Zaanstad, 19 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10750117 1/4
Raadsinformatiebrief1
Onderwerp Energiebesparingsakkoord 2027-2030 Portefeuillehouder S. Groenewoud Portefeuille Energietransitie (incl. Warmtetransitie, netcongestie)
Aan de leden van de gemeenteraad Zaanstad,
Inleiding Energiebesparing helpt bedrijven om minder energie te gebruiken en kosten te besparen. Ook draagt het bij aan het halen van de landelijke klimaatdoelen. Daarom zijn bedrijven die veel energie gebruiken volgens landelijke regelgeving verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. Het college van Burgemeester en Wethouders is verantwoordelijk voor het toezicht op deze verplichting. De omgevingsdiensten (OD’s) voeren de controles uit. In de afgelopen jaren zijn goede resultaten behaald, volgens een indicatieve berekening is in 2025 3.690 ton CO2 bespaard in Zaanstad als gevolg van de controles van de omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG).
Om energiebesparing bij bedrijven te versnellen, ondertekende Zaanstad in 2022 samen met de provincie Noord-Holland en andere Noord-Hollandse gemeenten het Energiebesparingsakkoord. Met dit akkoord werken de partijen samen om bedrijven te helpen energie te besparen en te controleren of zij zich aan de regels houden. Het huidige akkoord loopt af op 31 december 2026. Het akkoord heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de professionalisering en versnelling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht. OD’s werken meer samen, onder andere aan dataverzameling, die hierdoor is verbeterd. Noord-Holland loopt voorop in Nederland wat betreft energiecontroles maar nog niet alle bedrijven zijn gecontroleerd.
Daarom zet Zaanstad de succesvolle samenwerking met de provincie, gemeenten en OD’s voort. Het nieuwe Energiebesparingsakkoord 2027-2030 richt zich op toezicht, handhaving, communicatie en het delen van gegevens. Het akkoord stelt geen bovenwettelijke eisen aan bedrijven voor verduurzaming, het ziet enkel toe op de landelijke verplichting om energiebesparende maatregelen te treffen. De ODNZKG controleert eerst versneld bedrijven die nog niet eerder zijn bezocht. Zo hebben we een compleet beeld van alle bedrijven die aan de energiebesparingsplicht moeten voldoen. Daarna ligt de focus op bedrijven waar nog veel energie kan worden bespaard of waar de kans groot is dat de regels niet worden nageleefd.
Toelichting De energiebesparingsplicht volgt uit het Besluit activiteiten leefomgeving, artikel 5.15, en het Besluit bouwwerken leefomgeving, artikel 3.84. Gemeenten zijn het bevoegd gezag maar toezicht en handhaving wordt uitgevoerd door omgevingsdiensten.
Bedrijven die efficiënt omgaan met energie zijn weerbaarder in tijden met hoge en volatiele energieprijzen. Toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht draagt bij aan het minder kwetsbaar maken van de Zaanse economie. En besparing draagt bij aan een daling in het energiegebruik wat ook zorgt voor minder CO2-uitstoot. De maatregelen hebben betrekking op zowel besparing van gas als elektriciteit. Wanneer het elektriciteitsgebruik daalt ontstaat voor het bedrijf ook mogelijk ruimte op hun aansluiting voor economische ontwikkeling, zoals uitbreiding of verdere verduurzaming.
Het akkoord bevat een versnelling en beheerfase In 2027 en 2028 ligt de nadruk op bedrijven die nog niet zijn gecontroleerd. In 2029 en 2030 worden vooral bedrijven gecontroleerd waar de kans op overtredingen groot is of waar nog
1Op deze raadsinformatiebrief volgt geen actie van de Agendacommissie. Wanneer u een onderwerp hieruit wilt bespreken dan kunt u dit doen door een raadsinstrument in te zetten. Bijvoorbeeld een rondvraag (primair gericht aan het college van B&W of een agenda-initiatief (primair gericht aan de collega fracties)). Vermeld altijd in het raadsinstrument: wat u wilt bespreken inclusief een korte concrete toelichting. MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10750117 2/4
veel energie kan worden bespaard. Het akkoord introduceert geen nieuwe regels voor bedrijven. De landelijke regels voor de energiebesparingsplicht worden naar verwachting in 2027 geactualiseerd. Bedrijven worden gecontroleerd op de regels die op dat moment gelden.
De samenwerking omvat ook communicatie, gegevensbeheer en het volgen van de resultaten. Zo wordt inzichtelijk welke bedrijven nog maatregelen moeten treffen en waar hercontroles of handhaving nodig zijn.
Controles zorgen voor energiebesparing Het akkoord bouwt voort op het Energiebesparingsakkoord 2022–2026. Uit de eindevaluatie uitgevoerd door bureau Berenschot blijkt dat het toezicht op de energiebesparingsplicht door de samenwerking aantoonbaar is versneld. Van de bedrijven in Noord-Holland die begin 2025 als energiebesparingsplichtig bekend waren, is 91% gecontroleerd. In het werkgebied van OD NZKG voldoet 40% van de bedrijven na een eerste controle aan de energiebesparingsplicht. Dit neemt vervolgens toe tot 90% na een hercontrole. Een groei in het nalevingspercentage betekent dat bedrijven energiebesparende maatregelen hebben getroffen en er energie bespaard wordt.
Bedrijven die efficiënt omgaan met energie zijn weerbaarder in tijden met hoge en schommelende energieprijzen. Omdat bedrijven dankzij de getroffen energiebesparende maatregelen minder energie gebruiken zijn zij minder geld kwijt aan energiekosten. Hierdoor wordt de Zaanse economie minder kwetsbaar voor plotseling stijgende kosten. En besparing van energie draagt bij aan een daling in het energiegebruik wat ook zorgt voor minder CO2- uitstoot.
Het bedrijvenbestand is gegroeid Het bedrijvenbestand van de OD met bedrijven en instellingen die aan de energiebesparingsplicht moeten voldoen is gegroeid. De groei is een resultaat van gekregen inzicht in data van netbeheerders, waardoor de OD nu een volledig beeld heeft van alle bedrijven die onder de plicht vallen. Omdat het delen van deze gegevens op grond van de toenmalige wetgeving voor 2025 niet mogelijk was, kon de OD geen volledig beeld verkrijgen van alle bedrijven die gecontroleerd dienden te worden. Bedrijven die eerder niet inbeeld waren kunnen nu gecontroleerd worden en zullen energiebesparende maatregelen gaan treffen. Hiermee groeit de impact van de energiebesparingsplicht en ontstaat een gelijk speelveld voor alle bedrijven die onder de plicht vallen.
Controle kan startpunt zijn voor verdere verduurzaming Het huidige akkoord bestaat uit stimulering en toezicht, het nieuwe akkoord focust op toezicht houden. Afgelopen jaren hebben veel bedrijven een energiescan uit laten voeren, tegenwoordig hebben bedrijven meer behoefte aan ondersteuning bij specifieke vragen. Er is nog steeds de mogelijkheid om ondersteuning voor bedrijven te bieden, gemeenten kunnen dit zelf invullen. Bedrijven en instellingen worden bij een controle door de OD gewezen op ondersteuningsmogelijkheden. In Zaanstad worden ondernemers gewezen op het Zaans Duurzaamheidsloket voor bedrijven. Het loket kan bedrijven adviseren, zowel over verplichte maatregelen als niet verplichte maatregelen die (financieel) interessant kunnen zijn om een bedrijf te verduurzamen, bijvoorbeeld in combinatie met beschikbare subsidies.
De provincie stelt subsidie beschikbaar De kosten voor de uitvoering van het akkoord worden door gemeenten en de provincie gezamenlijk betaald. De provincie stelt van 2027 tot en met 2030 in totaal € 4 miljoen subsidie beschikbaar voor de vier Noord-Hollandse omgevingsdiensten, met een jaarlijks plafond per omgevingsdienst. Voor 2027 bedraagt dit plafond in totaal € 1,5 miljoen. Dat bedrag wordt verdeeld naar het aantal energiebesparingsplichtige bedrijven per omgevingsdienst. De OD Noordzeekanaalgebied vraagt deze subsidie, in afstemming met de gemeente, aan en verantwoordt deze. Daarnaast is de provincie in principe bereid om, tot een bepaald bedrag, extra kosten voor gegevensbeheer en communicatie te dragen. Ook betaalt zij het bestuurlijk overleg en de evaluaties van het akkoord.
MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10750117 3/4
Draagvlak De uitvoering van de energiebesparingsplicht bij energierelevante bedrijven draagt bij aan het draagvlak voor de energietransitie. Onderzoek laat zien dat veel mensen vinden dat de kosten voor verduurzaming oneerlijk verdeeld zijn en vooral bij burgers liggen (Sociaal Cultureel Planbureau). Dit wordt ervaren als onrechtvaardig, wat het draagvlak voor verduurzaming ondermijnt. Toezicht en handhaving om bedrijven te laten voldoen aan wet- en regelgeving kan bijdragen aan een groter gevoel van rechtvaardigheid en daarmee het draagvlak. Naast toezicht en handhaving zet Zaanstad ook in op stimulering. Zo kan het Zaans Duurzaamheidsloket voor bedrijven adviseren bij verduurzamingsvragen.
Het nemen van energiebesparende maatregelen vraagt een investering van bedrijven. Het gaat om maatregelen die zich binnen vijf jaar terugverdienen. Na een investering profiteren bedrijven van een lagere energierekening. De evaluatie wijst uit dat er een hoge mate van naleving is na een (her)controle van de Omgevingsdienst. Dit betekent dat vrijwel alle bedrijven de benodigde investering doen zonder dat handhavend moet worden opgetreden.
Financiële en Juridische consequenties Voor de uitvoering van het Energiebesparingsakkoord ontvangt de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied provinciale subsidie. Voor Zaanstad is dat naar verwachting €68.332 in 2027 en 2028, voor de jaren 2029 en 2030 moeten de bedragen nog berekend worden. Ondertekening van het akkoord door de gemeente is een voorwaarde om voor deze subsidie in aanmerking te komen. Een voorwaarde om het akkoord te kunnen ondertekenen is dat de financiering voor het eerste jaar gedekt moet zijn. Voor de jaren daarna betreft het een inspanningsverplichting.
Voor de uitvoering in 2027 resteert na verwerking van de subsidie van de provincie een aanvullende gemeentelijke financieringsbehoefte van € 17.339. Deze wordt gedekt uit de bestemmingsreserve Duurzaamheidsfonds. De benodigde begrotingswijziging wordt verwerkt in de Voorjaarsnota 2027. Voor 2028 bedraagt de aanvullende financieringsbehoefte € 30.017. Over de dekking hiervan wordt een voorstel opgenomen in de Voorjaarsnota 2028. Hiervoor is eveneens dekking vanuit de bestemmingsreserve Duurzaamheidsfonds in beeld. Over de invulling van de beheerfase vanaf 2029 worden in 2028 afspraken gemaakt. Uitvoerbaarheid en financiën zijn onderdeel van deze invulling.
De afspraken in het akkoord zijn inspanningsverplichtingen (art 6.1 van het akkoord) en niet in rechte afdwingbaar.
Het akkoord zet in op toezicht en handhaving op bestaande landelijke verplichtingen. Er worden geen nieuwe of bovenwettelijke verplichtingen aan bedrijven en instellingen opgelegd.
Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Openbaar
Aanpak/uitvoering De gezamenlijke ondertekening is voorzien op 18 november 2026. Het akkoord gaat in op 1 januari 2027. De ODNZKG legt de werkzaamheden vast in de jaarlijkse uitvoeringsovereenkomst en rapporteert over de uitvoering en de resultaten. Voor 2028 en de volgende jaren worden de inzet en financiering jaarlijks afgewogen. In 2028 worden de aanpak en financiering voor 2029 en 2030 uitgewerkt, op basis van de tussenevaluatie.
Betreft Actieve informatievoorziening
Bijgaande stukken Bijlage 1 Energiebesparingsakkoord 2027–2030 10750117 Bijlage 2 Eindevaluatie Energiebesparingsakkoord Noord-Holland 2022–2026 Berenschot 10750117
MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10750117 4/4
Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zaanstad,
drs J. Hamming, burgemeester
mr. L. Graaff, gemeentesecretaris
Transactiebewijs iBabs digitale handtekening