte gewasproductie “op de plekken waar dat passend is”. Elders wordt gesproken over ontwikkelingen “passend binnen het gebied”.
Duurzaam kan betrekking hebben op uitstoot, energie, grondstoffen, milieu, economie, sociale aspecten of levensduur.
Het begrip zegt zonder criteria niet welke toekomst als uitgangspunt wordt genomen. Het kan gaan om technische, financiële, klimatologische of demografische ontwikkelingen. Verschillende uitgangspunten kunnen tot verschillende of zelfs tegengestelde beleidskeuzes leiden.
“Schoon” is een kwalificatie. Niet vanzelfsprekend is welke effecten worden meegewogen, bijvoorbeeld productie, grondstoffen, ruimtegebruik, hinder, levensduur en verwerking na gebruik.
Maatwerk suggereert afwijking van een algemene aanpak, maar zegt zonder nadere invulling niet wanneer dit gebeurt en volgens welke criteria.
Iets kan alleen passend zijn als duidelijk is waaraan het wordt getoetst.
Wat betekent duurzaam hier precies en aan welke criteria moet worden voldaan?
Welke toekomstige ontwikkeling wordt als uitgangspunt genomen, wat willen we daarbij behouden of veranderen en wanneer is iets toekomstbestendig?
Welke criteria bepalen wanneer de gemeente een energiebron als schoon beschouwt?
Wanneer wordt maatwerk toegepast, wie bepaalt dat en op basis waarvan?
Passend waaraan, volgens welke criteria en wie maakt die beoordeling?
Bijlage - Voorkomen van containerbegrippen en bestuurlijke vaagtaal
Gemeente Hof van Twente | Bijlage motie
Begrip Voorbeeld en vindplaats Waarom vraagt dit om verduidelijking? Vraag die gesteld kan worden
In balans Omgevingsvisie, Ondernemend Hof van Twente: “We zorgen ervoor dat de landbouw in balans is met de natuurlijke systemen en met ons landschap.”
Klimaatrobuust Omgevingsvisie, Duurzaam Hof van Twente: “We zetten in op een klimaatrobuuste leefomgeving.”
Integrale aanpak Integraal Veiligheidsbeleid Hof van Twente 2021-2024: “De gemeente Hof van Twente staat voor een integrale aanpak in het kader van veiligheid.” Het stuk merkt daarbij zelf op dat veiligheid “een ruim begrip” is.
Stimuleren Omgevingsvisie: onder andere lokale initiatiefnemers stimuleren om te investeren in duurzame energie, duurzame mobiliteit stimuleren en activiteiten van agrariërs stimuleren.
Faciliteren Omgevingsvisie, Leefbaar Hof van Twente: de gemeente ziet het als haar taak om een gezonde leefomgeving te “faciliteren, stimuleren en activeren”.
Ambitie De Omgevingsvisie werkt met verschillende “hoofdambities”; de Woondeal spreekt eveneens over ambities voor toekomstbestendige woningbouw.
Opgave De Omgevingsvisie spreekt onder andere over de woningbouwopgave en de opgave voor grootschalige energieopwek.
“In balans” klinkt als een duidelijke toestand, maar geeft zonder nadere invulling geen verhouding, norm of grens aan.
De visie geeft voorbeelden als droogte, hitte, regen en overstromingen, maar het begrip zelf zegt nog niet welk beschermingsniveau wordt nagestreefd.
Integraal kan betekenen dat verschillende beleidsterreinen, belangen, maatregelen of organisaties worden betrokken, zonder duidelijk te maken hoe deze worden gecombineerd of afgewogen.
Stimuleren kan uiteenlopen van informatie geven tot subsidiëren, regelgeving aanpassen of financieel ondersteunen.
Faciliteren kan betekenen toestaan, ondersteunen, organiseren, geld beschikbaar stellen of voorzieningen realiseren.
Een ambitie geeft een gewenste richting, maar is niet automatisch een doel, kader, afspraak of verplichting.
Het woord kan een probleem, doel, opdracht of hoeveelheid werk onder één noemer brengen.
Wanneer is volgens de gemeente sprake van balans en wanneer niet meer?
Waar moet onze leefomgeving tegen bestand zijn en tot welk niveau?
Wat wordt precies geïntegreerd, wie is waarvoor verantwoordelijk en welke concrete aanpak volgt daaruit?
Wat gaat de gemeente concreet doen om dit te stimuleren?
Wat doet de gemeente concreet en welke inzet van geld, capaciteit of bevoegdheden hoort daarbij?
Is dit een streven, een bestuurlijk kader of een te behalen resultaat en wanneer is het gerealiseerd?
Wat is hier het concrete probleem of doel en wat is daarbij de opdracht aan de gemeente?
Een zin kan volledig uit gewone Nederlandse woorden bestaan en toch bestuurlijk weinig duidelijkheid geven.
Voorbeeld: “We zetten in op een integrale en toekomstbestendige aanpak waarbij we samen met onze partners werken aan een duurzame en leefbare omgeving.”
Taalkundig is deze zin niet bijzonder moeilijk. Toch blijft onduidelijk wat de gemeente concreet gaat doen, wat “integraal”, “toekomstbestendig” en “duurzaam” hier betekenen, wie de partners zijn en wanneer het gewenste resultaat is bereikt.
Klare taal gaat daarom verder dan korte zinnen, eenvoudige woorden of schrijven op B1-niveau. Ook de inhoudelijke en bestuurlijke betekenis moet duidelijk zijn.
De Omgevingsvisie gebruikt “toekomstbestendig” op verschillende terreinen. Zo moet de agrarische sector toekomstbestendiger worden, moet de bestaande woningvoorraad toekomstbestendig worden gemaakt en wordt gesproken over toekomstbestendige energievoorzieningen, werklocaties en een toekomstbestendig watersysteem.
Het begrip zegt op zichzelf echter niet welke toekomst als uitgangspunt wordt genomen. Dat wordt duidelijk wanneer naar demografische ontwikkelingen en de leefbaarheid van het buitengebied wordt gekeken.
De Omgevingsvisie constateert dat steeds meer agrariërs hun bedrijfsactiviteiten beëindigen en dat deze ontwikkeling zich voortzet. Vervolgens wordt gesteld dat de terugloop van de landbouw het voor de leefbaarheid en economische vitaliteit van het landelijk gebied noodzakelijk maakt dat andere functies zich in vrijkomende agrarische bebouwing kunnen vestigen.
Bijlage - Voorkomen van containerbegrippen en bestuurlijke vaagtaal
Gemeente Hof van Twente | Bijlage motie
Tegelijkertijd spreekt dezelfde visie uit dat Hof van Twente het agrarische karakter wil behouden, agrarische familiebedrijven wil steunen en een voorbeeld wil zijn in het behouden van gezonde agrarische bedrijven.
Het kan toekomstbestendig worden genoemd om bij een verdere afname van agrarische bedrijven nieuwe functies, woningen en economische activiteiten in het buitengebied mogelijk te maken om daarmee leefbaarheid en economische vitaliteit op peil te houden. Maar het kan óók toekomstbestendig worden genoemd om juist zoveel mogelijk agrarische bedrijven te behouden, omdat deze bedrijven zelf bijdragen aan werkgelegenheid, economische activiteit, sociale structuren, noaberschap en de vitaliteit van het buitengebied en de omliggende kernen.
Beide redeneringen kunnen met het woord “toekomstbestendig” worden verdedigd. Het woord zelf maakt de keuze dus niet. Daarvoor moet duidelijk zijn welke ontwikkeling de gemeente verwacht, welke waarden de raad wil behouden, welke ontwikkeling de raad wenselijk vindt en aan welke criteria een toekomstbestendige situatie moet voldoen.
Wanneer “toekomstbestendig” onderdeel wordt van een bestuurlijk kader is dat extra belangrijk. Zonder nadere invulling kan hetzelfde kader immers worden gebruikt ter onderbouwing van verschillende en mogelijk tegengestelde beleidskeuzes.
Ook “duurzaam” kent verschillende betekenissen. Binnen gemeentelijk energie- en klimaatbeleid wordt het begrip vooral gekoppeld aan energiegebruik, uitstoot en bepaalde vormen van energieopwekking. In andere situaties kan duurzaamheid betrekking hebben op grondstoffen, circulariteit, natuur, economie, sociale aspecten of de levensduur van een product of voorziening.
In het gewone Nederlandse taalgebruik kan duurzaam ook eenvoudig betekenen dat iets lang meegaat of langdurig bruikbaar is. Een kwalitatief goede dieselmotor die tientallen jaren meegaat kan vanuit die betekenis duurzaam worden genoemd, terwijl diezelfde motor vanuit het gemeentelijke energie- en klimaatbeleid niet als duurzaam zal worden beschouwd.
Ook de term “schone energie” vraagt daarom om duidelijkheid. Bij de beoordeling van een energiebron kunnen behalve de uitstoot tijdens gebruik bijvoorbeeld ook grondstoffen, productie, transport, ruimtebeslag, landschappelijke gevolgen, mogelijke hinder, levensduur en verwerking of recycling na gebruik worden betrokken.
Het doel van deze bijlage is niet om vast te stellen welke energiebron wel of niet duurzaam of schoon is. Het voorbeeld laat zien dat de uitkomst mede afhankelijk is van de criteria die onder het begrip worden gebracht.
De relevante vraag is daarom: “Wat verstaat de gemeente in deze situatie onder duurzaam of schoon, welke criteria worden daarbij gehanteerd en wanneer is daaraan voldaan?”
Containerbegrippen worden extra relevant wanneer zij niet alleen beschrijvend worden gebruikt, maar onderdeel worden van een door de raad vastgesteld kader.
Stel dat de raad vaststelt: “Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan een duurzame en toekomstbestendige leefomgeving.” Een later voorstel kan vervolgens worden verdedigd omdat het volgens het college “duurzaam” is. Een ander voorstel kan worden afgewezen omdat het onvoldoende “toekomstbestendig” zou zijn.
Wanneer bij het vaststellen van het kader niet duidelijk is gemaakt wat deze begrippen betekenen en welke criteria bij de latere toepassing worden gebruikt, bestaat het risico dat de feitelijke betekenis van het kader pas bij de uitvoering wordt ingevuld. De raad stelt dan de woorden vast, terwijl de concrete betekenis ervan later kan worden bepaald.
Daarom is voor een kaderstellende gemeenteraad niet alleen van belang: “Welke kaders stellen wij vast?”, maar ook: “Wat betekenen die kaders en hoe worden zij later toegepast?”
Een verklarende woordenlijst kan nuttig zijn bij noodzakelijke vaktermen. Een woordenlijst lost het probleem van containerbegrippen echter niet automatisch op.
Wanneer bijvoorbeeld in een woordenlijst staat: “Toekomstbestendig: voorbereid op toekomstige ontwikkelingen”, blijft de belangrijkste vraag bestaan: welke toekomstige ontwikkelingen en wanneer is iets daarop voldoende voorbereid?
Bijlage - Voorkomen van containerbegrippen en bestuurlijke vaagtaal
Gemeente Hof van Twente | Bijlage motie
Gewenste volgorde: 1. Voorkomen - gebruik een containerbegrip of vakterm niet wanneer hetzelfde duidelijker en concreter kan worden gezegd. 2. Uitleggen - is het begrip noodzakelijk, leg dan uit wat er in deze specifieke situatie mee wordt bedoeld. 3. Concretiseren - maak waar mogelijk duidelijk welke actie, keuze, norm, criterium of resultaat aan het begrip is verbonden. 4. Woordenlijst - gebruik een verklarende woordenlijst aanvullend wanneer bepaalde begrippen regelmatig terugkomen.
Het doel is niet om woorden als duurzaam, toekomstbestendig, maatwerk, integraal of faciliteren te verbieden. De vraag is of voor inwoners en gemeenteraad voldoende duidelijk is wat ermee wordt bedoeld en welke concrete betekenis eraan wordt gegeven.
Een eenvoudige controlevraag kan daarbij helpen: “Als we dit begrip uit de zin halen, blijft dan duidelijk wat de gemeente daadwerkelijk bedoelt of gaat doen?”
Bij bestuurlijke kaders komt daar een tweede vraag bij: “Is voldoende duidelijk welke ruimte de gemeenteraad hiermee aan het college geeft en volgens welke criteria het kader later wordt toegepast?”
Klare bestuurstaal betekent uiteindelijk dat duidelijk is wat wordt bedoeld, wat wordt besloten en welke ruimte daarmee wordt gegeven.
Omgevingsvisie Hof van Twente - Duurzaam Hof van Twente; Ondernemend Hof van Twente; Leefbaar Hof van Twente; Herkenbaar Hof van Twente.
Routekaart Energieneutraal Hof van Twente 2035, p. 4.
Integraal Veiligheidsbeleid Hof van Twente 2021-2024, inleidend onderdeel over de gemeentelijke veiligheidsaanpak.
Raadsbrief Actualisatie Woondeal Twente 2025 t/m eind 2030, onderdeel betaalbaarheidsverdeling/toekomstbestendig bouwen.
Bijlage - Voorkomen van containerbegrippen en bestuurlijke vaagtaal