Lansingerland, 9 september 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Aan de fractie van D66
T.a.v. de heer B. Weerheijm
Van College van B&W
Onderwerp Raadsvragen m.b.t. Datalek en offline halen RIS
Datum 1 september 2026
Ons kenmerk U26.03712
Uw brief van 20 juli 2026
Geachte heer Weerheijm,
Op 16 juli 2026 heeft u raadsvragen ingediend over BR2600063 - Maatregel wegens datalek(ken), met de
titel ‘Datalek en offline halen RIS’. Met deze brief geven wij u antwoord op uw vragen.
Vraag 1.
_Hoeveel_ _andere_ _gemeenten_ _hebben_ _hun_ _RIS_ _offline_ _gehaald_ _n.a.v._ _de_ _berichtgeving_ _van_ _de_ _NOS?_ Antwoord Wij hebben geen volledig overzicht van alle gemeenten in Nederland. Deze vraag is uitgezet via het VNG forum. We kunnen wel enkele voorbeelden schetsen van hoe andere gemeenten in het land handelen. Zo weten we dat gemeente Zuidplas het RIS tijdelijk ontoegankelijk heeft gemaakt, namelijk de jaren 2025 en eerder. Gemeente Pijnacker-Nootdorp wilde het RIS tijdelijk ontoegankelijk maken voor derden en het
voor raadsleden toegankelijk houden. De leverancier gaf aan dat dit technisch niet mogelijk is. Deels is daar
het RIS dichtgezet (zie ook de beantwoording van vraag 2). Gemeente Edam-Volendam heeft gekozen voor het enkel offline halen van de documenten die vanuit de NOS waren aangeleverd. Hierbij dient opgemerkt
te worden dat de NOS een beperkte zoekopdracht heeft uitgevoerd bij gemeenten om tot snelle resultaten te komen.
Vraag 2. _Ook_ _in_ _Pijnacker-Nootdorp_ _zijn_ _veel_ _persoonsgegevens_ _mogelijk_ _gelekt_ _in_ _het_ _RIS._ _Daar is_ _het_ _RIS_ _deels_ _offline gehaald._ _(Zie bericht_ _in_ _de_ _link)._ _Is_ _er_ _contact_ _geweest_ _met_ _Pijnacker-Nootdorp_ _over_ _hun_ _respons?_
Antwoord
Ja er is contact geweest. In gemeente Pijnacker-Nootdorp is vanwege de technische (on)mogelijkheden een andere belangenafweging gemaakt, omdat het offline halen van het gebruikte RIS zou betekenen dat ook de
gemeenteraad en de griffie niet meer bij de stukken zouden kunnen.
1/5
Vraag 3.
_Wat_ _is_ _de_ _inschatting_ _van_ _het_ _college_ _over de_ _kans_ _dat_ _de_ _AP_ _overgaat_ _tot sancties_ _voor dit_ _datalek?_ Antwoord
Wij kunnen hiervan geen inschatting maken. Het risico op sancties is overigens geen doorslaggevende factor geweest in de keuze om het RIS tijdelijk ontoegankelijk te maken voor derden. De beslissing is gebaseerd op het beschermen van de belangen van onze inwoners.
Vraag 4.
_Waren_ _er_ _al_ _voor_ _de_ _berichtgeving_ _in_ _de_ _media_ _signalen_ _dat_ _er_ _mogelijk_ _persoonsgegevens_ _op_ _het_ _RIS_
_stonden?_ Antwoord
Het was niet eerder bekend dat er bijzondere persoonsgegevens (zoals BSN) of gevoelige persoonsgegevens
in het RIS stonden. Het beschermen van persoonsgegevens heeft door de jaren heen een ontwikkeling door gemaakt, net als de verplichting en wens om steeds meer openbaar te publiceren en zo transparant mogelijk te zijn naar inwoners over het bestuurlijke besluitvormingsproces. Door de jaren heen (vanaf 2013)
zijn er vaker nieuwe/andere keuzes gemaakt hoe om te gaan met de bescherming van persoonsgegevens. Daarbij is meer naar het verbeteren van het heden gekeken dan naar een aanpassing van het verleden.
Als voorbeeld hiervan: de melding van de informatiebeveiligingsdienst (augustus 2024) over persoons gegevens (van de opsteller van documenten) in de metadata van documenten. Dit betrof met name de namen van gemeentelijke auteurs in de eigenschappen van een document. Naar aanleiding hiervan is een
risico inschatting gemaakt en is het belang van openbaarheid versus de bescherming van deze specifieke persoonsgegevens afgewogen. Dit heeft geresulteerd in een technische aanpassing ten aanzien van het verwijderen van metadata van nieuwe documenten die worden geplaatst en risico acceptatie ten aanzien
van de oudere en reeds gepubliceerde documenten die dergelijke metadata bevatten.
De herstelactie die nu wordt ondernomen zorgt ervoor dat wij streven naar 100% compliance ten aanzien
van persoonsgegevens in het RIS. Ook zullen we intern de processen evalueren om de kans op nieuwe incidenten te voorkomen. Denk hierbij aan aanscherping van werkinstructies, protocollen en processen.
Vraag 5a. _Over_ _het_ _zwartlakken_ _van geheime_ _of_ _gevoelige_ _informatie_ _en_ _persoonlijke_ _gegevens:_ _Van_ _welk_ _softwarepakket_ _wordt_ _gebruikgemaakt_ _voor_ _het_ _zwartlakken?_
Antwoord Wij gebruiken Kofax (Nuance) Power PDF Advanced 5.14
Vraag 5b. _Gebeurt_ _het_ _lakken_ _handmatig_ _of automatisch?_ Antwoord
Nee, wij doen dit handmatig
Vraag 5bi.
_Indien_ _van_ _toepassing:_ _wordt_ _overwogen_ _om_ _een_ _softwarepakket_ _aan_ _te_ _schaffen_ _dat_ _het_ _lakken_ _automatisch_ _uitvoert,_ _zodat_ _alleen_ _nog_ _controle_ _nodig_ _is?_ Antwoord
Ja, hiervoor draait momenteel een pilot. Echter is dit softwarepakket nog niet op het niveau dat dit kan worden ingezet voor het herstel van het RIS.
2/5
Vraag 5c. _Op_ _basis_ _van_ _welke_ _werkinstructies_ _of_ _protocol_ _worden_ _gegevens_ _gelakt?_ Antwoord
Ten aanzien van het actief openbaar maken lakken we conform:
_Interne_ _handleidingen:_
- de handleiding actief openbaar maken: anonimiseren met Kofax (KI 1120).
- Kofax: markeren voor anonimiseren Z zwart maken (KI 1122).
- Kofax: resultaat anonimiseren testen (KI 1123).
- Actief openbaar maken: overzicht uitzonderingen (KI 1265).
- Factsheet uitzonderingsgronden Wet open overheid (T23.06757). Dit is verwerkt in het Handboek bestuurlijke processen (p. 7, 13, 19, 48, 106 en 128). Daarnaast zijn de hiervoor genoemde kennisitems (KI) opgenomen in TOPdesk.
_Landelijke_ _richtlijnen:_
- Checklist anonimiseren bestuursorganen van Logius (ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties). Te vinden via: https://www.koopoverheid.nl/documenten/2020/09/23/checklist-anonimiseren.
Ten aanzien van geheimhouding van college- en raadsvoorstellen en/of persoonsgegevens in een college- of
raadsvoorstel dient te worden afgestemd met juridische zaken/privacy, dit is opgenomen in het Handboek bestuurlijke processen p. 128.
Vraag 5d. _Waar in_ _de_ _organisatie_ _is_ _de_ _verantwoordelijkheid_ _voor_ _het_ _zwartlakken_ _belegd?_
Antwoord
De beantwoording van deze vraag ziet alleen op het zwartlakken van de documenten die in het RIS worden geplaatst en via het RIS worden gepubliceerd. Verzoeken op grond van de AVG, Wpg, Woo, informatie
verzoeken of andere materiewetgeving worden in deze beantwoording buiten beschouwing gelaten. Ten aanzien van deze categorieën gelden andere rollen en verantwoordelijkheden dan hieronder omschreven.
In de beantwoording is een onderscheid gemaakt tussen de documenten in het RIS voor 16 juli 2026 en na 16 juli 2026. De documenten voor 16 juli 2026 vallen onder het ‘project herstel RIS’ de documenten erna
onder de reguliere werkwijze. Om de rollen en verantwoordelijkheden nog beter onder de aandacht te brengen binnen de gehele organisatie worden na evaluatie van het ‘project herstel RIS’ de werkinstructies en procedures onderworpen aan een update. Daarnaast zal hierover actief worden gecommuniceerd binnen
de organisatie. Zowel het updaten van procedures als de uitvoering en evaluatie (van de procedures) betref fen een nauwe samenwerking tussen de ambtelijke organisatie en griffie. Zie voor een schematisch over zicht van de rollen, taken en verantwoordelijkheden de bijlage: ‘Controles college en griffie’.
Project Herstel RIS De ambtelijke organisatie voert de eerste controle uit, anonimiseert waar nodig en verwijdert metadata.
Een tweede controle wordt door de griffie uitgevoerd. De medewerkers van de griffie publiceren de documenten in het RIS. Wegens de compactheid van het team griffie wordt de griffie bij de tweede controle sinds medio augustus 2026 ondersteund door de collega’s uit de ambtelijke organisatie.
3/5
Reguliere werkzaamheden
_1. Documenten_ _van_ _college_ _-->_ _raad_ Documenten opgesteld door de ambtelijke organisatie gericht aan/ter besluitvorming door de raad worden
geanonimiseerd door de ambtelijke organisatie.
De publicatie van documenten, ook die aangeleverd zijn door het college, is de verantwoordelijkheid van de
raad. Het college en de raad hebben dus een gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid. De griffie controleert de door het college vastgestelde stukken na aanleveren niet nog een keer op persoonsgegevens of ‘zwarten’. Wel wordt er door de griffie een globale blik geworpen op alle stukken. Indien hierbij omissies
worden aangetroffen dan worden deze gemeld aan de steller van het stuk (in de ambtelijke organisatie) en
betrokken domeindirecteur.
_2. Documenten_ _van_ _de_ _raad_ Dit zijn documenten die op een andere wijze aan de raad toekomen of door de raad (of diens commissies) zijn gegenereerd. De griffie anonimiseert deze documenten.
Vraag 6.
_Waarom_ _is_ _er_ _niet_ _voor_ _gekozen_ _om_ _op_ _het_ _RIS zelf_ _ook_ _een_ _bericht_ _te_ _plaatsen_ _met_ _achtergrondinformatie_
_over_ _het_ _offline_ _zetten_ _van_ _het_ _RIS?_ Antwoord
Het bericht staat zowel in het nieuwsoverzicht als op de algemene webpagina. Ook staat het bericht op de
startpagina vanaf waar het RIS voor derden te benaderen is: https://www.lansingerland.nl/politiek-enorganisatie/. Dit wordt als voldoende kenbaar en duidelijk geacht.
Vraag 7. _Is_ _de gemeente_ _bekend_ _met_ _het_ _datalek_ _van_ _metadata_ _bij_ _ministeries_ _vorig_ _jaar_ _(zie_ _link)? Zijn_ _er_ _naar_
_aanleiding_ _hiervan_ _acties_ _ondernomen_ _om_ _de meta_ _data_ _beter_ _te_ _beschermen?_ Antwoord Zie de beantwoording van vraag 4.
Vraag 8. _Kan_ _er_ _duiding_ _gegevens_ _worden_ _over_ _wat_ _persoonsgegevens_ _in_ _metadata_ _precies_ _inhoudt?_ _Bijvoorbeeld_ _aan_
_de_ _hand_ _van_ _een_ _voorbeeld?_ Antwoord Zie de beantwoording van vraag 4.
Daarnaast hebben we metadata (in de vorm van een bladwijzer) teruggevonden in een e-mail van een inwoner. Dit betrof de ‘header’ van een e-mail die als bladwijzer bij de PDF-export was toegevoegd.
Vraag 9 _Hoe_ _worden_ _geleerde_ _lessen_ _uit_ _dit_ _datalek_ _gebruikt_ _voor_ _aangescherpte_ _werkinstructies,_ _protocollen_ _en_ _processen_ _rondom_ _het_ _beschermen_ _van_ _persoonsgegevens?_
Antwoord
Dit punt wordt opgenomen in het plan van aanpak dat volgens afspraak in de commissie AB besproken zal worden en zal ook onderdeel uitmaken van de evaluatie. Vooralsnog ligt de prioriteit in het gefaseerd
openstellen van het RIS. Na openstelling zal een evaluatie plaatsvinden waarin dit wordt meegenomen.
4/5
Vraag 10 _Is_ _er_ _contact_ _geweest_ _met_ _de_ _leverancier_ _van_ _het_ _RIS_ _over_ _aanvullende_ _waarborgen_ _die_ _toekomstige_ _datalekken_ _kunnen_ _voorkomen?_
Antwoord
Nog niet, onze focus is momenteel gericht op het zo snel mogelijk toegankelijk maken van de documenten en het opstellen van het plan van aanpak. De leverancier is verwerker en geen verwerkings verantwoordelijke. Hiermee ligt er dus ook geen verplichting bij de leverancier om maatregelen en waarborgen in de bouwen.
Wij verwachten dat wij met deze brief antwoord hebben gegeven op uw raadsvragen.
Met een vriendelijke groet,
burgemeester en wethouders van Lansingerland
Mickel Beckers
Gemeentesecretaris
Bijlage: Controles college en griffie.xlsx (T26.06621)
Rik van der Linden
Burgemeester
5/5