Dijk en Waard, 17 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Eindevaluatie Energiebesparingsakkoord Noord-Holland
Robert van der Linden, Joost Imhof, Ralph Kohlmann
Eindrapportage
14 OKTOBER 2026
78269
Inhoudsopgave
1 [Inleiding en achtergrond]
Aanleiding, doel en de werkwijze
2 [Uitgangssituatie]
Inhoud en governance Energiebesparingsakkoord
3 [Onderzoeksresultaten]
Over de werking, resultaten en effecten van het EBA
4 [Aanbevelingen]
Verbetermogelijkheden voor het vervolg
INLEIDING EN ACHTERGROND
Achtergrond en vraagstelling
Achtergrond
In 2022 hebben de provincie Noord-Holland, 43 van de 44 Noord Hollandse gemeenten en de omgevingsdiensten gezamenlijk het
Energiebesparingsakkoord Noord-Holland 2022–2026 (EBA) gesloten.
Met dit akkoord bundelen partijen hun inzet om energiebesparing bij
bedrijven met een hoog energieverbruik te versnellen. De samenwerking
richt zich op het versterken van toezicht en handhaving op de
energiebesparings- en informatieplicht, aangevuld met stimulerende
maatregelen van gemeenten. In 2025 is het akkoord naar aanleiding van
een tussenevaluatie aangescherpt en bijgesteld.
Met deze eindevaluatie van het EBA bereiden provincie en gemeenten
zich voor op de afronding van het akkoord en de besluitvorming over
een mogelijk vervolg. De evaluatie biedt inzicht in hoeverre de in 2025
bijgestelde doelstellingen zijn gerealiseerd, welke resultaten zijn bereikt
en welke lessen relevant zijn voor toekomstige samenwerking.
De eindevaluatie is uitgevoerd vóór afloop van het akkoord, zodat de
uitkomsten kunnen worden betrokken bij de besluitvorming over een
vervolg. De focus ligt op de periode van 2025 tot en met augustus 2026
en sluit aan op de tussenevaluatie, inclusief een beoordeling van de
opvolging van eerdere aanbevelingen.
Vraagstelling
Het doel van de evaluatie is tweeledig: verantwoorden welke resultaten
zijn bereikt en lessen formuleren voor een eventuele nieuwe
samenwerkingsperiode. In de evaluatie stond de volgende kernvraag
centraal:
_“In welke mate zijn de doelstellingen van het (in 2025 bijgestelde)_
_Energiebesparingsakkoord 2022–2026 gerealiseerd, hoe effectief was de_
_aanpak, en welke lessen zijn richtinggevend voor een mogelijk vervolg?”_
Deze centrale vraag is uitgewerkt langs vier inhoudelijke lijnen:
1. Ambitie en doelbereik: Zijn de doelen gehaald en waarom
wel/niet?
2. Organisatie en werkwijze: Is de samenwerking effectief en naar
tevredenheid van de deelnemers?
3. Data en monitoring: Waar staat de datagroep, welke data zijn
nodig voor monitoring en bijsturing en zijn de data en de
datavoorziening op orde?
4. Communicatie en doelgroepbenadering: Wat zijn de eerste
resultaten van de hernieuwde communicatiestrategie en is de
doelgroep op de hoogte van de Energiebesparingsplicht?
4
INLEIDING EN ACHTERGROND
Aanpak Organisaties die aan de interviews deelnamen
Aanpak
Gezien de korte doorlooptijd en het ‘quickscan’-karakter is gekozen voor
een compacte onderzoeksaanpak met documentanalyse, interviews en
validatie met het kernteam. Daarin zijn de volgende stappen doorlopen:
1. Bureauonderzoek op basis van aangeleverde informatie en data
van de deelnemers van het akkoord en onderzoeksrapporten van
TNO, IPLO en Rekenkamers. Hiermee is de feitelijke informatie over
het akkoord in kaart gebracht.
2. Semigestructureerde interviews met contactpersonen van
gemeenten en omgevingsdiensten, werkgroeptrekkers en de
projectleider, waarmee de feitelijke informatie is verrijkt met beelden
en meningen.
3. Enquête onder contactpersonen van gemeenten. Deze enquête
diende ter validatie van de interviewbevindingen.
4. Validatie in de kerngroep en de werkgroep, om te toetsen of de
bevindingen herkenbaar zijn.
5. Feedbackronde met de kerngroep om feitelijke onjuistheden te
corrigeren.
BEL Combinatie
Gemeente Alkmaar
Gemeente Amstelveen
Gemeente Beverwijk
Gemeente Heemskerk
Gemeente Hoorn
Gemeente Schagen
Gemeente Velsen
Gemeente Waterland
Gemeente Wijdemeren
Gemeente Zaanstad
Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG)
Omgevingsdienst IJmond (ODIJ)
Omgevingsdienst Noord-Holland-Noord (ODNHN)
Omgevingsdienst Flevoland, Gooi- en Vechtstreken (OFGV)
Provincie Noord-Holland
5
INLEIDING EN ACHTERGROND
Input-troughput-output-outcome: een beproefd
onderzoeksmodel
Net als bij de tussentijdse evaluatie draaide het onderzoek om de vraag
in hoeverre de doelstellingen van het EBA worden gerealiseerd, en welke
factoren daarbij een rol in spelen. Om daarover zinnige uitspraken te
kunnen doen en goed voort te kunnen bouwen op de tussenevaluatie,
hebben wij het onderzoek gestructureerd aan de hand van het “input troughput-output-outcome-model” (zie de figuur) dat de werking van
beleid schematisch uiteenzet. We hebben dit model omgezet naar een
evaluatiekader om de onderzoeksvragen in samenhang met elkaar te
analyseren en te beantwoorden.
Het onderzoekskader redeneert vanuit de bijgestelde doelstellingen die
ten grondslag liggen aan het EBA. Om deze doelen te kunnen realiseren,
is input (geld, data, uitvoeringscapaciteit) nodig. Op basis van deze
middelen en randvoorwaarden is de uitvoering georganiseerd, via
opdrachten aan omgevingsdiensten met activiteiten zoals opgenomen in
het werkplan.
Deze inspanningen leiden tot bepaalde resultaten (output) die, als het
goed is, effecten (outcome) opleveren die bijdragen aan de
doelstellingen en ambities. Daarbij houden we er rekening mee dat deze
effecten ook positief of negatief kunnen worden beïnvloed door externe
factoren zoals de energieprijs, economische ontwikkelingen of
wijzigingen in wet- en regelgeving. Onze conclusies zijn langs dit model
geordend.
6
UITGANGSSITUATIE
Het akkoord bevat doelstellingen die begin 2025 zijn geactualiseerd. De
eindambitie en concrete doelstellingen van het akkoord zijn:
Eindambitie
In 2030 voldoen in Noord-Holland nagenoeg alle bedrijven aan de
wettelijke energiebesparingsverplichtingen, mits randvoorwaarden op
orde zijn (menskracht, middelen, data).
Concrete doelstellingen binnen de looptijd, tot en met 31
december 2026
_Controleren_
Alle bedrijven die op 1 januari 2025 bekend waren als
energiebesparingsplichtig, zijn vóór 31 december 2026 minimaal één
keer gecontroleerd.
_Informeren_
Alle bij de omgevingsdiensten bekende plichtige bedrijven zijn vóór 31
december 2026 op de hoogte gebracht van hun verplichtingen.
_Compleet bedrijvenbestand_
In 2026 zijn naar verwachting alle energierelevante bedrijven in beeld,
mede op basis van netbeheerdata en RVO-gegevens.
Naast de concrete doelstellingen hierboven beoogt het akkoord:
- versnelling te geven aan de gezamenlijke aanpak om bedrijven te
laten voldoen aan de energiebesparingswetgeving.
- de samenwerking en sturingsinformatie te verbeteren met een
nadruk op het verplichte karakter van energiebesparing.
Werksporen
Het akkoord beschrijft daarbij 5 werksporen:
1. Stimuleren: Stimuleringsmaatregelen zoals energiescans en
dataloggers worden ingezet om bedrijven aan de verplichtingen te
laten voldoen.
2. Toezicht en handhaving: Het controleren van alle
energiebesparingsplichtige bedrijven op de naleving van de plicht.
3. Communicatie: Met gerichte communicatie worden bedrijven
geïnformeerd over en voorbereid op hun energiebesparingsplicht en
de energiecontroles.
4. Monitoring en rapportage: Het inzichtelijk maken van de
voortgang en het beoogde tempo, zowel voor beleidsdoelen
(outcome) als voor prestatiedoelen (output).
5. Kennisdeling: Partijen verbeteren de kennisdeling door elkaar te
betrekken.
8
UITGANGSSITUATIE
Overlegstructuur
Sinds de herziening wordt de uitvoering van het akkoord georganiseerd
met vijf verschillende gremia:
1. Bestuurlijk energiebesparingsberaad: de bestuurders van alle
gemeenten hebben het akkoord vastgelegd en komen één tot twee
keer per jaar bijeen voor bijsturing.
2. Ambtelijke werkgroep: alle gemeenten en omgevingsdiensten
nemen deel aan de werkgroep waar informatie wordt gedeeld,
stukken ter voorbereiding van het energiebesparingsberaad worden
besproken en ambtelijk vastgesteld.
3. Kerngroep: zorgt voor de voorbereiding van de ambtelijke
werkgroep en eerste uitwerkingen van documenten.
4. De werkgroep Data: zorgt voor het inzichtelijk maken van de
voortgang, het verzamelen van datapunten en informatie waarop
gestuurd kan worden.
5. De werkgroep Communicatie: zorgt voor de ontwikkeling en
uitvoering van een communicatieaanpak die bijdraagt aan het
behalen van de doelen van het Energiebesparingsakkoord.
Rolverdeling
_Gemeenten_
43 van de 44 gemeenten in de provincie Noord-Holland zijn deelnemer
van het akkoord. Zij zijn opdrachtgever van de omgevingsdienst en
fungeren als bevoegd gezag van de omgevingsdienst met een
financierende taak. Daarnaast zijn ze verantwoordelijk voor de
stimulerende rol, waarbij bedrijven actief benaderd worden over
verduurzamingsmaatregelen en -stappen.
_Omgevingsdiensten (OD)_
De vier Noord-Hollandse omgevingsdiensten zijn verantwoordelijk voor
de uitvoering van toezicht en handhaving op bedrijven. Zij voeren
energiecontroles bij bedrijven uit en controleren hiermee op naleving
van de plicht. Hierover leggen zij verantwoording af aan hun
opdrachtgevers, de gemeenten. Gemeente Hilversum vervult tot 31
december 2027 zelfstandig het toezicht op de energiebesparingsplicht.
_Provincie_
De provincie Noord-Holland is trekker van het akkoord, en verzorgt
daarmee de coördinatie, voorbereiding en begeleiding. Zij zorgt voor de
samenwerking tussen de partijen en geeft snelheid aan de processen
rondom de uitwerking van het akkoord.
9
UITGANGSSITUATIE Figuur: organisatiestructuur van het EBA. Bron: herziening akkoord 2025
10
RESULTATEN ONDERZOEK
Introductie
Op basis van de documentstudie, interviews en werksessie hebben wij
zeven hoofdconclusies geformuleerd. In de volgende paragrafen lichten
we deze conclusies één voor één toe. We presenteren daarbij telkens de
belangrijkste bevindingen (de dominante beelden en waarnemingen) ter
onderbouwing van de conclusies.
Overkoepelend beeld
Over het algemeen zien we dat het Energiebesparingsakkoord Noord Holland een erg belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de
professionalisering en versnelling van toezicht en handhaving op de
energiebesparingsplicht. De samenwerking heeft de uitvoeringskracht
van betrokken partijen versterkt en de meeste operationele
doelstellingen binnen bereik gebracht. Uit landelijke cijfers blijkt dat in
Noord-Holland substantieel meer bedrijven zijn gecontroleerd dan in
andere provincies. Tegelijkertijd laat de evaluatie zien dat de
datavoorziening, structurele financiering en het inzicht in de
daadwerkelijke effecten op maatschappelijke opbrengsten nog
onvoldoende ontwikkeld zijn. Deze punten vormen de belangrijkste
aandachtspunten voor een eventueel vervolg van het akkoord.
RESULTATEN ONDERZOEK
13
Outcome _Welk effect wordt_
_bereikt?_
7. Het is aannemelijk dat het akkoord bijdraagt aan extra energiebesparing en CO2-reductie.
Doelstellingen
_Wat willen we_
_bereiken?_
1. De herziene doelstellingen zijn realistisch, uitvoerbaar en passend, maar enkel gericht op output.
Input _Welke middelen zetten_
_we in?_
2. De benodigde middelen en capaciteit waren grotendeels op orde, maar de uitvoering is afhankelijk van tijdelijke middelen.
3. De datavoorziening en informatiepositie van gemeenten en omgevingsdiensten zijn verbeterd, maar nog niet op het gewenste niveau.
Throughput _Hoe pakken we het_
_aan?_
4. Stimulerende activiteiten (waaronder communicatie) krijgen wisselend aandacht.
5. De samenwerking functioneert in de basis goed, maar er is een blijvende spanning tussen gezamenlijke sturing en uitvoerbare governance.
Output _Wat is gerealiseerd?_
6. Het EBA heeft toezicht op de energiebesparingsplicht aantoonbaar versneld.
DOELSTELLINGEN
Dominante feiten en beelden
1. De doelstellingen zijn na de tussenevaluatie
concreter gemaakt en beter afgestemd op
de uitvoeringspraktijk van toezicht en
handhaving.
2. Betrokkenen beoordelen de doelstellingen
overwegend als duidelijk, passend en
uitvoerbaar voor de huidige fase van
opbouw van de energiebesparingsplicht.
3. In de enquête plaatsen respondenten
kanttekeningen bij de uitvoerbaarheid van
de doelstellingen vanwege
capaciteitstekorten, beperkte informatie en
een voortdurend veranderend
bedrijvenbestand.
4. De doelstellingen richten zich voornamelijk
op output, zoals het aantal gecontroleerde
bedrijven en de inrichting van toezicht en
handhaving.
1 Vergunningverlening, toezicht en handhaving.
5. De meeste operationele doelstellingen lijken
eind 2026 geheel of nagenoeg te worden
behaald
6. De doelstellingen van het akkoord sturen
vooral op het instrument VTH [1]; door de
focus op informeren en controleren.
Hierdoor zijn maatschappelijke effecten in
de verantwoording beperkt inzichtelijk
terwijl met het instrument VTH naar
maatschappelijke effecten zoals
energiebesparing en CO2-reductie wordt
gestreefd.
Bevindingen
1. De doelstellingen sluiten goed aan bij de
opbouwfase van toezicht en handhaving.
2. Het akkoord stuurt vooral op
uitvoeringsprestaties en minder op
maatschappelijke effecten.
Aanbevelingen
1. Vul de bestaande outputdoelstellingen aan
met indicatoren voor naleving,
energiebesparing en CO₂-reductie.
2. Monitor deze aanvullende doelstelling door
datavoorziening te ontwikkelen waarmee
niet alleen controles, maar ook naleving,
uitgevoerde maatregelen en
energiebesparing beter inzichtelijk worden.
14
INPUT
Dominante feiten en beelden
_Capaciteit_
1. De uitvoeringscapaciteit van de
omgevingsdiensten voor de afgesproken
controles is inmiddels bijna op orde. In de
beginfase was deze onvoldoende en moest
er een inhaalslag gemaakt worden.
2. Omgevingsdiensten geven aan dat
energiecontroleteams zijn ontstaan, die
bestaan uit vaste en ingehuurde
toezichthouders. Wel is bijvoorbeeld bij
OFGV het team weer opgeheven.
3. Ingehuurde toezichthouders en partijen
hebben meestal veel kennis, maar zorgden
ook voor kwaliteits- en registratieproblemen.
1 Relatief aan de SPUK-middelen.
_Financiering_
1. De SEB-subsidie is voorwaardelijk geweest
voor het behalen van de doelen. De subsidie
zorgde ervoor dat middelen beschikbaar
waren voor de uitvoering van het akkoord.
2. Sommige gemeenten hebben de subsidie
gecofinancierd met middelen vanuit de
gemeentelijke begroting, onder andere met
de SPUK THE.
3. Dit verschil wordt gevalideerd door
onderzoek van het IPLO. Bevindingen laten
zien dat ODNZKG en ODNHN
bovengemiddelde gemeentelijke bijdragen
(buiten de SPUK om) ontvingen ten opzichte
van alle omgevingsdiensten in Nederland [1],
en ODIJ ondergemiddeld. Uit de resultaten
van OFGV is geen goed beeld te herleiden,
omdat deze dienst in twee provincies actief
is.
4. De SEB baseert de bijdrage op het aantal
stimulerende maatregelen en controles.
Indirecte werkzaamheden, zoals
programmaleiding, dataregistratie en
afstemming, worden niet gefinancierd.
5. De subsidieverantwoording verliep
moeizaam door: 1) vereiste
accountantsverklaringen van gemeenten,
terwijl de OD de uitvoering verzorgde, 2)
uitgaven die niet één-op-één te correleren
waren aan controles en 3) verschillen
tussen de systeemgegevens van OD’s en de
benodigde data ter verantwoording van de
SEB.
6. De tijdelijke financiering remt het
opbouwen van vaste capaciteit. Dit wordt
gezien als risico voor de continuïteit van de
uitvoering van toezicht.
15
7. Uit de enquête komt naar voren dat circa 30% van de
gemeenten vindt dat de afspraken rondom de SEB niet
duidelijk genoeg zijn. Zo geeft een respondent aan dat de
criteria voor de aanvraag en de gemeentelijke bron voor
cofinanciering onduidelijk zijn
Bevindingen
1. De beschikbare middelen en capaciteit zorgden voor een
grote impuls van besparingstoezicht.
2. De uitvoering is nog erg afhankelijk van tijdelijke middelen
zoals de SPUK en SEB. Dit vormt een risico voor de
uitvoering, omdat hierdoor moeilijk vaste capaciteit kan
worden opgebouwd en de uitvoering sterk kan terugvallen
wanneer deze tijdelijke middelen wegvallen.
Aanbevelingen
1. Stuur in de cofinanciering van een nieuwe subsidie op
cofinanciering vanuit de gemeentelijke begroting.
2. Bereid gemeenten en omgevingsdiensten voor op de
periode na het vervolgakkoord, wanneer mogelijk geen
tijdelijke middelen beschikbaar zijn.
INPUT
Dominante feiten en beelden
_Data voor controles_
1. De energiebesparingsplichtige bedrijven zijn
beter in beeld, mede door beschikbare data
van netbeheerders. Het bewerken van deze
data kostte de OD’s meer inzet dan
verwacht.
2. Het gebruik van een digitale checklist van
de erkende maatregelenlijst (EML) helpt bij
uniformiteit, maar werkwijzen verschillen.
3. De werkgroep Data zorgde voor
voortgangsrapportages en inzicht in
gecontroleerde bedrijven. Het beoogde
dashboard bleek voor nu, vanwege de
verschillende werksystemen van de OD’s,
niet effectief.
_Informatiepositie opdrachtgevers_
1. Gemeenten verschillen nadrukkelijk in de
informatie- en sturingsbehoefte. Sommige
geven aan onvoldoende informatie en
controle te hebben voor de
opdrachtgeversrol. Andere gemeenten
sturen beperkter en leunen op de
deskundigheid en zelfstandigheid van de
OD.
2. OD’s maken het aantal uitgevoerde
controles inzichtelijk in
voortgangsrapportages.
3. Er is geen overkoepelend dashboard over
de voortgang ontwikkeld.
4. De wijze en moeite om informatie over
controles uit systemen te halen verschilt
per OD. Er zijn verschillende vormen van
registratie, en ingehuurde partijen
gebruiken eigen systemen en administratie.
7. Gemeenten en provincie hebben behoefte
aan meer inzicht in energiereductie en CO2 reductie.
8. De datavoorziening richt zich op aantallen
controles/bedrijven, niet op getroffen
maatregelen. Dit is in lijn met de
doelstellingen van het akkoord.
9. OD’s onderschrijven het belang van
monitoring, maar benadrukken dat hun rol
primair bij toezicht en handhaving ligt.
17
Bevindingen
1. Voor de resultaatdoelstellingen is de informatievoorziening
op orde.
2. Omgevingsdiensten hebben de doelgroep naar verwachting
bijna volledig in beeld.
3. Er is beperkte informatie beschikbaar voor gemeenten en
provincie over genomen besparingsmaatregelen en
effecten. Sommige partijen hebben hier behoefte aan.
Verbetering zorgt voor hogere uitvoeringslasten bij
omgevingsdiensten.
Aanbevelingen
1. Continueer de werkgroep Data, analyseer de
informatiebehoefte van gemeenten en
informatievoorzieningen van OD’s. Ontwikkel een
monitoringsplan en voer dit uit.
THROUGHPUT
Dominante feiten en beelden
_Stimulerende activiteiten_
1. In de enquête geeft 75% van de gemeenten
aan aanvullend stimulerende activiteiten,
zoals energiescans en kennisbijeenkomsten,
te hebben georganiseerd, hoewel sommige
aangeven onbekend te zijn met de
stimulerende kant van het akkoord.
2. De doelen richten zich op toezicht, niet op
stimulerende activiteiten. Stimulering wordt
wel uitgebreid benoemd in het akkoord.
3. De stimulerende maatregelen zijn niet
gestandaardiseerd. Gemeenten mochten
zelf bepalen welke en hoeveel stimulerende
maatregelen ze wilden uitvoeren.
4. Gemeenten die reeds stimuleerden door
eigen communicatie of samenwerkten met
externe partijen zoals energiecoöperaties
hebben deze activiteiten met de
beschikbare middelen van het akkoord
geïntensiveerd. Een aantal gemeenten is
nieuwe maatregelen gestart.
5. Gemeenten geven aan dat bedrijven
wisselend participeren in stimulerende
activiteiten.
6. Gedurende de uitvoering van de
energiebesparingsplicht komt de nadruk
steeds meer te liggen op toezicht en
handhaving. Dezelfde beweging zien we
terug in de uitvoering van het EBA.
_Communicatie_
1. De werkgroep Communicatie heeft de
communicatietoolkit voor gemeenten
ontwikkeld, de Check, Klik en Bespaar
website onderhouden en de
communicatiestrategie geactualiseerd. De
communicatie richtte zich in de laatste fase
van het akkoord met de nieuwe strategie
meer op het informeren van de bedrijven,
via onder andere mailing vanuit de OD’s.
2. Daarnaast is ingezet op gerichte
communicatie rondom energiecontroles,
met onder meer e-mailcommunicatie en
ondersteunende middelen zoals een
checklist en landingspagina voor
ondernemers.
3. Sommige gemeenten waren niet op de
hoogte van hun rol in de communicatie campagne.
19
Bevindingen
1. Stimulerende activiteiten en communicatie hebben een bijrol
gespeeld in de uitvoering van het akkoord en zijn niet consistent
toegepast. Dit was ook niet nodig om de doelen van het akkoord te
halen.
2. De rollen en taken omtrent stimulerende activiteiten en
communicatie zijn niet helder genoeg geweest voor een consistente
toepassing.
Aanbevelingen
1. Richt het vervolgakkoord op toezicht en handhaving nu de nadruk
van energiebesparing meer komt te liggen op regulering en minder
op stimulerende activiteiten en communicatie. Gebruik daarbij de
contactmomenten die hierbij komen kijken voor het verdere
informeren.
2. Benut de ontwikkelde communicatietoolkits door gemeenten en
omgevingsdiensten deze consistent toe te laten passen.
3. Betrek de meerwaarde van de geactualiseerde communicatieaanpak
bij de tussenevaluatie van een eventueel nieuw akkoord.
THROUGHPUT
Dominante feiten en beelden
1. De organisatiestructuur wordt overwegend
positief beoordeeld. De overleggen
bevorderen betrokkenheid,
kennisuitwisseling en een concrete
invulling. Dit komt nadrukkelijk terug in
zowel de interviews als enquête.
2. Meermaals wordt benoemd dat overleggen
te frequent plaatsvinden en soms gericht
zijn op details.
3. De provincie vervult een stevige
coördinerende en voorbereidende rol. Dit
geeft richting en continuïteit. De kerngroep
brengt een efficiënte mogelijkheid om zaken
inhoudelijk te bespreken.
4. Voor gemeenten buiten de kerngroep blijft
het echter soms onvoldoende duidelijk
waarop zij individueel kunnen sturen en
welk mandaat ze in gezamenlijke
overleggen hebben.
5. Gemeenten worstelen soms met hun rol in
het akkoord. Ze staan grotendeels op
afstand van de uitvoering, maar zijn wel
verantwoordelijk voor de resultaten. Dit
roept vragen op over hoe betrokken zij
moeten zijn.
6. Sinds de bijstelling zijn de stimulerende rol
van gemeenten en de toezichthoudende rol
van de OD’s duidelijker onderscheiden.
7. In de samenwerking tussen gemeenten en
omgevingsdiensten bestaat veel onderling
vertrouwen. Dit bevordert de uitvoering.
8. De bestuurlijke betrokkenheid is hoog door
het energiebesparingsberaad. Dit helpt het
bestuurlijke draagvlak. Tegelijkertijd wordt
de governance en besluitvorming door
ambtenaren als intensief ervaren. De
jaarrapportage ondersteunt het beraad om
bij te sturen.
Bevindingen
1. Omdat veel partijen betrokken zijn bij het
akkoord blijft het inherent lastig om iedereen
in dezelfde mate te betrekken en snelheid te
bewaren. De kerngroep helpt hierbij.
2. Gemeenten hebben moeite om hun positie en
rol te bepalen in het akkoord, en hier
invulling aan te geven.
3. Het energiebesparingsberaad heeft
meerwaarde in het akkoord, en is op
belangrijke momenten nodig voor de
bestuurlijke betrokkenheid en besluitvorming.
Aanbevelingen
1. Baken de rol van gemeenten concreter af.
2. Betrek bestuurders proportioneel,
bijvoorbeeld bij evaluaties en besluitvorming,
en informeer ze vooral schriftelijk met een
jaarlijkse voortgangsrapportage.
21
OUTPUT
Dominante feiten en beelden
1. De uitvoering van het akkoord heeft zich
hoofdzakelijk gericht op de ‘controleren’ doelstelling.
2. De ‘controleren’-doelstelling van het
bijgesteld akkoord is bijna gehaald: 91% van
de in 2025 bekende bedrijven. De ODNZKG,
ODNHN en ODIJ moeten hiervoor nog
ongeveer 947 van de totaal 10.429 bedrijven
controleren. De omgevingsdiensten
verwachten dit voor 2027 te hebben
gehaald.
3. Netbeheerdata heeft de doelgroep beter in
kaart gebracht. Dit is mede te danken aan
de extra koppeling, opschoning en
verwerking van deze data door de OD’s.
4. De communicatiestrategie, inclusief
e-mailmarketing en toolkits, geeft invulling
aan de ‘informeren’-doelstelling. De
effectiviteit hiervan is op dit moment niet
vast te stellen.
5. Er is een breed beeld dat het EBA het
toezicht op de energiebesparingsplicht heeft
geïntensiveerd. Zonder het akkoord en de
middelen zouden de partijen niet zover zijn
met het controleren van bedrijven.
6. Noord-Holland heeft 28,4% van het totaal
aantal landelijke controles verricht (IPLO).
In Nederland zijn 31% van de bekende
bedrijven gecontroleerd. In Noord-Holland
is dit 65,5% van de momenteel bekende
bedrijven. Het is aannemelijk dat het EBA
heeft bijgedragen aan dit verschil.
7. Met het EBA is een grote slag geslagen op het
bereiken van een level-playing-field onder
energiebesparingsplichtigen. Verschillende
respondenten geven aan dat het met dit
akkoord niet klaar is. In het vervolgakkoord kan
worden toegewerkt naar risicogericht toezicht
door alle bedrijven die nog niet binnen de
doelstellingen van het akkoord vielen te
controleren.
22
Bevindingen
1. Het afgesproken aantal te controleren bedrijven door
omgevingsdiensten is bijna gehaald. De provincie loopt landelijk
voorop.
2. Omgevingsdiensten hebben nog niet alle energiebesparingsplichtige
bedrijven in beeld, maar hebben door de netbeheerdata daar steeds
meer zicht op.
3. Er is ruim ingezet om de doelgroep te informeren. Het is niet vast te
stellen of de volledige doelgroep is geïnformeerd.
Aanbevelingen
1. Prioriteer de controles die moeten worden uitgevoerd binnen het
akkoord, maar nog niet zijn gedaan.
2. Richt de doelstellingen van het vervolgakkoord niet alleen op
controles, maar ook op naleving van de besparingsplicht.
3. Overweeg controles in te richten op risicogestuurd toezicht na
minimaal één controle van alle energiebesparingsplichtige bedrijven.
OUTCOME
Dominante feiten en beelden
_Naleving_
1. Interview- en enquêterespondenten
verwachten dat stimulerende maatregelen,
toezicht en handhaving leiden tot naleving
van de energiebesparingsplicht.
2. Een groot deel van de gecontroleerde
bedrijven voldoet aan de plicht.
3. Een controletraject geeft bedrijven en
instellingen een sterke impuls om aan de
energiebesparingsplicht te voldoen. In
cijfers van het IPLO zien we dat de naleving
stijgt met 11% (OFGV), 35% (ODIJ), 36%
(ODNHN) en 50% (ODNZKG).
_Energiereductie_
1. Een groei in nalevingspercentages betekent
dat bedrijven energiebesparende
maatregelen treffen.
2. TNO toonde eerder dat toezicht en
handhaving 80% van het technische
energiebesparingspotentieel kan realiseren.
Rekenkamers wijzen erop dat feitelijke
energiereductie door controles moeilijk
meetbaar is.
3. Omgevingsdiensten benoemen dat
ontwikkelingen in productie,
bedrijfsomvang en –processen en
energieprijzen het feitelijk energiegebruik
positief en negatief kunnen beïnvloeden.
_CO2-reductie_
1. TNO en de Algemene Rekenkamer geven
aan dat met toezicht en handhaving in
Nederland naar schatting 1,2 tot meer dan
2 Mton CO₂ kan worden bespaard.
Bevindingen
1. Het akkoord draagt bij aan de naleving van
de energiebesparingsplicht.
2. Door controles worden door bedrijven
energiebesparende maatregelen getroffen.
Hierdoor draagt het akkoord bij aan
energiebesparing, hoewel de feitelijke
energiebesparing moeilijk kan worden
vastgesteld.
3. Het is aannemelijk dat door het akkoord
CO2 is bespaard. De hoeveelheid is op dit
moment niet kwantitatief vast te stellen.
Aanbevelingen
1. Richt het vervolgakkoord ook in op de
naleving van de besparingsplicht door
bedrijven en de effecten hiervan, en
monitor dit.
2. Registreer de getroffen maatregelen en de
te treffen maatregelen van de EML-lijsten,
en bereken modelmatig het effect van de
maatregelen op energieverbruik en CO2 besparing.
24
AANBEVELINGEN
De belangrijkste aanbevelingen samengevat in drie hoofdaanbevelingen.
1. Stuur op naleving, energiebesparing en CO₂-reductie
Richt het vervolgakkoord niet alleen op uitgevoerde controles, maar vooral op de resultaten die daarmee worden bereikt. Door expliciet te sturen
op naleving, energiebesparing en CO₂-reductie ontstaat beter inzicht in de maatschappelijke opbrengst van de inzet van gemeenten en
omgevingsdiensten. Dit vraagt om het opnemen van doelen voor naleving, het monitoren van getroffen energiebesparende maatregelen en het
periodiek rapporteren over de gerealiseerde effecten. (verbetermogelijkheden 1, 2, 12, 14, 15)
2. Versterk de informatievoorziening en monitoring
Bouw voort op de bestaande inspanningen op het gebied van data en monitoring door de werkgroep data en monitoring te continueren. Breid
daarop de werkzaamheden voor de datavoorziening passend uit naar de behoefte van gemeenten en provincie en ontwikkel een gezamenlijke
informatiebasis waarmee niet alleen controles, maar ook naleving, getroffen maatregelen, energiebesparing en CO₂-reductie inzichtelijk worden.
Breng daarvoor de informatiebehoefte van gemeenten en informatievoorziening van omgevingsdiensten methodisch in kaart en ontwikkel hiermee
een monitoringsplan. Maak de afweging tussen de baten van extra inzichten en de kosten die dit voortbrengt expliciet. (verbetermogelijkheden 5,
15)
3. Maak het vervolgakkoord financieel en organisatorisch toekomstbestendig
Bereid gemeenten en omgevingsdiensten voor op een situatie waarin tijdelijke financiering afneemt en risicogericht toezicht en handhaving steeds
meer centraal komen te staan. Door tijdig te werken aan structurele financiering, prioritering van werkzaamheden en een meer risicogerichte
toezichtstrategie blijft de uitvoering ook op langere termijn effectief en uitvoerbaar. (verbetermogelijkheden 3, 4, 6, 13)
26
AANBEVELINGEN
1. Vul de bestaande outputdoelstellingen aan met indicatoren voor
naleving, energiebesparing en CO2-reductie.
2. Monitor deze aanvullende doelstelling door datavoorziening te
ontwikkelen waarmee niet alleen controles, maar ook naleving,
uitgevoerde maatregelen en energiebesparing beter inzichtelijk
worden.
3. Stuur in de cofinanciering van een nieuwe subsidie op cofinanciering
vanuit de gemeentelijke begroting.
4. Bereid gemeenten en omgevingsdiensten voor op de periode na het
vervolgakkoord, wanneer mogelijk geen tijdelijke middelen
beschikbaar zijn.
5. Continueer de werkgroep Data, analyseer de informatiebehoefte van
gemeenten en informatievoorzieningen van OD’s. Ontwikkel een
monitoringsplan en voer dit uit.
6. Richt het vervolgakkoord op toezicht en handhaving nu de nadruk
van energiebesparing meer komt te liggen op regulering en minder
op stimulerende activiteiten en communicatie. Gebruik daarbij de
contactmomenten die hierbij komen kijken voor het verdere
informeren.
7. Benut de ontwikkelde communicatietoolkits door gemeenten en
8. Betrek de meerwaarde van de geactualiseerde communicatieaanpak
bij de tussenevaluatie van een eventueel nieuw akkoord.
9. Baken de rol van gemeenten concreter af.
10.Betrek bestuurders proportioneel, bijvoorbeeld bij evaluaties en
besluitvorming, en informeer ze vooral schriftelijk met een jaarlijkse
voortgangsrapportage.
11.Prioriteer de controles die moeten worden uitgevoerd binnen het
akkoord, maar nog niet zijn gedaan.
12.Richt de doelstellingen van het vervolgakkoord niet alleen op
controles, maar ook op naleving van de besparingsplicht.
13.Overweeg controles in te richten op risicogestuurd toezicht na
minimaal één controle van alle energiebesparingsplichtige bedrijven.
14.Richt het vervolgakkoord ook in op de naleving van de
besparingsplicht door bedrijven en de effecten hiervan, en monitor
dit.
15.Registreer de getroffen maatregelen en de te treffen maatregelen van
de EML-lijsten, en bereken modelmatig het effect van de maatregelen
op energieverbruik en CO2-besparing.
omgevingsdiensten deze consistent toe te laten passen. 27
ENQUETERESULTATEN
- Respondenten zijn overwegend positief over de doelstellingen: deze zijn duidelijk en passend.
- Nuance: De doelen zijn minder realistisch door gebrek aan capaciteit, data en een dynamisch bedrijvenbestand.
Zeer Eens eens
| Geen Zeer Oneens mening oneens | Niet oneens |
|---|---|
| Geen mening Zeer oneens Oneens | /eens |
Het was voor onze gemeente duidelijk wat de doelstellingen van het akkoord waren.
De herziene doelstellingen van het Energiebesparingsakkoord waren realistisch en
uitvoerbaar.
De doelstellingen pasten bij de fase waarin toezicht en handhaving op de
energiebesparingsplicht moesten worden opgebouwd.
29
ENQUETERESULTATEN
- Respondenten bevestigen beperkingen omtrent data en capaciteit.
- Gemeentelijke sturing:
- Gemeenten ervaren verschillend hoeveel grip zij hebben op de uitvoering. De respondenten zijn ongeveer 50/50 verdeeld.
- Sommige gemeenten vinden dat ze onvoldoende informatie en controle hebben.
- Tegelijkertijd hebben andere gemeenten juist vertrouwen in en waarderen de zelfstandigheid van de omgevingsdiensten. Waarbij er een balans moet zijn tussen inzicht leveren en focus houden op toezicht.
- Een deel van de respondenten (~30%) geeft aan niet volledig zeker te zijn over de afspraken
rondom de SEB.
30
ENQUETERESULTATEN
| Col1 | Col2 |
|---|---|
| Geen mening Zeer oneens Oneens | /eens |
sturen op de voortgang van het akkoord.
De omgevingsdienst die voor onze gemeente werkt, beschikte na de opstartfase over
voldoende capaciteit om de controleopgave uit te voeren.
De beschikbare financiële middelen boden voldoende ruimte voor de uitvoering van het
akkoord.
De afspraken over financiering, cofinanciering en verantwoording waren voor onze
gemeente voldoende duidelijk.
Als gemeente krijgen we graag meer continue inzicht in de voortgang van het akkoord,
ondanks dat dit erg veel tijd en inzet vraagt van de omgev
Onze gemeente had voldoende zicht op de voortgang van de inzet van de omgevingsdienst.
Zeer Eens eens
31
ENQUETERESULTATEN
- De enquêteresultaten laten een iets positievere perceptie zien over de invloedssfeer van de gemeenten binnen het akkoord.
- Frequentie overleggen: respondenten geven een wisselend beeld. Sommige vinden de frequentie en de hoeveelheid van de overleggen niet in verhouding staan ten opzichte van de opgave/uitvoering. Anderen geven aan dat de overleggen wel zorgden voor een goed resultaat.
Zeer Eens eens
• Respondenten geven aan dat de uitgebreide organisatie van het EBA ervoor zorgt dat een mog op één onderwerp met veel partijen goed is verlopen.
gelijk l
Geen mening Zeer oneens Oneens
Niet oneens
Geen mening Zeer oneens Oneens
/eens
keuzes binnen het akkoord.
Het was voor onze gemeente duidelijk welke rol de kerngroep, de werkgroep en de
thematische werkgroepen hadden.
Het Bestuurlijk Energiebesparingsberaad is nodig geweest om alle gemeenten te laten
committeren aan het akkoord.
Het Bestuurlijk Energiebesparingsberaad heeft meer dan genoeg invloed kunnen
uitoefenen binnen het EBA.
De werkgroep droeg bij aan kennisuitwisseling en afstemming tussen gemeenten,
omgevingsdiensten en provincie.
De hoeveelheid en frequentie van overleggen stonden in verhouding tot wat nodig was
voor de uitvoering van het akkoord.
32
ENQUETERESULTATEN
- Energiescans en adviezen zijn veelgenoemde stimulerende activiteiten, maar niet altijd met voldoende bereik. In
sommige gemeenten maakten weinig bedrijven gebruik van het aanbod.
- Veel gemeenten geven aan geen rol gepakt/gezien te hebben in de communicatie, überhaupt niet bekend te zijn
met de communicatiemiddelen, deze niet ingezet te hebben of dit aan de OD gelaten.
Zeer Eens eens
| Geen Zeer Oneens mening oneens | Niet oneens /eens | Col3 |
|---|---|---|
| Geen mening Zeer oneens Oneens |
De communicatieproducten en hulpmiddelen die binnen het akkoord zijn ontwikkeld,
waren bruikbaar en nuttig voor onze gemeente.
Binnen het EBA heeft onze gemeente bedrijven actief gestimuleerd om energiebesparende
maatregelen te nemen.
| Col1 | Col2 |
|---|
33
ENQUETERESULTATEN
- Respondenten zijn erg positief over de effecten van het akkoord, dit geldt voor zowel de wortel als de stok. Hierbij
gaat het om de verwachtingen hebben die zij van de uitvoering op de effecten. Het is lastig om met zekerheid een
causaal verband aan te kunnen wijzen.
- Controles worden gezien als effectief middel om bedrijven tot maatregelen te bewegen.
Zeer Eens eens
• Respondenten geven aan eigenlijk onvoldoende informatie te hebben om energiereductie en de direct en objectief vast te stellen.
e effec
Geen mening Zeer oneens Oneens
Niet oneens
Geen mening Zeer oneens Oneens
/eens
Het EBA draagt bij aan energiebesparing bij bedrijven.
Het EBA draagt bij aan een betere naleving van de energiebesparingsplicht.
Het akkoord heeft in onze gemeente geleid tot meer aandacht voor toezicht en handhaving
op de energiebesparingsplicht.
Het akkoord heeft de uitvoering van toezicht en handhaving door de omgevingsdienst
versneld.
Controles en handhaving stimuleren bedrijven naar verwachting om verplichte
energiebesparende maatregelen uit te voeren.
34
Berenschot
www.berenschot.nl
linkedin.com/company/berenschot
78269-Intern vertrouwelijk 35