Rotterdam, 10 september 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
Partij: Leefbaar Rotterdam
Inleiding Deze initiatiefnota komt voort uit groeiend onbehagen over de jarenlange stilstand rond het Schielandshuis. Juist nu Museum Boijmans Van Beuningen waarschijnlijk nog tot 2030 of zelfs later grotendeels gesloten blijft, is het onbegrijpelijk dat Rotterdam een prachtig monumentaal gebouw met zoveel culturele potentie onbenut laat. Het Schielandshuis staat op een prominente plek in het hart van de stad en beschikt over alles om een betekenisvolle rol te spelen in het culturele leven van Rotterdam. Toch weet de gemeente er al jaren geen volwaardige en aansprekende bestemming aan te geven. Dat is wat Leefbaar Rotterdam betreft niet alleen een gemiste kans, maar getuigt ook van een gebrek aan ambitie en daadkracht. Tegelijkertijd moeten kunstliefhebbers het al jaren stellen zonder een groot deel van Museum Boijmans Van Beuningen. Rotterdam lijkt zich daar gelaten bij neer te leggen, terwijl de stad juist nú behoefte heeft aan een aantrekkelijk en toegankelijk cultureel aanbod. Dat is moeilijk uit te leggen. Rotterdam beschikt over een prachtig historisch gebouw, een enorme culturele rijkdom en een publiek dat staat te wachten. Toch worden die zaken onvoldoende met elkaar verbonden. Waarom wachten tot 2030 of later, als Rotterdam nu al een plek heeft die een belangrijke rol kan spelen in het culturele leven van de stad? Leefbaar Rotterdam vindt dat het tijd is om het Schielandshuis weer in ere te herstellen: als een icoon van de stad en een bruisende plek voor kunst en cultuur.
mr.drs. G.F.E. Koster
Samenvatting Museum Boijmans Van Beuningen is sinds 2019 gesloten vanwege de grootschalige renovatie van het museumgebouw. De gemeente Rotterdam gaat momenteel uit van heropening in 2030. De recente aanbesteding van de renovatie heeft uitgewezen dat de kosten mogelijk hoger uitvallen dan binnen het beschikbare financiële kader mogelijk is. Deze tegenvaller zal mogelijk ook de nodige vertraging meebrengen. Rotterdammers kunnen weliswaar terecht in het Depot; dit is van grote waarde, maar heeft een andere functie dan een regulier museum en beschikt over relatief beperkte expositieruimte. Het Depot kan de volledige publieksfunctie van het gesloten museumgebouw niet vervangen. Tegelijkertijd staat het monumentale Schielandshuis in het centrum van Rotterdam ruim 2,5 jaar leeg. Het Schielandshuis staat al die tijd te huur. Dit iconische gebouw is eigendom van de gemeente Rotterdam en bevat circa 3.234 m² verhuurbaar vloeroppervlak. Het Schielandshuis kost Rotterdam de afgelopen jaren alleen maar geld aan beveiliging en onderhoud zonder dat hier opbrengsten tegenover staan. Zo moeten we niet met iconen van de stad omgaan. Het gebouw heeft een bijzonder historische relatie met Museum Boijmans Van Beuningen: het museum was vanaf 1849 tot 1935 in het Schielandshuis gevestigd. Deze initiatiefnota stelt daarom voor om het Schielandshuis gedurende de renovatieperiode in te zetten als volwaardig tijdelijk Museum Boijmans Van Beuningen. Uitgangspunt daarbij is dat werken waarvoor het Schielandshuis onvoldoende museale omstandigheden kan bieden en/of onvoldoende de veiligheid kan waarborgen; in het Depot dienen te blijven. Door Museum Boijmans Van Beuningen tijdens de verbouwing een plek in het Schielandshuis te bieden, creëren we rust en continuïteit én zorgen we ervoor dat een hele generatie Rotterdammers verbonden blijft met Boijmans, in plaats van tijdens de verbouwing van het museum te vervreemden.
Het uitgangspunt is een complementair model: Depot Boijmans • behoudt de meest kwetsbare en beveiligingsgevoelige topstukken; • blijft de plek voor collectiebeheer; Schielandshuis • presenteert een brede, zorgvuldig geselecteerde selectie uit de collectie; • biedt ruimte voor wisselende tentoonstellingen; • organiseert educatieve en publieksactiviteiten; • biedt ruimte aan Rotterdamse kunstenaars en makers; • organiseert grote publiekstrekkende en commercieel interessante tentoonstellingen; • genereert aanvullende eigen inkomsten en externe financiering. Het tijdelijke museum wordt daarmee niet slechts een kostenpost of noodvoorziening. Het moet juist bijdragen aan de culturele én financiële continuïteit van Boijmans tijdens de renovatie. Daarbij dient het Museum actief te zoeken naar extra inkomsten uit entree, horeca, winkel, evenementen, zaalverhuur en publiekstrekkende tijdelijke tentoonstellingen. Op deze manier kan Boijmans mogelijk zelf ook inkomsten genereren voor de verbouwing. De gemeenteraad wordt gevraagd het college opdracht te geven om samen met Museum Boijmans Van Beuningen een businesscase op te stellen om het Schielandshuis beschikbaar te maken voor een tijdelijk Museum Boijmans Van Beuningen; De looptijd wordt daarbij niet vooraf aan het jaar 2030 gekoppeld. Het uitgangspunt is dat het tijdelijke museum functioneert zolang het hoofdgebouw van Boijmans vanwege de renovatie niet volledig toegankelijk is. Zo krijgt Rotterdam tijdens de renovatie: meer kunst, meer publiek, meer culturele activiteit en meer mogelijkheden om inkomsten voor Boijmans te genereren.
Aanleiding Museum Boijmans Van Beuningen behoort tot de belangrijkste culturele instellingen van Rotterdam en beheert een collectie van internationale betekenis. Sinds 2019 is het hoofdgebouw gesloten vanwege de noodzakelijke renovatie. De omvang en complexiteit van het project zijn groot. De renovatie en vernieuwing vormen met afstand de grootste culturele investeringen uit de geschiedenis van Rotterdam. De recente aanbesteding heeft echter laten zien dat het project financieel aanzienlijk complexer is dan voorzien. Dat betekent dat de planning onder druk kan komen te staan. Daarom moeten wij niet uitsluitend nadenken over de periode tot 2030, maar over de volledige en nog onzekere renovatieperiode. In een eerder burgerinitiatief “Boijmans moet open!” riep mevrouw ACT Hommes al op tot het openen van een tijdelijke locatie. De toelichting van dit burgerinitiatief dat werd ondersteund met 400 handtekeningen geldt nog steeds: "Boijmans moet open!" Het museum wordt te erg gemist. Een generatie jongeren groeit op zonder museum. Rotterdamse kunstenaars missen het podium. Trouwe Rijnmonders missen hun museum. Rotterdam mist de landelijke promotie, met economische en culturele gevolgen. Boijmans moet een permanente openstelling realiseren tot zij weer open kan gaan. Volgens indieners is dit mogelijk in één van de delen van het gebouw. Indieners vragen de gemeente om aan de subsidievoorwaarden voor 2024 en verder te verbinden dat Boij mans een permanente openstelling realiseert op een tijdelijke locatie in het gebouw of elders, zolang het museum niet verbouwd is en definitief open kan gaan.” Bij de afdoening1 kwam de wethouder maar deels tegemoet aan de wensen van de indieners. De door hem genoemde argumenten gelden inmiddels niet meer. De tentoonstelling “Lievelingen van Boijmans” is al enige tijd beëindigd en de beperkte “alternatieve” en kleinschalige locatie op Zuid is eind 2024 gesloten.2 Het derde initiatief “Boijmans bij de buren” is al in 2022 beëindigd.
1 [24bb000775] Afdoeningsvoorstel toezegging wethouder Kasmi over gesprek met initiatiefnemers Boijmans moet open. 2 Belangrijk om te vermelden is dat op deze kleine locatie in een oude technische school in Hillesluis geen tentoonstellingen werden gehouden. Boijmans zou er voornamelijk workshops geven en in contact willen komen met lokale kunstenaars. In het oorspronkelijke burgerinitiatief3 werd de opening op een andere locatie zoals het Schielandshuis ook al genoemd. Dat was bijzonder omdat op 13 november 2023 het Schielandshuis pas net leeg stond. Wat daar ook van zij: dit idee verdient het om serieus onderzocht te worden en daartoe dient dit initiatiefvoorstel. Amsterdam als waarschuwing: grote museumrenovaties lopen uit De ervaring van andere Nederlandse musea laat zien dat een geplande heropeningsdatum bij grote en complexe renovaties geen zekerheid biedt. Twee voorbeelden uit Amsterdam zijn daarbij bijzonder relevant: het Rijksmuseum en het Stedelijk Museum. Het Rijksmuseum Het Rijksmuseum onderging tussen 2003 en 2013 een ingrijpende renovatie en restauratie. De werkzaamheden duurden uiteindelijk ongeveer tien jaar. Volgens de planning gaan we in Rotterdam daar nu al overheen. De oorspronkelijke planning voorzag in een aanzienlijk kortere bouwperiode. Het Rijksmuseum bleef gedurende een belangrijk deel van de renovatie overigens gedeeltelijk toegankelijk. Een deel van de collectie bleef in de Philipsvleugel voor het publiek te zien, terwijl de rest van het gebouw werd aangepakt. Het Stedelijk Museum Het voorbeeld van het Stedelijk Museum is voor Rotterdam misschien nog relevanter. Het Stedelijk sloot in 2004 voor een grote renovatie en uitbreiding. Het was oorspronkelijk de bedoeling om het museum eind 2008 opnieuw te openen. Door verschillende tegenvallers werd die planning meerdere malen uitgesteld. Uiteindelijk werd het vernieuwde museum in september 2012 heropend: ongeveer drie jaar later dan oorspronkelijk gepland. De parallel met Boijmans is niet dat de projecten inhoudelijk of technisch hetzelfde zijn, maar dat bij complexe museumrenovaties zowel planning als financiën aan verandering onderhevig kunnen zijn.
3 [23bb007661] Burgerinitiatief over Boijmans moet open! De publieksfunctie hoeft niet te verdwijnen Het Stedelijk liet zien dat een langdurige renovatie niet hoeft te betekenen dat een museum zijn publieksfunctie volledig verliest. Tijdens de renovatie werd het Stedelijk tijdelijk gehuisvest in het Post CS-gebouw naast Amsterdam Centraal. De tentoonstelling Andy Warhol - Other Voices, Other Rooms in deze tijdelijke huisvesting trok ruim 120.000 bezoekers. Nadat het museum daar moest vertrekken, werd opnieuw gezocht naar manieren om de instelling zichtbaar en actief te houden. In 2010 en 2011 werd bijvoorbeeld The Temporary Stedelijk georganiseerd in het historische deel van het eigen gebouw. Deze tijdelijke programmering trok veel publiek. Het Stedelijk meldde dat de Temporary Stedelijk tussen augustus 2010 en augustus 2011 meer dan 200.000 bezoekers ontving en naast tentoonstellingen ook collectiepresentaties, educatieve programma's en andere publieke activiteiten omvatte. Boijmans had in 2018/2019 plannen om in het oude V&D-pand op Zuid een tijdelijk verblijf te vinden. Dat is niet doorgegaan omdat er te weinig financiering beschikbaar was om de exploitatie van dit pand rond te krijgen.4 In 2018 stond het Schielandshuis overigens niet leeg. Na 2019 is een nieuwe tijdelijke locatie voor Boijmans niet meer aan de orde geweest. Het Depot is waardevol, maar geen volledige vervanging Het Depot Boijmans Van Beuningen heeft sinds de sluiting van het museum een belangrijke publieke functie. Bezoekers kunnen op afspraak de collectie van dichtbij ervaren en inzicht krijgen in de manier waarop een museumcollectie wordt beheerd. De beschikbare expositieruimte bestaat uit een paar zalen en is daarmee beperkt. De oplossing is om het Depot en het Schielandshuis naast elkaar te laten functioneren. Depot: bewaren, beheren en de meest bijzondere en kwetsbare werken presenteren.
4 Deze plannen dienen niet verward te worden met de wel gerealiseerde locatie op Zuid die was geopend tot 31 december 2024, zie ook https://www.boijmans.nl/Zuid-Boijmans-Van-Beuningen. Het ging om een oude technische school in Hillesluis. Daar werden echter geen tentoonstellingen gehouden. Boijmans zou er voornamelijk workshops geven en in contact willen komen met lokale kunstenaars. Schielandshuis: een breed publiek toegang geven tot een veel groter deel van de collectie en een levendige museumfunctie bieden. Het Schielandshuis: Boijmans komt thuis Het Schielandshuis vormt een unieke kans. Museum Boijmans Van Beuningen begon in 1849 in dit gebouw. In de nacht van 15 op 16 februari 1864 werd het museum echter getroffen door een verwoestende brand. De brand brak uit op de zolder en had desastreuze gevolgen: ongeveer twee derde van de collectie ging verloren. De oorzaak van de brand is nooit vastgesteld. Toch betekende de brand niet het einde van het museum. Het Schielandshuis werd hersteld en in 1867 opende Museum Bo ijmans opnieuw zijn deuren. De verzekeringsuitkering die na de brand werd ontvangen, werd bovendien volledig ingezet voor de aankoop van nieuwe kunstwerken. Daarmee werd de ramp uiteindelijk ook een moment van wederopbouw en vernieuwing van de collectie. Juist deze voorgeschiedenis maakt het idee om Boijmans tijdelijk terug te brengen naar het Schielandshuis bijzonder. Het museum heeft hier ooit een ramp doorstaan, is hier opnieuw opgebouwd en groeide vanuit deze plek verder. Nu het huidige museumgebouw opnieuw voor een ingrijpende periode gesloten is, kan het museum terugkeren naar zijn historische oorsprong. Daar komt bij dat het Schielandshuis volledig eigendom is van de gemeente Rotterdam en inmiddels bijna drie jaar leegstaat. Dat maakt de situatie des te wranger: de gemeente beschikt zelf over een prachtig monumentaal pand, maar laat dit al jaren ongebruikt terwijl de behoefte aan een volwaardig cultureel aanbod juist groot is. Gezien de langdurige leegstand en de grote maatschappelijke en culturele waarde van zowel het Schielandshuis als Museum Boijmans Van Beuningen, moet het mogelijk zijn om op korte termijn tot een oplossing te komen. Een maatschappelijke invulling, bijvoorbeeld op basis van een zeer lage maatschappelijke huur, ligt daarbij voor de hand. De gemeente hoeft immers geen commercieel rendement na te streven, maar kan met haar eigen vastgoed wél maatschappelijke waarde creëren. Waarom zou Rotterdam blijven wachten, als de oplossing letterlijk al in eigen bezit is?
Een volwaardig tijdelijk museum Het voorstel is nadrukkelijk méér dan het tijdelijk ophangen van enkele schilderijen. Het Schielandshuis wordt een volwaardige tijdelijke museumlocatie met: wisselende tentoonstellingen; educatie; horeca; een museumwinkel; en wellicht kan de VVV hier ook weer worden gehuisvest. Het doel is een plek te creëren waar Rotterdammers gedurende de renovatie daadwerkelijk het gevoel houden: Boijmans is nog steeds onderdeel van de stad.
Welke collectie komt naar het Schielandshuis? Het uitgangspunt is nadrukkelijk niet dat de volledige collectie naar het Schielandshuis wordt gebracht. De selectie moet worden gemaakt door de professionele staf en conservatoren van Museum Boijmans. Werken waarvoor het Schielandshuis onvoldoende museale omstandigheden kan bieden en/of onvoldoende de veiligheid kan waarborgen, blijven in het Depot. Het Schielandshuis toont uitsluitend werken die verantwoord in het gebouw kunnen worden geëxposeerd. Dit maakt bovendien een interessante programmering mogelijk. In plaats van jarenlang dezelfde selectie te tonen, kunnen regelmatig nieuwe werken worden gepresenteerd.
Een museum voor alle Rotterdammers Het tijdelijke museum moet toegankelijk zijn voor een brede groep. Rotterdammers De collectie van Boijmans is onderdeel van het culturele kapitaal van de stad. Gedurende de renovatie moet zoveel mogelijk daarvan zichtbaar blijven. Kinderen, jongeren en scholen Het Schielandshuis kan een belangrijke plek worden voor educatie, workshops, rondleidingen en kennismaking met kunst. Nederlandse en internationale bezoekers Een tijdelijk Boijmans in het centrum kan een extra culturele trekker worden voor Rotterdam. Rotterdamse makers en culturele instellingen Het Schielandshuis kan ruimte bieden aan kunstenaars, ontwerpers, culturele organisaties en maatschappelijke partners. Van kostenpost naar verdienmodel De financiële situatie van de renovatie maakt het noodzakelijk om ook naar de inkomstenkant te kijken. De renovatie van Boijmans staat financieel onder druk. De recente aanbesteding heeft aangetoond dat de kosten aanzienlijk hoger kunnen uitvallen dan eerder voorzien. Juist in deze omstandigheden moet worden onderzocht hoe Boijmans gedurende de renovatie: • eigen inkomsten kan vergroten; • nieuwe sponsoren kan aantrekken; • nieuwe fondsen kan aanspreken; • publiek kan blijven trekken; en • nieuwe commerciële mogelijkheden kan ontwikkelen. Het iconische Schielandshuis kan hieraan bijdragen.
Financiële consequenties Op dit moment staat het Schielandshuis bijna 3 jaar leeg. De kunst van Boijmans ligt grotendeels sinds 2019 in het depot. Dit is het slechtste van twee werelden. Het college wordt daarom gevraagd niet alleen de kosten van het tijdelijke museum inzichtelijk te maken, maar de maatschappelijke en financiële waarde voor Rotterdam en Museum Boijmans Van Beuningen als er wel tijdelijke huisvesting is in het Schielandshuis.
Slot Rotterdam heeft geen behoefte aan een museum dat vier jaar lang op pauze staat. De stad heeft behoefte aan een Boijmans dat ook tijdens de renovatie zichtbaar, actief en ondernemend blijft. Het Depot kan de collectie blijven bewaren en de meest bijzondere en kwetsbare werken presenteren. Het Schielandshuis kan een veel groter deel van de collectie terugbrengen naar het hart van Rotterdam. Met wisselende tentoonstellingen, educatie, Rotterdamse makers, evenementen en publiekstrekkers kan een tijdelijke plek ontstaan die niet voelt als een noodoplossing, maar als een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van Boijmans. Financieel kan deze tijdelijke locatie méér zijn dan een kostenpost. Door entree, sponsoring, fondsen, horeca, evenementen en publiekstrekkende tentoonstellingen kan het Schielandshuis bijdragen aan de inkomsten en externe financiering van Boijmans op een moment dat de renovatie financieel onder druk staat. De geschiedenis maakt het voorstel extra bijzonder. Boijmans begon in het Schielandshuis. Nu het museumgebouw wordt gerenoveerd, kan Boijmans tijdelijk terugkeren naar zijn geboorteplek.
Beslispunten De gemeenteraad wordt voorgesteld om het volgende te besluiten: 1. het college opdracht te geven om samen met Museum Boijmans Van Beuningen een financiële en maatschappelijke businesscase op te stellen om het Schielandshuis beschikbaar te maken voor een tijdelijk Museum Boijmans Van Beuningen; 2. als uitgangspunt te hanteren dat het tijdelijke museum een aanvulling is op het Depot; 3. als uitgangspunt te hanteren dat de meest kwetsbare, klimaat - en beveiligingsgevoelige werken in het Depot blijven en dat in het Schielandshuis uitsluitend de daartoe geschikte werken worden gepresenteerd; 4. het tijdelijke museum een brede publieksfunctie te geven met tentoonstellingen, educatie, activiteiten, Rotterdamse makers, horeca en evenementen; 5. daarbij expliciet te onderzoeken hoe de tijdelijke exploitatie kan bijdragen aan het aantrekken van aanvullende middelen voor de renovatie en vernieuwing van Museum Boijmans Van Beuningen; 6. verschillende huur- en exploitatiemodellen voor het Schielandshuis te onderzoeken, waarbij nadrukkelijk wordt gekeken naar een lage maatschappelijke huur, zodat de gemeente haar eigen vastgoed inzet om culturele en maatschappelijke waarde voor Rotterdam te creëren; 7. de looptijd van het tijdelijke museum niet vooraf aan 2030 te koppelen, maar het museum beschikbaar te houden zolang het hoofdgebouw vanwege de renovatie niet volledig toegankelijk is, met periodieke evaluatie van de exploitatie en maatschappelijke meerwaarde; 8. de gemeenteraad uiterlijk [ ] 2026 te informeren over de haalbaarheid, kosten, opbrengsten, planning, risico's, exploitatievorm en financieringsconstructie; 9. bij een positieve businesscase zo spoedig mogelijk over te gaan tot realisatie van het tijdelijke museum in het Schielandshuis.