Rozendaal, 10 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Inhoudsopgave
1. Inleiding
1.1 Aanleiding en context
1.2 Onderzoeksvraag
1.3 Onderzoeksaanpak
1.4 Beoordelingskader: kijkvenster op de bestuurlijke toekomst
1.5 Leeswijzer
2. Conclusie en vervolg
2.1 Beantwoording van de onderzoeksvraag
2.2 Doorkijk naar het vervolgproces
3. Kenmerken van de gemeenten
3.1 Inleiding
3.2 Rozendaal
3.3 Arnhem
3.4 Rheden-Brummen
2 |
4. Bestuurlijke zelfstandigheid
4.1 Bestuurlijke zelfstandig zonder samenwerking
4.2 Centrumregeling
4.3 Ambtelijke fusie
5. Lichte herindeling met Arnhem
5.1 Inleiding
5.2 Lichte herindeling met Arnhem
5.3 Samenleving en identiteit
5.3.1 Draagvlak onder inwoners
5.3.2. Identiteit en nabijheid
5.3.3. Maatschappelijke verwevenheid
5.4 Organisatie en financiën
5.4.1. Dienstverlening en organisatie
5.4.2. Omvang organisatie
5.4.3. Financiën
5.5. Datum herindeling en proces
6. Reguliere herindeling met Rheden-Brummen
6.1 Reguliere herindeling met Rheden-Brummen
6.2. Samenleving en identiteit
6.2.1 Draagvlak onder inwoners
6.2.2. Identiteit en nabijheid
6.2.3 Maatschappelijke verwevenheid
6.3 Organisatie en financiën
6.3.1. Dienstverlening en organisatie
6.3.2. Omvang organisatie
6.3.3. Financiën
6.4 Datum herindeling en proces
1.1. Aanleiding en context
- De gemeente Rozendaal staat voor een belangrijke strategische keuze over haar
bestuurlijke toekomst. Met ongeveer 1.800 inwoners is Rozendaal de kleinste
zelfstandige gemeente van Gelderland en één van de kleinste gemeenten van
Nederland. De gemeente kenmerkt zich door een sterke lokale identiteit, een
hoge betrokkenheid van inwoners en een bijzondere ligging aan de rand van de
Veluwe, direct grenzend aan Arnhem.
- De context waarin Rozendaal als zelfstandige gemeente functioneert, verandert.
Gemeenten hebben de afgelopen jaren meer taken en verantwoordelijkheden
gekregen, terwijl maatschappelijke opgaven op het gebied van onder meer
wonen, zorg, duurzaamheid, digitalisering en veiligheid complexer zijn
geworden. Voor een kleine gemeente vraagt dit om voldoende bestuurlijke en
ambtelijke capaciteit, specialistische kennis, continuïteit en uitvoeringskracht.
- Rozendaal beschikt over een compacte ambtelijke organisatie van circa vijftien
medewerkers. De beperkte omvang maakt de organisatie kwetsbaar voor uitval
en vertrek en zorgt voor afhankelijkheid van externe specialistische kennis en
uitvoering door andere gemeenten en organisaties.
3 |
- Een belangrijke samenwerkingspartner is de gemeente Rheden, die
verschillende taken voor Rozendaal uitvoert. De voorgenomen herindeling van
Rheden en Brummen verandert de context waarin deze samenwerking
plaatsvindt. Daarnaast heeft Rheden aangekondigd de dienstverlening aan
Rozendaal meer kostendekkend in rekening te brengen. Hierdoor nemen de
structurele uitvoeringskosten voor Rozendaal naar verwachting toe. In
combinatie met de relatief hoge vaste kosten van een kleine gemeentelijke
organisatie zet dit de financiële houdbaarheid van de huidige situatie verder
onder druk.
- In de eerdere verkenning van Moventem in het voorjaar van 2026 is
geconcludeerd dat voortzetting van de bestuurlijke zelfstandigheid zonder
structurele samenwerking met een andere gemeente niet duurzaam haalbaar is.
Dit geldt in het bijzonder wanneer Rozendaal taken die nu door Rheden worden
uitgevoerd, waaronder het sociaal domein, volledig zelf zou moeten organiseren
en uitvoeren. De schaal van de gemeente en de daarvoor benodigde capaciteit,
expertise en kosten maken dit geen duurzaam perspectief.
- Daarmee resteert voor behoud van de bestuurlijke zelfstandigheid een situatie
waarin Rozendaal de ambtelijke uitvoering structureel samen met of door een
andere gemeente organiseert. In deze verkenning is daarom onderzocht welke
samenwerkingsvormen daarvoor mogelijk zijn en met welke partners deze
kunnen worden vormgegeven. Daarbij zijn met name een centrumregeling en
een ambtelijke fusie onderzocht en is opnieuw gekeken naar de bestuurlijke
bereidheid bij Arnhem en Rheden en Brummen om dergelijke vormen met
Rozendaal aan te gaan.
- Daarnaast is onderzocht welk perspectief een bestuurlijke herindeling biedt
wanneer een duurzame samenwerkingsvorm met behoud van bestuurlijke
zelfstandigheid niet haalbaar blijkt. Hiervoor zijn een lichte herindeling met
Arnhem en aansluiting bij de reguliere herindeling van Rheden en Brummen
verkend. De verkenning brengt daarmee eerst in beeld of en op welke wijze
bestuurlijke zelfstandigheid in combinatie met structurele samenwerking
mogelijk is. Vervolgens worden de herindelingsvarianten als alternatief voor
bestuurlijke zelfstandigheid onderzocht.
4 |
1.2. Onderzoeksvraag
- De onderzoeksvraag luidt:
_“In hoeverre biedt bestuurlijke zelfstandigheid in combinatie met structurele_
_samenwerking een duurzaam toekomstperspectief voor Rozendaal en, indien dit niet_
_haalbaar is, welke mogelijkheden bieden een lichte herindeling met Arnhem en_
_aansluiting bij de reguliere herindeling van Rheden en Brummen, en wat betekenen_
_deze voor Rozendaal?”_
1.3. Onderzoeksaanpak
- Voor deze verkenning is gebruikgemaakt van een combinatie van
documentanalyse, bestuurlijke gesprekken en inwonersparticipatie. Relevante
beleidsmatige, organisatorische en financiële documenten en gegevens van
Rozendaal en de betrokken gemeenten zijn geanalyseerd.
- Daarnaast zijn twee bestuurlijke gesprekken gevoerd: één met de gemeente
Arnhem en één gezamenlijk met de gemeenten Brummen en Rheden.
- In deze gesprekken is gesproken over de kansen, risico’s, consequenties en
voorwaarden van de verschillende toekomstscenario’s. Ook is de bestuurlijke
bereidheid voor een centrumregeling en een ambtelijke fusie opnieuw verkend.
De gespreksleidraad en de gespreksverslagen zijn in bijlage A bij dit rapport
opgenomen.
- Tot slot zijn inwoners van Rozendaal betrokken om inzicht te krijgen in wat zij
belangrijk vinden voor de (bestuurlijke toekomst) van hun gemeente. De
opbrengsten uit de documentanalyse, bestuurlijke gesprekken en
inwonersparticipatie zijn in samenhang geanalyseerd aan de hand van het
beoordelingskader uit de volgende paragraaf.
1.4. Beoordelingskader: kijkvenster bestuurlijke toekomst
- Voor de beoordeling van de bestuurlijke toekomst van Rozendaal is een
kijkvenster gehanteerd dat is gebaseerd op ervaringen met impactanalyses van
ambtelijke en bestuurlijke fusies en ontvlechtingen. Uitgangspunt daarbij is dat
een herindeling geen doel op zich is, maar een middel om maatschappelijke
opgaven, dienstverlening en democratische legitimiteit ook op langere termijn
duurzaam te borgen.
5 |
- De bestuurlijke toekomst van Rozendaal kan daarom niet vanuit één perspectief
worden beoordeeld. Een toekomstbestendige keuze vraagt om een integrale
afweging, waarin zowel harde als zachte aspecten in samenhang worden
beschouwd. De twee herindelingsscenario’s worden daarom beoordeeld vanuit
vier samenhangende perspectieven, die gezamenlijk het kijkvenster vormen.
- Daarnaast is bestuurlijke bereidheid een belangrijke randvoorwaarde. Een
scenario kan inhoudelijk passend zijn, maar is alleen realiseerbaar wanneer bij
de betrokken gemeenten voldoende bereidheid bestaat om dit scenario verder
te brengen. De bestuurlijke bereidheid is daarom nadrukkelijk betrokken bij de
beoordeling van de scenario’s.
Kijkvenster & Van de Laar 1.5. Leeswijzer
- Hoofdstuk 2 bevat de belangrijkste conclusies van de verkenning. De
verschillende toekomstscenario’s worden hierin met elkaar vergeleken.
Daarnaast wordt een doorkijk gegeven naar het vervolgproces en de
belangrijkste randvoorwaarden voor de verdere uitwerking.
- Hoofdstuk 3 schetst de belangrijkste kenmerken van Rozendaal, Arnhem,
Rheden en Brummen. Daarmee wordt een feitelijke basis gelegd om de
verschillende toekomstscenario’s in perspectief te kunnen plaatsen.
- In hoofdstuk 4 wordt onderzocht wat behoud van bestuurlijke zelfstandigheid
voor Rozendaal betekent. Daarbij wordt gekeken naar zelfstandige uitvoering en
naar twee vormen van vergaande samenwerking: een centrumregeling en een
ambtelijke fusie. Hoofdstuk 5 behandelt een lichte herindeling met Arnhem en
hoofdstuk 6 een reguliere herindeling met Rheden en Brummen. De
verschillende toekomstmogelijkheden worden aan de hand van het
beoordelingskader uit dit hoofdstuk uitgewerkt.
6 |
7 |
2.1 Beantwoording van de onderzoeksvraag
- De centrale vraag in deze verkenning is of Rozendaal bestuurlijk zelfstandig kan
blijven door de ambtelijke uitvoering structureel in samenwerking met een andere
gemeente te organiseren en, wanneer dit geen duurzaam perspectief biedt, welke
mogelijkheden een lichte herindeling met Arnhem en aansluiting bij de reguliere
herindeling van Rheden en Brummen bieden.
- De verkenning laat zien dat volledig zelfstandige uitvoering voor Rozendaal geen
duurzaam perspectief biedt. Alleen al voor het sociaal domein leidt de beperkte
schaal tot hoge kosten en organisatorische kwetsbaarheid. Ook voor andere
specialistische taken stelt de schaal van Rozendaal grenzen aan wat doelmatig en
robuust binnen de eigen organisatie kan worden georganiseerd. Behoud van
bestuurlijke zelfstandigheid vraagt daarom om structurele samenwerking met een
andere gemeente voor een substantieel deel van de ambtelijke uitvoering.
- De onderzochte vormen van vergaande samenwerking bieden hiervoor in de praktijk
echter geen haalbaar perspectief. Zowel een centrumregeling als een ambtelijke fusie
vereist een samenwerkingspartner die bereid is deze constructie met Rozendaal aan
te gaan.
8 |
- Uit de gesprekken met Arnhem en Rheden en Brummen blijkt dat deze bereidheid
ontbreekt. Daarmee is binnen de onderzochte mogelijkheden geen structurele
samenwerkingsvorm beschikbaar waarmee Rozendaal de bestuurlijke zelfstandigheid
duurzaam kan voortzetten.
- Daarmee resteren binnen deze verkenning twee reële toekomstperspectieven: een
lichte herindeling met Arnhem en aansluiting bij de reguliere herindeling van Rheden
en Brummen. Beide gemeenten hebben aangegeven bereid te zijn een herindeling
met Rozendaal verder vorm te geven, maar de aard en gevolgen daarvan verschillen
wezenlijk.
- Bij een lichte herindeling met Arnhem wordt Rozendaal onderdeel van de bestaande
gemeente Arnhem. Het bestuur, de organisatie, het beleid, de systemen en de
werkwijzen van Arnhem worden in beginsel leidend. Binnen die kaders kan rekening
worden gehouden met specifieke kenmerken van Rozendaal, maar Rozendaal bouwt
niet op gelijkwaardige basis mee aan een nieuwe gemeente.
- Bij een reguliere herindeling met Rheden en Brummen ontstaat één nieuwe
gemeente.
- Bij tijdige aansluiting kan Rozendaal als gelijkwaardige derde gemeente deelnemen
aan de vorming daarvan en mede keuzes maken over onder meer bestuur,
organisatie, dienstverlening en de positie van de verschillende dorpen en kernen.
Daar staat tegenover dat Rheden en Brummen al in een lopend herindelingsproces
zitten, waardoor de ruimte voor Rozendaal om invloed uit te oefenen afneemt
naarmate de besluitvorming later plaatsvindt.
- Het schema op de volgende pagina bevat de uitkomsten van de verkenning samen
en laat zien welke bestuurlijke toekomstmogelijkheden zijn onderzocht, welke
daarvan haalbaar blijken en welke twee herindelingsrichtingen daarmee als reëel
toekomstperspectief resteren.
2.2 Doorkijk naar het vervolgproces
- Uit de verkenning volgen twee reële toekomstperspectieven voor Rozendaal: een
lichte herindeling met Arnhem en aansluiting bij de reguliere herindeling van Rheden
en Brummen. Beide richtingen vragen om verdere politieke besluitvorming en de
start dan wel voortzetting van een formeel herindelingsproces. De uitgangssituatie
verschilt echter wezenlijk.
9 |
- Met Arnhem moet een gezamenlijk herindelingsproces nog worden gestart en
ingericht. Bij Rheden en Brummen sluit Rozendaal aan bij een proces dat al loopt en
is gericht op een herindeling per 1 januari 2030.
2.2.1. Lichte herindeling met Arnhem
- Arnhem heeft aangegeven bereid te zijn het herindelingsproces samen met
Rozendaal te starten wanneer Rozendaal daarvoor kiest. Arnhem acht geen
aanvullend onderzoek noodzakelijk voordat een principebesluit kan worden
genomen. Na positieve besluitvorming in beide gemeenten kan het formele
herindelingsproces worden ingericht.
- Als mogelijke herindelingsdata zijn 1 januari 2030 en 1 januari 2031 genoemd. Een
herindeling per 1 januari 2030 vraagt om snelle besluitvorming en een strak tijdpad:
het herindelingsadvies moet in april 2028 bij de provincie liggen en uiterlijk 1 juli
2028 bij het Rijk. Bij een herindeling per 1 januari 2031 schuiven deze mijlpalen een
jaar op en ontstaat meer voorbereidingstijd.
- Omdat sprake is van een lichte herindeling hoeft geen volledig nieuwe gemeente en
organisatie te worden opgebouwd.
- De voorbereiding richt zich vooral op de overgang van Rozendaal naar de bestaande
bestuurlijke en ambtelijke inrichting, het beleid, de systemen en de werkwijzen van
Arnhem.
2.2.2. Reguliere herindeling met Rheden-Brummen
- Rheden en Brummen werken al toe naar een nieuwe gemeente per 1 januari 2030. Bij
een keuze voor deze richting sluit Rozendaal daarom aan bij een lopend
herindelingsproces. Rheden en Brummen hebben aangegeven bereid te zijn
Rozendaal bij tijdige aansluiting als gelijkwaardige derde gemeente in dit proces op
te nemen.
- Bij een keuze op korte termijn kan Rozendaal eerst als agendalid aansluiten bij de
projectorganisatie. In december 2026 kan de aansluiting aan de gemeenteraden van
Rheden en Brummen worden voorgelegd. Vanaf januari 2027 staat participatie in de
dorpen en kernen gepland, rond de zomer van 2027 wordt toegewerkt naar het
herindelingsontwerp en in januari 2028 naar vaststelling van het herindelingsadvies.
In april 2028 wordt dit vervolgens in routing gebracht richting provincie en Rijk.
10 |
- Tijdige besluitvorming is bij deze route om meerdere redenen van belang. Hoe later
Rozendaal aansluit, hoe kleiner de ruimte om als gelijkwaardige derde gemeente
invloed uit te oefenen op keuzes over de nieuwe gemeente en ambtelijke organisatie.
Daarnaast biedt tijdige duidelijkheid een stip op de horizon voor de begroting,
waardoor investeringen en uitgaven gericht kunnen worden afgewogen,
geprioriteerd of waar mogelijk uitgesteld. Tot slot voorkomt duidelijkheid over het
toekomstperspectief dat voor de kleine en kwetsbare ambtelijke organisatie voor een
relatief korte tussenperiode nieuwe structurele oplossingen moeten worden
georganiseerd.
- De twee routes verschillen daarmee vooral in hun vertrekpunt: met Arnhem moet een
nieuw gezamenlijk proces worden ingericht en bestaat ruimte voor een herindeling in
2030 of 2031; bij Rheden en Brummen ligt het proces richting 1 januari 2030 al vast
en is tijdige aansluiting bepalend voor de invloed van Rozendaal.
11 |
12 |
3.1 Inleiding
- Voordat we de toekomstscenario’s beoordelen, schetsen we eerst een beeld van de
betrokken gemeenten. Rozendaal, Arnhem, Rheden en Brummen verschillen in
omvang, bevolkingssamenstelling, ruimtelijke structuur en karakter. Deze kenmerken
vormen de context voor de verdere analyse. Tabel 1 geeft de belangrijkste
kenmerken van de betrokken gemeenten weer en vormt daarmee een feitelijke basis
om de verschillende toekomstscenario’s in perspectief te plaatsen.
3.2 Rozendaal
- Rozendaal ligt in Gelderland en maakt onderdeel uit van de Groene Metropoolregio
Arnhem-Nijmegen. Met 1.838 inwoners, 709 woningen en een oppervlakte van 2.738
hectare is Rozendaal de kleinste gemeente van het Nederlandse vasteland.
Rozendaal bestaat uit het dorp Rozendaal en de buitengebieden Imbosch en Terlet.
- Rozendaal presenteert zichzelf als een toekomstbestendig, sociaal betrokken,
zelfstandig kasteeldorp met een sterke lokale identiteit, een groene
woonomgevingen een bestuur dat dicht bij de inwoners staat. De kwaliteit van
wonen, het groene karakter en de korte lijnen tussen inwoners en bestuur vormen
belangrijke onderdelen van dit zelfbeeld. Betrokkenheid van inwoners en bestuurlijke
nabijheid zijn daarin belangrijke waarden. De gemeente kiest voor een zorgvuldige,
transparante en realistische bestuursstijl, passend bij de schaal en nabijheid van
Rozendaal. Inwoners hechten waarde aan het groene, rustige en dorpse karakter van
de gemeente.
- In het coalitieakkoord benadrukt Rozendaal opgaven als goed wonen, financiële
gezondheid, sociale betrokkenheid en een bestuursstijl die past bij de schaal en
nabijheid van de gemeente. Hierbij ligt de focus op nabijheid en het behoud van de
lokale identiteit.
| Gemeente | Inwoners (aantal) | Woningen (aantal) | Bevolkings- dichtheid (km²) | Aandeel jongeren (%) | Grijze druk (%) |
|---|---|---|---|---|---|
| Rozendaal | 1.838 | 709 | 66 | 29,1% | 23,6% |
| Arnhem | 171.822 | 81.531 | 1.733 | 27,7% | 16,6% |
| Brummen | 21.561 | 9.871 | 256 | 22,8% | 27,7% |
| Rheden | 43.849 | 21.377 | 535 | 23,9% | 27,4% |
Tabel 1. Kerngetallen gemeenten Rozendaal, Arnhem, Brummen en Rheden.
_Bron: Allecijfers, Gemeente Rozendaal, Arnhem, Brummen, en Rheden._
13 |
- Het in het coalitieakkoord geschetste beeld komt overeen met het beeld dat
inwoners hebben van de gemeente. Inwoners hebben tijdens participatiemiddagen
bij De Serre, de Dorpsschool en de papiercontainer en tijdens tafelgesprekken bij Het
Rhedens meegepraat over hun gemeente en wat zij belangrijk vinden voor de
toekomst van Rozendaal. Tijdens deze momenten zijn inwoners gevraagd wat
volgens hen behouden moest blijven in de gemeente, welke kansen zij zien voor de
toekomst en wat sterker kan in de gemeente. Ook is gereflecteerd op eerdere
participatie in het voorjaar van 2026.
- De opgehaalde input bevestigt in grote lijnen het bestaande beeld van Rozendaal als
een groen, sociaal en betrokken dorp met een sterk eigen karakter. Inwoners zijn
trots op Rozendaal en hechten veel waarde aan de nabijheid van het bestuur, de
korte lijnen binnen de gemeenschap en het behoud van de identiteit van het dorp.
Ze waarderen dat mensen elkaar kennen in de gemeenschap, naar elkaar omkijken
en zich inzetten voor hun omgeving.
3.3 Arnhem
- Arnhem is met circa 170.000 inwoners de grootste gemeente in deze vergelijking. De
gemeente telt ruim 81.000 woningen en heeft een oppervlakte van ruim 10.000
hectare. Arnhem kent een sterk stedelijk karakter, met een bevolkingsdichtheid van
1.733 inwoners per km².
- Arnhem is de hoofdstad van Gelderland vervult daarmee een belangrijke regionale
functie op het gebied van wonen, werken, onderwijs, zorg en voorzieningen. Ook
vervult Arnhem binnen de Groene Metropoolregio een belangrijk centrum voor
inwoners, bedrijven en voorzieningen.
- In het coalitieakkoord presenteert de gemeente zichzelf als een groeiende, creatieve
en veerkrachtige centrumgemeente met een regionale functie. Cultuur, sport,
ondernemerschap en de positie als energiestad worden daarbij als onderscheidende
kenmerken genoemd. Arnhem wil actief richting geven aan maatschappelijke
ontwikkelingen en vooroplopen bij opgaven op het gebied van onder meer
woningbouw, energietransitie, klimaat en kansengelijkheid.
14 |
- Arnhem wil flink investeren in de toekomst van de gemeente, onder meer op het
gebied van woningen, klimaatadaptatie, armoedebestrijding en veiligheid. De coalitie
kiest daarbij voor een gemeente die de regie neemt, maar nadrukkelijk ook de kracht
van de stad en haar inwoners benut. Daarnaast positioneert Arnhem zich als een
verbonden stad, waarin cultuur bijdraagt aan de identiteit van de stad en mensen bij
elkaar brengt.
3.4 Rheden-Brummen
- De gemeenten Rheden en Brummen liggen beiden in Gelderland. Ze hebben begin
2026 besloten toe te werken naar een reguliere herindeling per 1 januari 2030. De
gemeenteraad van Brummen sprak zich op 15 januari 2026 uit voor een herindeling
met Rheden. De gemeenteraad van Rheden besloot op 24 februari 2026 eveneens
het vervolgproces richting een herindeling in te gaan. Na de
gemeenteraadsverkiezingen hebben de nieuwe gemeenteraden deze koers
herbevestigd. Rheden deed dit op 30 juni 2026 en Brummen op 9 juli 2026. De
gemeenten werken sindsdien gezamenlijk toe naar de voorbereiding van een
herindeling. Omdat de herindeling al in voorbereiding is, wordt in de verdere analyse
waar relevant uitgegaan van de toekomstige gemeente Rheden-Brummen.
Rheden
- Rheden telt 45.849 inwoners en 21.455 huishoudens en heeft een oppervlakte van
8.435 hectare. De gemeente bestaat uit zeven verschillende kernen: Laag-Soeren,
Dieren, Spankeren, Ellecom, De Steeg, Rheden en Velp. De ligging tussen de
Veluwezoom en de IJssel bepaalt in belangrijke mate het ruimtelijke en
landschappelijke karakter van de gemeente.
- Rheden profileert zich als een gemeente waarin de eigen identiteit van de
verschillende dorpen en kernen, de groene leefomgeving en de betrokkenheid van
inwoners een belangrijke plaats innemen. Tegelijkertijd heeft Rheden door haar
omvang een relatief grote ambtelijke organisatie, een breed voorzieningenniveau en
een stevige positie in regionale samenwerkingsverbanden. Voor Rozendaal is Rheden
bovendien een belangrijke bestaande partner: verschillende gemeentelijke taken,
waaronder het sociaal domein, worden momenteel door of via Rheden uitgevoerd.
15 |
Brummen
- Brummen telt 21.562 inwoners en 9.540 huishoudens en heeft een oppervlakte van
8.501 hectare. De gemeente bestaat uit zes dorpen: Empe, Tonden, Hall, Brummen,
Eerbeek en Leuvenheim. De geschiedenis, identiteit en oriëntatie van deze
afzonderlijke kernen spelen een belangrijke rol in de gemeente.
- In het coalitieakkoord van Brummen ligt veel nadruk op leefbare kernen, een groene
leefomgeving, sociale samenhang en een overheid die dicht bij inwoners staat. De
bestuurlijke toekomst van de gemeente staat daarnaast nadrukkelijk op de agenda.
Brummen ziet versterking van de bestuurskracht als noodzakelijk, met behoud van de
identiteit en leefbaarheid van de verschillende dorpen en de nabijheid van het
bestuur.
- Gezamenlijk tellen Rheden en Brummen circa 67.400 inwoners en beslaan zij bijna
16.900 hectare. Daarmee telt de toekomstige gemeente ongeveer 35 keer zoveel
inwoners als Rozendaal en is zij in oppervlakte ongeveer zes keer zo groot.
16 |
17 |
4.1 Bestuurlijke zelfstandigheid zonder samenwerking
- Bij behoud van bestuurlijke zelfstandigheid blijft Rozendaal een zelfstandige
gemeente met een eigen gemeenteraad, college en burgemeester. De vraag of
Rozendaal bestuurlijk zelfstandig kan blijven, kan echter niet los worden gezien van
de wijze waarop de ambtelijke uitvoering wordt georganiseerd. Rozendaal voert in de
huidige situatie niet alle gemeentelijke taken zelf uit. Door de beperkte omvang van
de eigen ambtelijke organisatie is voor een belangrijk deel van de uitvoering
samenwerking met andere gemeenten en organisaties noodzakelijk.
- De gemeente Rheden speelt hierin op dit moment een belangrijke rol. Rheden voert
op basis van een dienstverleningsovereenkomst (DVO) uit 2015, aangevuld met een
addendum uit 2024, verschillende taken binnen het sociaal domein voor Rozendaal
uit. Daarnaast voert Rheden op basis van een dienstverleningsovereenkomst uit 2015
taken uit op het terrein van onder meer de Wabo, APV en Drank- en
Horecawetgeving.
- De continuïteit van deze dienstverlening is voor de langere termijn echter niet
verzekerd. Rheden heeft aangegeven de bestaande DVO voor het sociaal domein
voor 2027 te willen herzien, waarbij de kosten voor Rozendaal mogelijk vanaf 2zullen
toenemen.
- Daarnaast heeft het college van Rheden in een brief van 30 april 2026 aangegeven
dat Rozendaal rekening moet houden met het scenario dat de dienstverlening aan
Rozendaal op termijn wordt afgebouwd. Uit het verkennende gesprek met Rheden
en Brummen op 8 september 2026 (zie bijlage A) blijkt dat voortzetting van de
huidige dienstverlening evenmin als structureel toekomstperspectief wordt gezien.
Voor de periode 2027 tot en met 2030 is Rheden bereid afspraken te maken over de
continuïteit van de dienstverlening. Deze periode wordt nadrukkelijk als
overgangsperiode beschouwd. Vanaf de start van de nieuwe gemeente Rheden Brummen op 1 januari 2030 is er geen bereidheid om de huidige dienstverlening aan
Rozendaal structureel voort te zetten. Rozendaal zal daarom uiterlijk vanaf dat
moment een andere oplossing voor de uitvoering van deze taken moeten hebben
georganiseerd.
- Daarmee ontstaat bij behoud van bestuurlijke zelfstandigheid een fundamentele
vraag: kan Rozendaal de taken die nu elders zijn ondergebracht zelf uitvoeren, of is
daarvoor ook in de toekomst structurele samenwerking met een andere gemeente
nodig?
18 |
- Voor het sociaal domein is in 2026 door Berenschot onderzocht wat het zou
betekenen wanneer Rozendaal de taken die nu door Rheden worden uitgevoerd
volledig in de eigen organisatie zou onderbrengen. Deze analyse geeft een concreet
beeld van wat zelfstandige uitvoering vraagt van een gemeente van de omvang van
Rozendaal.
- Het sociaal domein omvat meer dan 23 wettelijke kaders en vraagt structurele
capaciteit voor beleid, uitvoering en ondersteuning. Ook bij een relatief beperkt
aantal inwoners zoals bij de gemeente Rozendaal zijn verschillende functies en
deskundigheden noodzakelijk. Functies kunnen bovendien niet altijd worden
gecombineerd, onder meer vanwege vereisten rond functiescheiding.
- De analyse laat zien dat volledige zelfstandige uitvoering een omvangrijke
organisatorische en financiële opgave betekent. Berenschot raamt de structurele
uitvoeringskosten van het zelf organiseren van de onderzochte taken binnen het
sociaal domein op € 860.000 tot € 1.196.000 per jaar. Daarnaast is een eenmalige
investering van circa € 330.000 tot € 905.000 nodig en wordt uitgegaan van een
voorbereidingstijd van 9 tot 18 maanden. De benodigde investeringen hebben onder
meer betrekking op personele capaciteit, ICT, huisvesting en voorzieningen voor de
toegang tot het sociaal domein.
- De beperkte schaal van Rozendaal werkt daarbij in het nadeel. Een aantal
basisfuncties en voorzieningen moet ongeacht het aantal inwoners beschikbaar zijn,
waardoor de kosten en benodigde capaciteit per inwoner relatief hoog zijn.
- Tegelijkertijd ontstaat een kwetsbare uitvoeringsorganisatie die voor specialistische
kennis en continuïteit sterk afhankelijk is van een beperkt aantal medewerkers en
naar verwachting vaker een beroep zal moeten doen op externe inhuur. Ook leidt het
zelf uitvoeren van taken niet automatisch tot meer grip op de programmakosten
binnen het sociaal domein, omdat deze voor een belangrijk deel worden bepaald
door wettelijke kaders, zorggebruik en andere externe factoren.
- Het volledig in eigen beheer nemen van de ambtelijke uitvoering biedt daarmee
geen duurzaam alternatief voor de huidige samenwerking. Alleen al voor het sociaal
domein vraagt dit aanzienlijke aanvullende capaciteit en investeringen, terwijl de
financiële en organisatorische kwetsbaarheid van Rozendaal niet wordt verminderd
en op onderdelen juist toeneemt. Voor andere specialistische gemeentelijke taken
geldt eveneens dat de beperkte schaal grenzen stelt aan wat doelmatig en robuust
binnen de eigen organisatie kan worden georganiseerd.
19 |
- Bestuurlijke zelfstandigheid betekent daarmee voor Rozendaal in de praktijk dat
structurele samenwerking voor een substantieel deel van de ambtelijke uitvoering
noodzakelijk blijft. Nu de huidige dienstverlening door Rheden voor de langere
termijn niet is verzekerd, is de vervolgvraag of een andere, meer structurele
samenwerkingsvorm beschikbaar en haalbaar is.
- Binnen deze verkenning worden daarom vervolgens twee verdergaande vormen
onderzocht waarbij Rozendaal bestuurlijk zelfstandig kan blijven, maar de ambtelijke
uitvoering structureel met of bij een andere gemeente organiseert: een
centrumregeling en een ambtelijke fusie. Daarbij is niet alleen van belang wat deze
vormen inhoudelijk voor Rozendaal betekenen, maar vooral ook of er een geschikte
samenwerkingspartner is die bereid is een dergelijke constructie met Rozendaal aan
te gaan.
Tussenconclusie
- Volledig zelfstandige uitvoering biedt voor Rozendaal geen duurzaam perspectief.
Alleen al voor het sociaal domein leidt de beperkte schaal tot hoge kosten en
organisatorische kwetsbaarheid. Ook voor andere specialistische taken stelt de schaal
van Rozendaal grenzen aan wat doelmatig en robuust zelfstandig kan worden
georganiseerd. Behoud van bestuurlijke zelfstandigheid is daarmee alleen duurzaam
mogelijk wanneer Rozendaal een substantieel deel van de ambtelijke uitvoering
structureel met of bij een andere gemeente organiseert. Nu de huidige
samenwerking met Rheden op termijn eindigt, is bepalend of hiervoor een geschikte
samenwerkingsvorm én een bereidwillige partner beschikbaar zijn.
20 |
4.2 Centrumregeling
- Een centrumregeling biedt Rozendaal de mogelijkheid om bestuurlijk zelfstandig te
blijven, terwijl de gehele of een groot deel van de ambtelijke uitvoering structureel
wordt ondergebracht bij een andere gemeente. Rozendaal behoudt daarmee een
eigen gemeenteraad, college en burgemeester, maar is voor de uitvoering afhankelijk
van de centrumgemeente. Voor de haalbaarheid van deze variant is daarom allereerst
een gemeente nodig die bereid én in staat is om als centrumgemeente op te treden.
- Hoewel Rozendaal bestuurlijk zelfstandig blijft, komt de ambtelijke uitvoering en de
directe invloed daarop meer op afstand te staan. De medewerkers van Rozendaal die
overgaan naar de centrumgemeente komen in dienst van deze gemeente en maken
daarmee onderdeel uit van de ambtelijke organisatie van de centrumgemeente.
- Dit vraagt om heldere afspraken over taken, mandaat, dienstverlening, kwaliteit,
capaciteit, sturing en kosten. Deze afspraken worden nader uitgewerkt in een
dienstverleningsovereenkomst. Daarbij zal ook vergaande afstemming van beleid,
processen en werkwijzen nodig zijn: één uitvoeringsorganisatie kan niet zonder meer
verschillende werkwijzen naast elkaar hanteren.
- Een centrumregeling vermindert daarmee de kwetsbaarheid van de eigen ambtelijke
organisatie, maar creëert tegelijkertijd een vergaande en structurele afhankelijkheid
van de centrumgemeente. Rozendaal blijft formeel bestuurlijk zelfstandig, maar
beschikt niet langer over een eigen ambtelijke organisatie voor de taken die bij de
centrumgemeente zijn ondergebracht. De afspraken binnen de centrumregeling
kunnen periodiek worden herzien, maar wijzigingen vragen steeds om afstemming
met de samenwerkingspartner.
- Financieel leidt een centrumregeling niet tot structurele verschillen in de uitkering
vanuit het gemeentefonds als gevolg van een herindeling. Rozendaal blijft een
zelfstandige gemeente en blijft haar eigen algemene uitkering ontvangen. Een
centrumregeling kan via de organisatie van de uitvoering wel structurele financiële
effecten hebben, afhankelijk van de afspraken over taken, capaciteit en
kostenverdeling.
- De precieze financiële gevolgen zijn afhankelijk van het takenpakket en de afspraken
over capaciteit, dienstverlening en kosten. De gesprekken met de buurgemeenten
geven geen aanleiding om te veronderstellen dat een centrumregeling voor
Rozendaal tot een structurele financiële verbetering leidt.
21 |
- Voor de praktische haalbaarheid is vooral de bestuurlijke bereidheid van een
mogelijke centrumgemeente bepalend. Uit de gevoerde gesprekken op 8 september
2026 (zie bijlage A) blijkt dat deze bereidheid bij de twee onderzochte potentiële
partners ontbreekt.
- Arnhem beschouwt een centrumregeling met Rozendaal niet als een realistische
toekomstvariant. De gemeente geeft aan dat het afzonderlijk organiseren van een
structurele uitvoeringsrelatie met Rozendaal organisatorisch complex en kostbaar
zou zijn. Arnhem ziet daarom geen aanleiding om een centrumregeling verder te
onderzoeken. Wel kan Arnhem zich voorstellen dat in een overgangssituatie richting
een herindeling tijdelijk ondersteuning wordt geboden of bepaalde taken worden
overgenomen. Dit wordt nadrukkelijk niet gezien als een structurele
samenwerkingsvorm.
- Ook Rheden en Brummen zien een centrumregeling niet als een zelfstandig en
duurzaam toekomstperspectief voor Rozendaal. Zij geven aan dat, als een dergelijke
constructie al zou worden overwogen, deze betrekking zou moeten hebben op een
breed pakket aan taken. Het afzonderlijk organiseren van verschillende taken voor
Rozendaal vraagt relatief veel van de organisatie en past niet bij de richting waarin
Brummen en Rheden hun nieuwe gemeente en ambtelijke organisatie ontwikkelen.
- Daar komt bij dat een centrumregeling met Rheden-Brummen de komende jaren
praktisch niet realiseerbaar is. De ambtelijke capaciteit staat eerst in het teken van de
voorbereiding en implementatie van de eigen herindeling. Ook na de vorming van de
nieuwe gemeente zal tijd nodig zijn om de nieuwe organisatie verder te ontwikkelen
en te stabiliseren. Eerder onderzoek ging daarom uit van realisatie van een
centrumregeling niet vóór 2034. Uit het gesprek met Rheden en Brummen op 8
september 2026 blijkt tevens dat er ook voor de periode daarna geen bereidheid
bestaat om een centrumregeling met Rozendaal vorm te geven.
Tussenconclusie
- Een centrumregeling kan de ambtelijke kwetsbaarheid van Rozendaal verminderen
door de uitvoering van taken structureel bij een andere gemeente onder te brengen.
Voor Rozendaal is deze variant echter geen reëel toekomstperspectief. Een
centrumregeling vraagt om een gemeente die bereid is de uitvoering van een
substantieel takenpakket duurzaam voor Rozendaal te organiseren. Die bestuurlijke
bereidheid ontbreekt bij de onderzochte partners: beiden hebben aangegeven een
centrumregeling met Rozendaal niet als structurele samenwerkingsvorm te willen
aangaan.
22 |
Raad B/R of Arnhem
Griffie
Griffie
College B&W
GS/ AD
Ambtelijke organisatie
_Afbeelding: visuele weergave centrumregeling._
CR/ DVO
Raad Rozendaal
College B&W
GS/ AD
23 |
4.3 Ambtelijke fusie
- Bij een ambtelijke fusie blijven de betrokken gemeenten bestuurlijk zelfstandig, maar
voegen zij hun ambtelijke organisaties samen tot één gezamenlijke ambtelijke
organisatie binnen één juridische constructie. Iedere gemeente behoudt een eigen
gemeenteraad, college en begroting, terwijl dezelfde ambtelijke organisatie voor
meerdere gemeentebesturen werkt. De medewerkers van Rozendaal zouden daarbij
overgaan naar de gezamenlijke ambtelijke organisatie.
- Een ambtelijke fusie vertoont daarmee overeenkomsten met een centrumregeling: in
beide gevallen blijft Rozendaal bestuurlijk zelfstandig, terwijl de ambtelijke uitvoering
niet langer vanuit een eigen organisatie plaatsvindt. Het belangrijkste verschil is de
organisatorische en juridische inrichting. Bij een centrumregeling wordt de uitvoering
ondergebracht bij één bestaande gemeente en komen medewerkers in beginsel bij
die centrumgemeente in dienst. Bij een ambtelijke fusie brengen de deelnemende
gemeenten hun ambtelijke organisaties samen in één gezamenlijke organisatie en
zijn zij gezamenlijk verantwoordelijk voor de inrichting en aansturing daarvan.
- Een ambtelijke fusie kan voordelen bieden op het gebied van continuïteit, personele
capaciteit en specialistische kennis.
- Door de schaalvergroting kan een robuustere organisatie ontstaan en kunnen
kwetsbare of moeilijk vervulbare functies beter worden geborgd. Daar staat
tegenover dat één ambtelijke organisatie werkt voor meerdere colleges en
gemeenteraden, ieder met eigen beleidskeuzes, politieke prioriteiten en opdrachten.
Dit vraagt om duidelijke afspraken over aansturing, capaciteit, prioritering,
dienstverlening en kosten. Ook is vergaande afstemming van beleid, processen en
werkwijzen nodig.
- Een ambtelijke fusie wordt in de praktijk aangegaan door gemeenten die voldoende
vergelijkbaar zijn in omvang en positie en die op relatief gelijkwaardige basis
gezamenlijk eigenaar en opdrachtgever van de ambtelijke organisatie kunnen zijn.
Wanneer sprake is van een groot verschil in omvang, ligt een centrumregeling meer
voor de hand: daarbij wordt de ambtelijke uitvoering ondergebracht bij de grotere
centrumgemeente, in plaats van dat beide gemeenten gezamenlijk één nieuwe
ambtelijke organisatie vormen. Een voorbeeld van een ambtelijke fusie uit de regio is
1Stroom, de gezamenlijke ambtelijke organisatie van Duiven en Westervoort. Beide
gemeenten brachten hun ambtelijke organisaties samen en bleven bestuurlijk
zelfstandig. Inmiddels maakt 1Stroom onderdeel uit van de voorbereiding op de
voorgenomen bestuurlijke herindeling in De Liemers.
24 |
- De ervaringen met ambtelijke fusies in Nederland laten bovendien zien dat deze
constructie niet vanzelfsprekend een stabiele structurele eindvorm is. Verschillende
ambtelijke fusieorganisaties zijn in de afgelopen jaren ontvlochten of beëindigd,
terwijl andere samenwerkingen uiteindelijk zijn gevolgd door of onderdeel zijn
geworden van een traject naar bestuurlijke herindeling. Een terugkerend
aandachtspunt is de spanning die kan ontstaan wanneer één organisatie meerdere
zelfstandige gemeentebesturen met verschillende prioriteiten en beleidskeuzes moet
bedienen. Voor Rozendaal is daarbij bovendien sprake van een groot verschil in
omvang met de mogelijke samenwerkingspartners. Een gezamenlijke organisatie
waarin Rozendaal op vergelijkbare schaal participeert, ligt daardoor minder voor de
hand.
- Ook financieel biedt een ambtelijke fusie geen oplossing voor de structurele
financiële opgave van Rozendaal. Rozendaal blijft bestuurlijk zelfstandig en behoudt
daarmee een eigen Algemene Uitkering uit het gemeentefonds; er ontstaat geen
financieel herindelingseffect. Het vormen van een gezamenlijke ambtelijke
organisatie brengt daarnaast eenmalige transitiekosten met zich mee en Rozendaal
moet structureel bijdragen aan de kosten van de gezamenlijke organisatie.
- Voor de praktische haalbaarheid is, net als bij een centrumregeling, de bereidheid
van één of meer samenwerkingspartners bepalend. Een ambtelijke fusie kan alleen
worden gevormd wanneer andere gemeenten bereid zijn hun eigen ambtelijke
organisatie eveneens in een gezamenlijke organisatie onder te brengen. Uit de
gesprekken met de onderzochte buurgemeenten blijkt dat deze bereidheid
ontbreekt.
- Arnhem ziet een ambtelijke fusie met Rozendaal niet als een realistische
samenwerkingsvorm (zie bijlage A). Het verschil in schaal tussen beide gemeenten is
groot en Arnhem ziet geen aanleiding om de eigen ambtelijke organisatie onder te
brengen in een nieuwe gezamenlijke juridische constructie met Rozendaal. Een
afzonderlijke ambtelijke fusieorganisatie voor beide gemeenten wordt daarom niet
als passend of doelmatig beschouwd.
- Ook Rheden en Brummen zien een ambtelijke fusie met Rozendaal niet als een optie
(zie bijlage A). Rheden heeft deze samenwerkingsvorm eerder voor de eigen
bestuurlijke toekomst onderzocht en geconcludeerd dat deze geen duurzaam en
wenselijk perspectief biedt. Die conclusie is volgens Rheden niet veranderd. Ook na
de vorming van de nieuwe gemeente Rheden-Brummen bestaat geen bereidheid om
met Rozendaal een afzonderlijke ambtelijke fusieorganisatie te vormen.
25 |
- Die conclusie is volgens Rheden niet veranderd. Ook na de vorming van de nieuwe
gemeente Rheden-Brummen bestaat geen bereidheid om met Rozendaal een
afzonderlijke ambtelijke fusieorganisatie te vormen.
Tussenconclusie
- Een ambtelijke fusie kan in theorie de ambtelijke kwetsbaarheid van Rozendaal
verminderen door schaalvergroting en bundeling van capaciteit en expertise. Voor
Rozendaal is deze variant echter geen reëel toekomstperspectief. Het grote
schaalverschil met de mogelijke samenwerkingspartners maakt een gezamenlijke
organisatie op gelijkwaardige basis minder voor de hand liggend. Bovendien
ontbreekt de noodzakelijke bestuurlijke bereidheid: zowel Arnhem als Rheden en
Brummen hebben aangegeven geen ambtelijke fusie met Rozendaal te willen
aangaan
26 |
Raad
Griffie
College B&W
GS
AD
Ambtelijke organisatie
_Afbeelding: visuele weergave ambtelijke fusie._
27 |
Raad
Griffie
College B&W
GS
28 |
5.1 Inleiding
- Hoofdstuk 4 laat zien dat het volledig zelfstandig organiseren van de ambtelijke
uitvoering voor Rozendaal geen duurzaam perspectief biedt. Ook een
centrumregeling en een ambtelijke fusie zijn op dit moment niet haalbaar, omdat bij
de onderzochte buurgemeenten de bereidheid ontbreekt om deze
samenwerkingsvormen met Rozendaal aan te gaan. Daarmee resteren binnen deze
verkenning twee reële toekomstperspectieven voor de bestuurlijke toekomst van
Rozendaal, beide in de vorm van een herindeling.
- Anders dan bij een centrumregeling of ambtelijke fusie blijft Rozendaal bij een
herindeling niet als zelfstandige gemeente bestaan. Rozendaal wordt onderdeel van
een nieuwe of bestaande gemeente, waarbij bestuur, ambtelijke organisatie, beleid
en dienstverlening worden samengebracht.
- De wet kent verschillende vormen van herindeling. Voor Rozendaal zijn op basis van
de gevoerde gesprekken en de ontwikkelingen in de omgeving twee varianten reëel:
een lichte herindeling met Arnhem en een reguliere herindeling met Rheden en
Brummen. In dit hoofdstuk wordt de impact van een lichte herindeling met Arnhem
voor Rozendaal op verschillende onderdelen uitgewerkt. In hoofdstuk 6 volgt
dezelfde analyse voor een herindeling met Rheden-Brummen.
5.2 Lichte herindeling met Arnhem
- Uit het verkennende gesprek met Arnhem op 8 september 2026 (zie bijlage A) blijkt
dat Arnhem positief staat tegenover een herindeling met Rozendaal, wanneer
Rozendaal daarvoor kiest. Het initiatief ligt daarbij nadrukkelijk bij Rozendaal.
Wanneer Rozendaal een concreet verzoek doet, is Arnhem bereid om gezamenlijk de
mogelijkheden en gevolgen verder uit te werken en dit aan de Arnhemse
gemeenteraad voor te leggen. Arnhem verwacht op voorhand geen principiële
belemmeringen voor een herindeling.
- Gezien het verschil in schaal tussen beide gemeenten beschouwt Arnhem een lichte
herindeling als de meest logische vorm van herindeling. Een reguliere herindeling,
waarbij Arnhem en Rozendaal beide worden opgeheven en gezamenlijk een nieuwe
gemeente vormen, acht Arnhem vanwege deze schaalverhouding niet passend. Voor
de verdere uitwerking van een herindeling met Arnhem wordt daarom uitgegaan van
een lichte herindeling.
- Bij een lichte herindeling gaat Rozendaal op in de gemeente Arnhem. Rozendaal
wordt opgeheven en het grondgebied wordt toegevoegd aan Arnhem. Er wordt
daarmee geen nieuwe gemeente gevormd die door beide gemeenten gezamenlijk
vanaf de basis wordt ingericht; Arnhem blijft als gemeente bestaan.
29 |
- In november voorafgaand aan het jaar van herindeling worden
herindelingsverkiezingen georganiseerd. De inwoners van Arnhem en Rozendaal
kiezen daarbij gezamenlijk een nieuwe gemeenteraad, waarna een nieuw college
wordt gevormd. De burgemeester, gemeentesecretaris en griffier van Arnhem blijven
bij een lichte herindeling in functie. Ook de naam Arnhem blijft behouden.
- De lichte herindeling betekent dat het beleid en de bestaande bestuurlijke en
ambtelijke inrichting van Arnhem leidend zijn. Rozendaal sluit aan bij de
rechtsvoorschriften, het beleid, de systemen, processen en werkwijzen van Arnhem.
Gezien de schaalverhouding ligt het volgens Arnhem niet voor de hand om voor circa
1.800 inwoners afzonderlijk beleid, werkwijzen of gemeentelijke dienstverlening te
organiseren. Ook bestaande uitvoeringsrelaties van Rozendaal, bijvoorbeeld in het
sociaal domein, moeten worden ontvlochten en binnen de Arnhemse organisatie en
dienstverlening opnieuw worden ingericht.
- Dit betekent niet dat de specifieke kenmerken van Rozendaal verdwijnen. Arnhem
werkt binnen de huidige gemeente gebiedsgericht en geeft aan oog te willen
houden voor onder meer het beschermde dorpsgezicht, het groene karakter, het
buitengebied en lokale tradities en initiatieven. Binnen het Arnhemse beleid kan waar
passend ruimte bestaan voor een gebiedsspecifieke invulling. Het uitgangspunt blijft
echter dat Rozendaal onderdeel wordt van één bestaande gemeente en niet een
afzonderlijke beleidsmatige of organisatorische positie binnen Arnhem krijgt.
_Afbeelding: visuele weergave lichte herindeling._
30 |
5.3 Samenleving en identiteit
- Een verandering van de bestuurlijke toekomst raakt direct aan de positie van
Rozendaal als dorp en gemeenschap. In dit hoofdstuk wordt daarom beoordeeld in
hoeverre een lichte herindeling met Arnhem aansluit bij de samenleving van
Rozendaal. Daarbij kijken we naar drie aspecten: draagvlak onder inwoners, identiteit
en nabijheid en maatschappelijke verwevenheid.
5.3.1 Draagvlak onder inwoners
- Uit de participatie blijkt dat inwoners van Rozendaal zowel kansen als zorgen zien bij
een lichte herindeling met Arnhem. Inwoners herkennen de voordelen die een
grotere en professioneel robuustere gemeente kan bieden, maar plaatsen daar
duidelijke aandachtspunten tegenover. Deze hebben vooral betrekking op het
behoud van het dorpse karakter en de identiteit van Rozendaal en op de nabijheid
van bestuur en dienstverlening.
- Inwoners waarderen de huidige korte lijnen en persoonlijke benadering in Rozendaal.
De gemeente is klein, inwoners kennen medewerkers en bestuurders en kunnen hen
relatief gemakkelijk bereiken.
- Tijdens de participatie zijn ook ervaringen en verhalen over de dienstverlening van
Arnhem genoemd die bij inwoners zorgen oproepen over wat een schaalvergroting
kan betekenen voor deze persoonlijke benadering en de kwaliteit en toegankelijkheid
van de dienstverlening. Een terugkerende vraag is daarnaast of Rozendaal binnen
een grote gemeente als Arnhem voldoende aandacht en invloed behoudt. Daarbij is
opgemerkt dat Rozendaal qua inwonertal kleiner is dan de kleinste wijk van Arnhem.
Dit roept zorgen op over de mate waarin de belangen en opgaven van het dorp
binnen een veel grotere gemeente voldoende prioriteit krijgen. Ook zijn zorgen geuit
over mogelijke woningbouw en verdichting en de gevolgen daarvan voor het groene
en kleinschalige karakter van Rozendaal.
- Inwoners geven daarmee aan dat voor hen vooral van belang is wat een bestuurlijke
verandering in de praktijk betekent voor het dorp. Het behoud van de eigen
identiteit, korte lijnen, betrokkenheid bij de eigen leefomgeving en voldoende
aandacht voor lokale belangen zijn belangrijke aandachtspunten bij een mogelijke
lichte herindeling met Arnhem. Zie bijlage A voor de verslaglegging van de
participatie.
31 |
5.3.2. Identiteit en nabijheid
- Rozendaal kent een uitgesproken eigen karakter. Het beschermde dorpsgezicht, het
groene en kleinschalige karakter en de ligging aan de Veluwezoom zijn belangrijke
kenmerken. Daarnaast kenmerkt Rozendaal zich door een sterke betrokkenheid van
inwoners, lokale tradities en initiatieven en korte lijnen tussen inwoners, bestuur en
ambtelijke organisatie.
- Bij een lichte herindeling met Arnhem vervalt het eigen gemeentebestuur van
Rozendaal. Rozendaal heeft dan geen eigen gemeenteraad, college en burgemeester
meer, maar wordt onderdeel van een aanzienlijk grotere gemeente. Daarmee verandert
de bestuurlijke nabijheid wezenlijk. Voor Rozendaal is het daarom van belang hoe
binnen Arnhem de verbinding tussen inwoners, het dorp en het gemeentebestuur kan
worden geborgd.
- Arnhem kent geen afzonderlijk kernenbeleid waarin dorpen of gebieden een aparte
beleidsmatige positie hebben. Wel zijn er binnen Arnhem gebieden met een herkenbare
eigen identiteit en een meer dorps karakter, zoals Schaarsbergen en Elden. Vanuit de
samenleving zijn daar vormen van lokale vertegenwoordiging ontstaan, waaronder een
dorpsraad.
32 |
- Daarnaast werkt Arnhem daar met een dorpswethouder als bestuurlijk aanspreekpunt.
Deze voorbeelden bieden aanknopingspunten voor de wijze waarop de verbinding
tussen Rozendaal en het gemeentebestuur kan worden vormgegeven. Een dergelijke
vorm van vertegenwoordiging komt vanuit de lokale samenleving zelf.
- Arnhem geeft aan oog te willen houden voor specifieke kenmerken van Rozendaal,
zoals het beschermde dorpsgezicht, het groene karakter, het buitengebied en lokale
tradities en initiatieven. Tegelijkertijd geldt bij een lichte herindeling dat het beleid, de
werkwijzen en de dienstverlening van Arnhem leidend worden. Vanwege de
schaalverhouding ligt het volgens Arnhem niet voor de hand om voor circa 1.800
inwoners afzonderlijk beleid, werkwijzen of dienstverlening te organiseren. Arnhem
heeft daarbij concreet aangegeven dat in Rozendaal geen afzonderlijk gemeentelijk
loket voor bijvoorbeeld paspoorten in stand wordt gehouden. Binnen het reguliere
Arnhemse beleid kan wel rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken en
behoeften van een gebied.
- Een lichte herindeling betekent daarmee dat de identiteit en het dorpse karakter van
Rozendaal binnen Arnhem een plek kunnen behouden, maar niet vanuit een
afzonderlijke bestuurlijke of beleidsmatige positie.
- De huidige directe nabijheid van een eigen gemeentebestuur verdwijnt. Het borgen
van de verbinding tussen inwoners en bestuur en het behouden van de voor
Rozendaal kenmerkende kwaliteiten vormen daarom belangrijke aandachtspunten bij
de verdere uitwerking van dit scenario.
5.3.3. Maatschappelijke verwevenheid
- De inwoners van Rozendaal zijn voor een belangrijk deel georiënteerd op Arnhem.
Zo werkt ongeveer 33% van de werkenden uit Rozendaal werkt in Arnhem.* Daarmee
vormt Arnhem een belangrijke bestemming voor werkgelegenheid voor inwoners uit
Rozendaal. Omgekeerd werkt 0,1% van de werkenden uit Arnhem werkt in
Rozendaal.
- Ook op het gebied van recreatie- en koopstromen zijn de verbindingen intensief. Zo
gaat 18% van het aantal inwoners uit Rozendaal voor recreatieve artikelen, en 29%
voor doelgerichte aankopen naar Arnhem. Omgekeerd maken Arnhemse inwoners
minder gebruik van de voorzieningen in Rozendaal. Dit is te verklaren door het
beperkt aantal voorzieningen in Rozendaal.
_* StatLine, 2024._
- De maatschappelijke relaties tussen Rozendaal en Arnhem zijn daarmee duidelijk
aanwezig, maar door het grote verschil in omvang niet wederkerig in dezelfde mate.
Voor inwoners van Rozendaal maakt Arnhem al nadrukkelijk deel uit van de
dagelijkse leefomgeving, met name voor werk, winkelen en voorzieningen
33 |
5.4 Organisatie en financiën
- Een verandering van de bestuurlijke toekomst heeft directe gevolgen voor de
ambtelijke organisatie en de financiële positie van Rozendaal. Zoals eerder
beschreven, wordt in geval van een lichte herindeling het bestuurlijk en
organisatorisch beleid van Arnhem leidend. In dit hoofdstuk staat daarom de vraag
centraal in hoeverre de visie en werkwijze van Arnhem aansluiten bij de werkwijze
van Rozendaal, en wat een lichte herindeling met Arnhem betekent voor de
organisatie en de financiële houdbaarheid. Daarbij wordt gekeken naar de gevolgen
voor de ambtelijke capaciteit en uitvoering, de overgang naar de Arnhemse
organisatie en de structurele en incidentele financiële effecten van een herindeling.
5.4.1. Dienstverlening en organisatie
- De gemeente Rozendaal heeft in 2022 haar visie op dienstverlening vastgelegd. De
gemeente wil een betrokken en nabije dienstverlener zijn, waarbij gastvrijheid
centraal staat: inwoners, bedrijven en instellingen moeten zich letterlijk en figuurlijk
gezien en gehoord voelen. De dienstverlening is correct, professioneel, betrouwbaar
en persoonlijk, met ruimte voor flexibiliteit, maatwerk en een oplossingsgerichte
houding. Ook kiest de gemeente voor maximale keuzevrijheid voor inwoners, waarin
zowel persoonlijk contact als digitale dienstverlening mogelijk zijn.
- De visie is gebaseerd op de vijf kernwaarden van Rozendaal:: we vormen een hechte
gemeenschap, we zijn dienstbaar aan elkaar en doen het samen, we zijn trots op
onze historie, we hechten grote waarde aan ons groene karakter en natuurlandschap,
we staan open naar de wereld om ons heen.
- Uit eerder onderzoek uitgevoerd door Moventum blijkt dat inwoners van Rozendaal
over het algemeen tevreden zijn over de huidige dienstverlening van de gemeente.
Tegelijkertijd laat het onderzoek ook zien dat de kleinschaligheid van de organisatie
op termijn ook kwetsbaarheden met zich meebrengt, bijvoorbeeld op het gebied van
capaciteit, specialistische kennis en continuïteit.
- Arnhem ziet dienstverlening als een kerntaak en als manier om vertrouwen tussen
inwoners, ondernemers en overheid te versterken. Om dit uit te voeren heeft de
gemeente begin 2025 de dienstverleningsvisie ontwikkeld. Daarin staan zes
kernwaarden centraal: betrouwbaar, eigentijds, toegankelijk, duidelijk, passend en
betrokken.
34 |
- Communicatie met inwoners is begrijpelijk en transparant, en dienstverlening is
zowel digitaal als persoonlijk toegankelijk. De gemeente zet in op digitalisering en
nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, én houdt oog voor inwoners
die minder digitaal vaardig zijn.
- Daarnaast benadrukt Arnhem in de dienstverleningsvisie het belang van maatwerk en
menselijk contact. De gemeente wil aanwezig zijn in dorpen en wijken, luisteren naar
wat er speelt en daar haar dienstverlening op aanpassen, zodat deze past bij de
behoeften van inwoners, ondernemers en instellingen. Hiermee heeft Arnhem als
doel om door voortdurend dialoog de afstand tussen de overheid en de samenleving
te verkleinen en het vertrouwen in gemeentelijke dienstverlening te versterken.
- Op het gebied van bedrijfsvoering heeft Arnhem sinds 2017 een aantal taken
gebundeld met de gemeenten Renkum en Rheden. Deze taken zijn ondergebracht in
een gezamenlijke bedrijfsvoeringsorganisatie: De Connectie. Sinds 2026 is De
Connectie volledig opgegaan in de gemeente Arnhem en verder gegaan als eigen
cluster binnen de gemeente.
35 |
5.4.2. Omvang organisatie
- Om inzicht te krijgen in de omvang en ontwikkeling van de ambtelijke organisaties
van Rozendaal en Arnhem, is gekeken naar de formatie in de periode 2024 tot en
met 2026. Deze gegevens zijn weergegeven in Tabel 2. Arnhem heeft de afgelopen
jaren geïnvesteerd in de versterking van de ambtelijke organisatie om in te spelen op
toenemende maatschappelijke opgaven en bestuurlijke uitdagingen..
- Tabel 2 laat vooral zien dat sprake is van een zeer groot schaalverschil tussen beide
ambtelijke organisaties. In 2026 beschikt Rozendaal over een formatie van 13,5 fte en
17 medewerkers in vaste dienst, tegenover 1.193 fte in Arnhem. De Arnhemse
organisatie is daarmee in formatie ongeveer 88 keer zo groot als die van Rozendaal.
Naast de vaste formatie maakt Rozendaal voor verschillende specialistische en
wettelijk verplichte functies gebruik van externe inhuur. Het gaat bijvoorbeeld om
functies als de Chief Information Security Officer (CISO) en de Functionaris
Gegevensbescherming (FG).
- Dat schaalverschil is relevant voor de gevolgen van een lichte herindeling. De
compacte organisatie van Rozendaal wordt onderdeel van de veel grotere, bestaande
ambtelijke organisatie van Arnhem. De toevoeging van de Rozendaalse formatie
heeft, gelet op de omvang van de Arnhemse organisatie, nauwelijks effect op de
totale omvang en inrichting daarvan. De bestaande organisatiestructuur van Arnhem
blijft daarmee in hoofdzaak intact.
- Voor Rozendaal is de verandering daarentegen groot. De huidige compacte
organisatie, waarin medewerkers vaak brede takenpakketten hebben en de lijnen
tussen bestuur, medewerkers en inwoners kort zijn, maakt plaats voor een grotere en
meer gespecialiseerde organisatie.
| Col1 | 2024 | 2025 | 2026 |
|---|---|---|---|
| Rozendaal – Aantal medewerkers | 13 | 17 | 17 |
| Rozendaal – Formatie fte | 12,1 | 13,33 | 13,5 |
| Arnhem – Formatie fte | 1.169 | 1.195 | 1.193 |
Tabel 2. Bezetting- en formatiecijfers gemeenten Rozendaal en Arnhem.
36 |
- Taken die nu binnen Rozendaal door een beperkt aantal medewerkers worden
uitgevoerd, kunnen binnen Arnhem worden ondergebracht bij gespecialiseerde
teams en functies. Dit versterkt de continuïteit, specialistische kennis en vermindering
van personele kwetsbaarheid.
- Daar staat tegenover dat de organisatorische afstand tot inwoners en bestuur groter
wordt en dat de huidige korte lijnen niet vanzelfsprekend behouden blijven. De
schaalverhouding onderstreept daarmee het karakter van de lichte herindeling:
Rozendaal sluit aan bij de bestaande organisatie van Arnhem en de inrichting en
werkwijzen van Arnhem worden leidend. De organisatorische opgave ligt daardoor
vooral in het zorgvuldig inpassen van de medewerkers, taken en
verantwoordelijkheden van Rozendaal in de Arnhemse organisatie, en niet in het
gezamenlijk ontwerpen van een nieuwe ambtelijke organisatie.
- De Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) bepaalt dat bij een lichte herindeling
in een vroeg stadium aanvullende afspraken moeten worden gemaakt over de
personele waarborgen voor medewerkers van de gemeente die wordt opgeheven.
- Voor Rozendaal betekent dit dat vroegtijdig afspraken worden gemaakt over de
positie van de medewerkers en hun overgang naar de Arnhemse organisatie. Daarbij
komen onder meer de plaatsing van medewerkers, arbeidsvoorwaarden en andere
personele gevolgen van de herindeling aan de orde. Deze afspraken worden
gedurende het herindelingsproces verder uitgewerkt.
- De organogrammen op de volgende pagina geven aanvullend inzicht in de huidige
inrichting van beide organisaties. Rozendaal kent een compacte en relatief platte
organisatie, met drie brede onderdelen waarin verschillende taken en
verantwoordelijkheden zijn samengebracht. Arnhem kent daarentegen een veel
grotere en verder gespecialiseerde organisatiestructuur, met meerdere directies en
afzonderlijke organisatieonderdelen. Taken die binnen Rozendaal in brede functies
worden gecombineerd, zijn binnen Arnhem veelal verdeeld over gespecialiseerde
teams en functies. Bij een lichte herindeling worden de taken en medewerkers van
Rozendaal ingepast in deze bestaande Arnhemse organisatiestructuur. Daarmee
verandert voor Rozendaal niet alleen de schaal van de organisatie, maar ook de wijze
waarop taken, verantwoordelijkheden en aansturing zijn georganiseerd.
37 |
Organogram gemeente Arnhem Organogram gemeente Rozendaal
5.4.3. Financiën
- In deze paragraaf worden de financiële uitgangsposities van Rozendaal en Arnhem
met elkaar vergeleken. Daarbij wordt gekeken naar het begrotingssaldo, financiële
risico’s en de verwachte effecten van een herindeling op het gemeentefonds.
Daarnaast worden enkele belangrijke financiële kengetallen in beeld gebracht,
waaronder de schuldpositie, solvabiliteit, structurele ruimte en belastingcapaciteit.
- De analyse is gebaseerd op de jaarrekeningen 2025 en de begrotingen 2027. De
begroting van Arnhem is door het college vastgesteld, maar op het moment van
schrijven nog niet door de gemeenteraad. De begroting 2027 van Rozendaal betreft
op het moment van schrijven nog een conceptbegroting en is eveneens nog niet
door de gemeenteraad vastgesteld. De cijfers vormen daarmee een momentopname
en kunnen in de komende jaren veranderen als gevolg van landelijke ontwikkelingen
en lokale beleidskeuzes. Ze bieden wel een goede basis om de huidige financiële
uitgangspositie en robuustheid van beide gemeenten te vergelijken.
- Het schaalverschil tussen beide gemeenten is groot. De begroting van Arnhem
bedraagt in 2027 circa € 1,0 miljard, tegenover circa € 7 miljoen voor Rozendaal. De
meerjarenbegrotingen (Tabel 3) laten daarnaast een duidelijk verschil zien in de
structurele financiële uitgangspositie.
39 |
| Col1 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
|---|---|---|---|---|
| Rozendaal structureel saldo | -220.431 | -534.283 | -468.167 | -474.815 |
| Arnhem structureel saldo | 6.680.000 | 4.865.000 | 1.271.000 | 593.000 |
Tabel 3. Ontwikkeling structureel begrotingssaldo op basis van de conceptbegrotingen
van de respectievelijke gemeenten 2027-2030
- Rozendaal heeft gedurende de gehele periode een structureel tekort. Dit loopt op
van circa € 0,2 miljoen in 2027 naar meer dan € 0,5 miljoen in 2028 en bedraagt in
2029 en 2030 circa € 0,5 miljoen per jaar. Gelet op de beperkte omvang van de
begroting van Rozendaal is dit een relevant structureel tekort.
- Arnhem heeft gedurende de gehele periode een positief structureel saldo. Dit saldo
neemt wel sterk af: van circa € 6,7 miljoen in 2027 en € 4,9 miljoen in 2028 naar € 1,3
miljoen in 2029 en € 0,6 miljoen in 2030. Arnhem behoudt daarmee op basis van de
huidige meerjarenbegroting structurele financiële ruimte, maar deze ruimte neemt
gedurende de periode aanzienlijk af.
Ontwikkeling eigen vermogen
- De jaarrekeningen 2025 laten zien dat beide gemeenten over reserves beschikken,
maar dat de omvang en samenstelling daarvan sterk verschillen. Het eigen vermogen
bestaat uit de algemene reserve, bestemmingsreserves en het gerealiseerde resultaat.
De algemene reserve vormt daarbij het vrij aanwendbare deel van de reserves.
Bestemmingsreserves zijn door de gemeenteraad gekoppeld aan specifieke doelen.
- Tabel 4 geeft de reservepositie van beide gemeenten per eind 2025 weer. Rozendaal
beschikt eind 2025 over een algemene reserve van circa € 3,7 miljoen en
bestemmingsreserves van circa € 5,6 miljoen. Na verwerking van het negatieve
jaarresultaat van circa € 0,1 miljoen bedraagt het eigen vermogen circa € 9,2 miljoen.
Arnhem beschikt in absolute zin over aanzienlijk grotere reserves: een algemene
reserve van circa € 75,8 miljoen en bestemmingsreserves van circa € 262,8 miljoen.
Inclusief het positieve jaarresultaat van circa € 26,8 miljoen bedraagt het eigen
vermogen circa € 365,4 miljoen.
- Het verschil in absolute omvang past bij het grote schaalverschil tussen beide
gemeenten. De begrotingen voor 2026 laten echter zien dat de verhouding per
inwoner anders ligt. De algemene reserve van Arnhem bedraagt in 2026 circa € 72,5
miljoen, oftewel ongeveer € 426 per inwoner. Rozendaal beschikt in 2026 over een
algemene reserve van circa € 3,6 miljoen, wat neerkomt op ongeveer € 1.945 per
inwoner. De vrij aanwendbare algemene reserve is per inwoner in Rozendaal
daarmee ruim vier keer zo groot als in Arnhem. Afgezet tegen de omvang van de
gemeente heeft Rozendaal dus een relatief sterke reservepositie.
| 31-12-2025 | Rozendaal | Arnhem |
|---|---|---|
| Algemene reserve | 3.670.042 | 75.839.000 |
| Bestemmingsreserves | 5.641.327 | 262.756.000 |
| Gerealiseerd resultaat boekjaar | -101.596 | 26.829.000 |
| Totaal | 9.209.772 | 365.424.000 |
Tabel 4. Eigen vermogen Rozendaal en Arnhem per 31 december 2025
40 |