Zaanstad, 19 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
4-9-26: uitstelbrief toegevoegd
gemeente Zaanstad
Burgemeester & Wethouders
Stadhuisplein 100 1506 MZ Zaandam Postbus 2000 1500 GA Zaandam
Telefoon 14 075
De leden van de gemeenteraad Zaanstad
www.zaanstad.nl
ONS KENMERK z10502389 PORTEFEUILLEHOUDER S. Groenewoud PORTEFEUILLE Juridische zaken en ICT (Privacy & Informatievoorziening) ONDERWERP
Artikel 51 vragen Democratisch Zaanstad (DZ) over archivering bestuurlijke whatsapp- en tekstberichten.
Door J. Rot zijn mede namens de fractie van Democratisch Zaanstad (DZ) vragen gesteld op grond van artikel 51 van het Reglement van Orde voor de gemeenteraad van Zaanstad, over Beantwoording Artikel 51 vragen over archivering bestuurlijke whatsapp- en tekstberichten.
De onderstaande vragen worden hieronder in samenhang beantwoord. Een aantal vragen wordt na onderstaande samenhangende beantwoording nog verder apart beantwoord.
Vraag 1. Kan het college bevestigen dat werk gerelateerde WhatsApp-, Signal-, sms- en andere tekstberichten van collegeleden kwalificeren als overheidsinformatie en onder omstandigheden onder de Archiefwet en de Woo vallen?
Vraag 2. Over welke periode heeft het college vastgesteld dat geen structurele afspraken bestonden over het gebruik van berichtenapps en de archivering van werk gerelateerde tekstberichten?
Vraag 3. Hoeveel huidige en voormalige collegeleden maakten gedurende de afgelopen bestuursperiode gebruik van WhatsApp, Signal, sms of vergelijkbare berichtenapps voor werk gerelateerde communicatie?
Vraag 4. Heeft het college onderzocht werk gerelateerde tekstberichten mogelijk archiefwaardige informatie bevatten? Zo ja, wat waren de uitkomsten van dat onderzoek?
Vraag 5. Op basis van welke concrete feiten concludeert het college dat relevante bestuurlijke besluitvorming reeds op andere wijze is veiliggesteld?
Vraag 6. Welke controles zijn uitgevoerd om vast te stellen dat relevante bestuurlijke informatie niet uitsluitend aanwezig is in berichtenapps?
Vraag 7. Kan het college uitsluiten dat werk gerelateerde informatie die van belang kan zijn voor Woo- verzoeken, bezwaar- en beroepsprocedures, klachtenprocedures, integriteitsonderzoeken, juridische procedures of bestuurlijke reconstructies verloren gaat als gevolg van de keuze voor scenario 3?
MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10502389 2/5
Vraag 8. Waarom kiest het college voor scenario 3, terwijl in de besluitnota wordt geconcludeerd dat scenario 2 het beste aansluit bij de Archiefwet, het Archiefbesluit, de Archiefregeling en de Woo?
Vraag 9. Waarom kiest het college voor het scenario dat in de eigen besluitnota wordt omschreven als het scenario met de grootste juridische, bestuurlijke en reputatierisico's?
Vraag 10. Heeft het college onderzocht welke personele capaciteit, tijdsbesteding en financiële middelen benodigd zouden zijn om scenario 2 uit te voeren? Zo ja, kan de raad hiervan kennisnemen?
Vraag 11. Op welke wijze is de proportionaliteit afgewogen tussen de uitvoeringslast van archivering enerzijds en de wettelijke verplichtingen op grond van de Archiefwet en Woo anderzijds?
Vraag 12. Heeft het college vooraf advies gevraagd aan de gemeentearchivaris, informatiebeheerdeskundigen, externe archiefspecialisten of de provinciale archieftoezichthouder over de voorgenomen keuze voor scenario 3? Zo ja, kan de raad deze adviezen ontvangen?
Vraag 14. Welke uitspraken van de Raad van State liggen aan deze Besluitnota ten grondslag en op welke wijze acht het college scenario 3 verenigbaar met de uitgangspunten uit deze jurisprudentie?
Vraag 15. De nota vermeldt dat belangrijke bestuurlijke informatie verloren kan gaan en dat achteraf mogelijk niet meer kan worden gereconstrueerd hoe besluiten tot stand zijn gekomen. Hoe beoordeelt het college de gevolgen hiervan voor de controlerende taak van de gemeenteraad?
Vraag 16. Hoe beoordeelt het college de gevolgen van dit besluit voor lopende en toekomstige Woo- verzoeken?
Vraag 17. De nota stelt dat derden mogelijk nog wel beschikken over dezelfde bestuurlijke communicatie, terwijl deze binnen de gemeente niet langer beschikbaar is. Hoe beoordeelt het college de risico's hiervan voor de rechtspositie van de gemeente, de volledigheid van bestuurlijke dossiers en de betrouwbaarheid van reconstructies achteraf?
Vraag 18. Hoe beoordeelt het college de mogelijke gevolgen van dit besluit voor het vertrouwen van inwoners in het gemeentebestuur en voor de reputatie van Zaanstad als transparante overheid?
Vraag 19. De nota vermeldt expliciet dat het opzettelijk vernietigen van documenten die op grond van wetgeving bewaard behoren te worden strafbaar is op grond van de Archiefwet. Hoe verhoudt deze constatering zich volgens het college tot het besluit om werk gerelateerde tekstberichten niet veilig te stellen?
Vraag 20. Heeft het college juridisch advies ingewonnen over de vraag of het niet veiligstellen van mogelijk archiefwaardige tekstberichten kan leiden tot overtreding van wettelijke bewaarplichten? Zo ja, kan de raad van dit advies kennisnemen?
Vraag 21. De nota stelt dat het archiveren van gesprekken kan leiden tot verwerking van privéberichten en persoonsgegevens. Heeft het college onderzocht welke technische, organisatorische of juridische mogelijkheden bestaan om werk gerelateerde berichten te scheiden van privé- en informele communicatie? Zo ja, welke?
Vraag 22. Op welke wijze heeft het college vastgesteld dat eventuele privacy risico's zwaarder wegen dan de wettelijke verplichtingen die voortvloeien uit de Archiefwet en de Woo?
Vraag 24. Heeft het college onderzocht of werk gerelateerde berichten handmatig, steekproefsgewijs of op andere wijze konden worden veiliggesteld zonder volledige privégesprekken te archiveren? Zo nee, waarom niet?
Vraag 25. Klopt het dat volgens de in de nota aangehaalde jurisprudentie van de Raad van State onderscheid moet worden gemaakt tussen afzonderlijke archiefwaardige berichten en volledige gespreksgeschiedenissen? Zo ja, waarom is niet onderzocht of uitsluitend de archiefwaardige berichten konden worden veiliggesteld? MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10502389 3/5
Vraag 26. Kan het college uitsluiten dat een beroep op privacybescherming in de praktijk leidt tot het verloren gaan van werk gerelateerde informatie die op grond van de Archiefwet en de Woo bewaard had moeten blijven?
Vraag 27. Onder wiens bestuurlijke verantwoordelijkheid viel het informatiebeheer rondom bestuurlijke tekstberichten gedurende de afgelopen bestuursperiode, en hoe verklaart het college dat ondanks de geldende Archiefwet en Woo geen structurele afspraken zijn gemaakt over het bewaren van dergelijke berichten?
Vraag 28. Wanneer heeft het college voor het eerst kennisgenomen van het risico dat werk gerelateerde WhatsApp-, Signal-, sms- en andere tekstberichten onder de Archiefwet en de Woo kunnen vallen, en welke maatregelen zijn sindsdien getroffen om aan deze verplichtingen te voldoen?
Vraag 30. Hoe verhoudt het voorgestelde besluit zich volgens het college tot de uitgangspunten van openbaarheid, transparantie en controleerbaarheid die de gemeente uitdraagt onder de noemer 'Zaanstad Open!'?
Vraag 31. Is het college bereid alsnog te onderzoeken of werk gerelateerde tekstberichten van vertrokken en vertrekkende collegeleden veiliggesteld kunnen worden voordat deze definitief verloren gaan? Zo nee, waarom niet?
De bovenstaande vragen worden hieronder in samenhang beantwoord:
Het college onderschrijft dat werkgerelateerde tekstberichten van bestuurders, zoals berichten via WhatsApp, Signal en sms, onder omstandigheden te kwalificeren zijn als overheidsinformatie en daarmee onder de reikwijdte van de Archiefwet en de Wet open overheid (Woo) kunnen vallen. Daarbij is niet het gebruikte communicatiemiddel bepalend, maar de inhoud van het bericht en de relatie met de uitvoering van een overheidstaak.
Binnen de gemeente Zaanstad bestonden gedurende de afgelopen bestuursperiode geen structurele afspraken voor de archivering van bestuurlijke tekstberichten. Dit is geen vraagstuk dat uitsluitend in Zaanstad speelt. Ook andere overheden worstelen met de praktische uitvoering van de wettelijke verplichtingen rond het bewaren van berichtenverkeer dat plaatsvindt via moderne communicatie- applicaties. Handreikingen van nationale instanties (zoals de Handreiking Archivering tekstberichten zoals sms- en Whatsappberichten van de VNG en Handreiking Duurzame toegankelijkheid van Chatberichten van het Nationaal Archief) onderschrijven dit. En ook in veel andere gemeenten is - net als in Zaanstad - Whatsappverkeer van het college niet gearchiveerd.
Tegelijkertijd geldt dat bestuurlijke besluitvorming, beleidsvorming en formele dossiervorming binnen de gemeente in principe plaatsvinden en zijn vastgelegd in de daarvoor bestemde informatiesystemen. Daarbij gaat het onder meer om bestuurlijke stukken, collegevoorstellen, besluiten, agenda's, vergaderstukken, documenten en correspondentie die zijn opgeslagen in de gemeentelijke systemen voor informatiebeheer, waaronder Mozard, iBabs, Microsoft Teams en Outlook. Het college acht daarom het risico beperkt dat het delen van informatie ten behoeve van bestuurlijke besluitvorming uitsluitend in tekstberichten heeft plaatsgevonden.
Sinds 2022 is binnen de organisatie op verschillende momenten aandacht besteed aan de archivering van tekstberichten. Bestuurders zijn geïnformeerd over de relevante wet- en regelgeving, risico's zijn onderzocht, technische oplossingen zijn verkend en er zijn richtlijnen ontwikkeld voor het gebruik van berichtenapps. Ook zijn instructies opgenomen in de processen rond bestuurswisselingen. Deze inspanningen hebben echter niet geleid tot een aanpak die zowel juridisch houdbaar als praktisch uitvoerbaar bleek voor het achteraf archiveren van reeds bestaande berichtenverzamelingen.
Bij de voorbereiding van de besluitvorming zijn verschillende handelingsopties onderzocht. Daarbij is vastgesteld dat het achteraf veiligstellen van werkgerelateerde berichten alleen mogelijk is door bestuurders en betrokkenen grote hoeveelheden berichten handmatig te laten beoordelen, selecteren en rubriceren. De gebruikte berichtenapps bieden immers geen mogelijkheid om uitsluitend werkgerelateerde of archiefwaardige berichten geautomatiseerd te identificeren, te scheiden van MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10502389 4/5
privé- en informele communicatie en vervolgens selectief te exporteren. Een dergelijke exercitie is zeer arbeidsintensief, foutgevoelig en organisatorisch complex. Bovendien zijn in sommige gevallen apparaten, accounts of berichten inmiddels niet meer beschikbaar (en zijn telefoonnummers overgegaan naar andere gebruikers) waardoor volledige reconstructie niet meer mogelijk is.
Het college heeft daarom onderkend dat er spanning bestaat tussen enerzijds de wettelijke uitgangspunten van de Archiefwet, het Archiefbesluit, de Archiefregeling en de Woo en anderzijds de praktische uitvoerbaarheid van het alsnog achteraf archiveren van bestaande tekstberichten. De keuze van het college is niet gebaseerd op de opvatting dat deze berichten buiten de wettelijke verplichtingen vallen, maar op de conclusie dat een volledige hersteloperatie voor reeds verstreken bestuursperioden in de praktijk onvoldoende uitvoerbaar is.
Het college realiseert zich dat aan deze keuze risico's zijn verbonden. Niet volledig kan worden uitgesloten dat informatie verloren is gegaan of dat in individuele gevallen relevante context niet meer volledig kan worden gereconstrueerd. Dat kan gevolgen hebben voor Woo-verzoeken, juridische procedures, klachtenafhandeling, historische reconstructies en de publieke beeldvorming rond transparantie en openbaarheid. Het college acht deze risico's aanwezig, maar ook beperkt omdat de voor bestuurlijke besluitvorming relevante informatie in belangrijke mate via de reguliere informatiehuishouding is vastgelegd.
Collegeleden hebben afgesproken berichtenapps uitsluitend terughoudend en voor informele communicatie te gebruiken. Daarnaast wordt gewerkt aan een uitvoerbare en toekomstbestendige werkwijze voor de archivering van bestuurlijk relevante tekstberichten. Daarbij zoekt Zaanstad nadrukkelijk samenwerking met andere gemeenten en worden landelijke ontwikkelingen, richtlijnen van de VNG, het Nationaal Archief en ervaringen van andere overheden betrokken. Doel is te komen tot een werkwijze die zowel recht doet aan de wettelijke eisen als uitvoerbaar is in de bestuurlijke praktijk. Het college zal de gemeenteraad informeren over de uitwerking van deze aanpak en over de verdere verbetering van de gemeentelijke informatiehuishouding. Daarmee wil het college bijdragen aan de uitgangspunten van openbaarheid, transparantie, controleerbaarheid en een betrouwbare overheid.
De onderstaande andere vragen zijn als volgt afzonderlijk beantwoord:
Vraag 13. Heeft overleg plaatsgevonden met de provincie Noord-Holland in haar rol als interbestuurlijk toezichthouder op het archiefbeheer? Zo ja, wat was de uitkomst van dat overleg? Nee, een overleg tussen de gemeente Zaanstad en de provincie Noord-Holland als Interbestuurlijk toezichthouder hoeft in deze niet plaats te vinden. De gemeentearchivaris van de gemeente Zaanstad is het eerste aanspreekpunt voor de gemeente Zaanstad.
Vraag 23. Is een ‘Data Protection Impact Assessment’ (DPIA) of vergelijkbare privacy rechtelijke beoordeling uitgevoerd ten aanzien van de archivering van bestuurlijke tekstberichten? Zo ja, kan de raad daarvan kennisnemen? Er is geen DPIA uitgevoerd omdat er geen archivering heeft plaatsgevonden.
Vraag 27. Onder wiens bestuurlijke verantwoordelijkheid viel het informatiebeheer rondom bestuurlijke tekstberichten gedurende de afgelopen bestuursperiode, en hoe verklaart het college dat ondanks de geldende Archiefwet en Woo geen structurele afspraken zijn gemaakt over het bewaren van dergelijke berichten? De portefeuillehouder was wethouder H. van der Laan, met de portefeuille Juridische zaken en ICT.
Vraag 29. Zijn sinds het bekend worden van de jurisprudentie van de Raad van State over bestuurlijke tekstberichten berichten, telefoons, accounts, back-up of gespreksgeschiedenissen van huidige of voormalige collegeleden verwijderd, gewist, vervangen, gereset of anderszins niet langer beschikbaar geraakt? Zo ja, om hoeveel gevallen gaat het? Het gaat hier om vijf gevallen.
Vraag 32. Is het college bereid de raad periodiek te informeren over de naleving van de nieuwe richtlijn voor berichtenapps en de wijze waarop werk gerelateerde communicatie via berichtenapps in de toekomst wordt veiliggesteld? MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10502389 5/5
Nee, het college gaat de raad niet periodiek informeren. Wel kan het college de raad middels een eenmalige RIB informeren over de aanpak, als deze in samenwerking met andere gemeenten is opgesteld.
In het vertrouwen u voldoende te hebben geïnformeerd.
Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zaanstad,
drs J. Hamming, burgemeester
mr. L. Graaff, gemeentesecretaris
Transactiebewijs iBabs digitale handtekening