Zwolle, 23 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Tussenbalans van het programma 2024 - 2027
2
4
5
6
7
12
15
17
18
19
20
Inhoud
Inleiding Vertrouwen Aanpak en methodiek Gebiedseigen subsidiemogelijkheden en instrumenten Lerend Netwerk Dorpsschool Stemmen van het Overijsselse platteland en Plattelandsagenda Subsidiekaart Financiën Leefbaar Platteland 2024 - 2027 Vooruitblik en vervolgstappen Bijlagen
3
Inleiding
Provinciale Staten hebben op 24 april 2024 ingestemd met het _‘Investeringsvoorstel_
_Leefbaar Platteland 2024 – 2027’_. Het doel: het Overijsselse platteland verder
versterken, zodat inwoners hier ook in de toekomst goed kunnen wonen, werken en
leven in een gezonde en mooie omgeving.
Het programma Leefbaar Platteland richt zich op drie programmalijnen:
1. Gebiedseigen subsidiemogelijkheden en instrumenten:
a. Dorpsplannen
b. Planvorming
c. Fysieke investeringen
d. Dorpsarrangementen
2. Lerend Netwerk Dorpsschool
3. Stemmen van het Overijsselse platteland en Plattelandsagenda
Op 4 juli 2024 ging het programma Leefbaar Platteland met 200 deelnemers feestelijk van start met de
bijeenkomst _‘Wie trapt ‘m an’._ Om te kijken hoe het programma tot nu toe verloopt, maken we – zoals
toegezegd aan Provinciale Staten – in het eerste kwartaal van 2026 de balans op.
Tussenbalans: eerste resultaten en vooruitblik
In deze tussenbalans blikt het programmateam Leefbaar Platteland terug op het eerste anderhalf jaar van het
programma en wordt vooruitgekeken naar 2026 en 2027. De resultaten van de drie programmalijnen worden
toegelicht, net als de concrete aantallen bij de verschillende subsidieregelingen en instrumenten. Ook is in
beeld gebracht hoe de financiële middelen uit het investeringsvoorstel zijn ingezet.
4
_‘Vertrouwen’_ stond centraal bij het investeringsvoorstel Leefbaar Platteland: vertrouwen in de inwoners
en ondernemers op het platteland, die als geen ander weten wat hun dorp leefbaar houdt en hoe ze hun
omgeving daarbij kunnen betrekken. En vertrouwen in de provincie, die de ruimte en passende ondersteuning
biedt om hun plannen te realiseren. Zo zetten we samen stappen richting gebiedseigen, toekomstbestendige
oplossingen die bijdragen aan een leefbaar platteland, nu én in de toekomst.
Het grote aantal toegekende subsidies en activiteiten laat zien dat we elkaar weten te vinden. Het onderstreept
dat de provincie, in samenwerking met gebiedspartners en medeoverheden, initiatieven kan ondersteunen
bij het ontwikkelen en uitvoeren van plannen. Tegelijkertijd komt uit de vele gesprekken met betrokkenen een
duidelijke behoefte naar voren: structureel beleid en structurele financiering.
Daarom kijken we in deze tussenbalans niet alleen terug, maar ook vooruit. Met het visiedocument _‘Stemmen_
_van het Overijsselse platteland’_ die samen met inwoners, ondernemers, gemeenten en organisaties opgesteld
wordt, zetten we een eerste stap naar structureel toekomstbestendig beleid: de Plattelandsagenda. Dat biedt
vertrouwen – voor vandaag én morgen.
Gert Harm ten Bolscher
Gedeputeerde Leefbaar Platteland
Inwoners in gesprek met gedeputeerde Ten Bolscher tijdens een bijeenkomst in Haarle
‘Stemmen van het Overijsselse platteland’ vormt een
eerste stap naar toekomstbestendig beleid. Dat biedt
vertrouwen – voor vandaag én morgen’
5
Voor het opstellen van deze tussenbalans is aan subsidieontvangers en deelnemers
van de dorpsscholen gevraagd om hun ervaringen te delen. In een online enquête
en in telefonische en fysieke interviews zijn vragen gesteld over: dienstverlening,
aansluiting van de subsidieregelingen op de praktijk, resultaten en tevredenheid.
Voor de tussenbalans is gebruikgemaakt van verschillende bronnen en documenten:
• Interviews: Er zijn vijf interviews gehouden met deelnemers van de dorpsschoolbijeenkomsten en
twee diepte-interviews met initiatiefnemers.
• Online enquête: Alle 78 subsidieontvangers zijn aangeschreven, waarvan er 38 hebben gereageerd
(48,7%). In de bijlage zijn de resultaten van de enquête opgenomen, net als de verdeling in respons per
regeling.
• Uitvoeringservaring: Informatie en ervaringen uit gesprekken van medewerkers van het team
Leefbaar Platteland met inwoners, collega’s en vertegenwoordigers van gemeenten en partners zijn
meegenomen in de tussenbalans.
• Analyse van alle dorpsplannen: Het team Leefbaar Platteland heeft alle dorpsplannen in de provincie
Overijssel geanalyseerd, waarbij onder andere is onderzocht welke thema’s en vraagstukken het meest
voorkomen.
• Onderzoek ‘Begrijpen van non-participatie aan leefbaarheidssubsidies op het platteland: een
casestudy van Overijssel’: Binnen het programma Leefbaar Platteland is een afstudeeronderzoek
uitgevoerd naar plekken waar provinciale subsidies niet terechtkomen. Het onderzoek richt zich
specifiek op Overijssel en op het werkgebied van Leefbaar Platteland (dorpen tot 15.000 inwoners).
6
Het programma Leefbaar Platteland ondersteunt, samen met gebiedspartners
en medeoverheden, lokale initiatieven. Gedragen plannen van en voor de eigen
gemeenschap versterken de leefbaarheid, de verbondenheid en het gevoel van grip op
de eigen leefomgeving. De afgelopen periode zijn verschillende subsidiemogelijkheden
beschikbaar gesteld. Deze zijn zo eenvoudig, doeltreffend en flexibel mogelijk
ingericht. Hieronder worden de verschillende subsidieregelingen en de bijbehorende
resultaten toegelicht.
Subsidieregeling Dorpsplannen
Zelf regie nemen over je dorp begint met een duidelijke stip op de horizon: waar staan we nu, waar willen
we naartoe en hoe komen we daar? Leefbaar Platteland stimuleert gemeenschappen om deze vragen
samen te beantwoorden en een dorpsplan te maken met heldere ambities en concrete acties. De regeling
Dorpsplannen is beschikbaar voor procesbegeleiding en het vertalen van ideeën naar een concreet plan met
uitvoeringsstappen. Met een helder en gedragen dorpsplan kan het dorp vervolgstappen zetten en bouwen
aan een toekomstbestendige leefomgeving.
Resultaten subsidieregeling Dorpsplannen
In 2024 en 2025 is aan 27 dorpen subsidie verleend voor het opstellen van een dorpsplan (zie subsidiekaart
op bladzijde 17). Aan de subsidieontvangers is gevraagd in hoeverre dorpsbewoners betrokken zijn bij de
totstandkoming van het dorpsplan. Van de zestien respondenten geven:
- drie respondenten aan dat het overgrote deel van de bewoners betrokken is;
- vier respondenten aan dat een derde of minder van de bewoners betrokken is;
- de overige negen respondenten aan dat zij niet weten hoe groot de betrokkenheid is geweest of dat het
proces nog in uitvoering is.
Deze aantallen gaan alleen over de betrokkenheid bij het maken van een dorpsplan, het draagvlak voor
dorpsplannen is niet uitgevraagd. De drie respondenten die aangeven dat het dorpsplan klaar is geven ook aan
dat er concrete vervolgstappen gezet worden. Als voorbeelden worden speeltuintjes, de aanpak van onveilige
verkeerssituaties en de ontwikkeling van de sportzaal genoemd.
Subsidieregeling Planvorming
Gedegen initiatieven vragen om een zorgvuldige voorbereiding, goede afstemming en betrokkenheid van
gemeente, gemeenschap en lokale partners. Vaak is specifieke expertise nodig, bijvoorbeeld op juridisch of
bouwkundig gebied, om een idee of wens uit het dorp uit te werken tot een volwaardig en realistisch plan.
De regeling Planvorming maakt het mogelijk deze expertise in te zetten, bijvoorbeeld voor procesbegeleiding,
cultuurhistorisch onderzoek of een haalbaarheidsstudie. Vanuit Erfgoed en Sociaaleconomisch Perspectief
(voormalig PPLG) is financieel bijgedragen aan de regeling.
Resultaten subsidieregeling Planvorming
In het anderhalf jaar dat de regeling open is, zijn 34 uiteenlopende initiatieven gesubsidieerd (zie
subsidiekaart). De helft van de subsidies is gebruikt voor projecten voor dorpshuizen en andere
ontmoetingsaccommodaties. De rest is verdeeld over thema’s als wonen, landschapsbiografieën en erfgoed.
Bij erfgoed gaat het vaak om de herbestemming van vrijkomende kerken. Van de 34 subsidieontvangers
hebben twaalf personen (bijna een derde) de enquête ingevuld. Daarvan geven:
- zes respondenten aan dat de gemaakte processtap zonder deze subsidie _niet_ zou zijn gemaakt;
- vier respondenten aan dat de processtap ook zonder subsidie zou zijn gemaakt;
- twee respondenten aan het niet te weten.
7
Subsidieregeling Fysieke investeringen
De trots van een dorp komt tot leven wanneer inwoners samen concrete successen behalen, zoals het
herinrichten van een dorpsplein of het aanleggen van een speeltuin. Naast inhoudelijke kennis en ervaring
met procedures is voldoende financiering vaak een belangrijke voorwaarde om tot uitvoering te komen.
Met de regeling Fysieke investeringen zetten we letterlijk in op het bouwen aan de leefbaarheid in dorpen
en buurtschappen. Gemeentelijke cofinanciering is daarbij een vast onderdeel van de regeling.
Resultaten subsidieregeling Fysieke investeringen
Vanuit deze regeling zijn het afgelopen anderhalf jaar subsidies verleend voor de fysieke uitvoering van
11 kleine projecten (zie subsidiekaart). Er wordt vooral aangevraagd voor projecten met een sociale functie,
zoals de (ver)bouw van dorpshuizen of inrichting van een buitenruimte met ontmoetingsfunctie. Van de acht
respondenten geven er:
- zes aan dat het project zonder subsidie vanuit de regeling Dorpsarrangementen niet zou zijn
uitgevoerd;
- de overige twee geven aan dat het project ook zonder deze provinciale subsidie zou zijn uitgevoerd,
maar waarschijnlijk in een kleinere vorm.
Het voorbeeld Kulturhus Hoge Hexel laat zien waar een fysiek project tegenaan kan lopen in de uitvoering.
Initiatieven in praktijk
Kulturhus Hoge Hexel
In Hoge Hexel had het Kulturhus jarenlang te maken met bouwfouten, oplopende- kosten en
vastlopende gesprekken. Toch wist het bestuur het initiatief weer vlot te trekken. Nadat het
huurcontract met de gemeente was opgezegd, ondersteunde Katalys het bestuur bij het opnieuw
op orde krijgen van de exploitatie. Een enquête onder inwoners en de wens van de school om de
buitenschoolse opvang en kinderopvang te huisvesten gaven richting aan de nieuwe plannen. Een
doorbraak volgde toen een nieuwe wethouder aantrad en de gedeputeerde het dorp bezocht. Vanaf
dat moment bewogen zowel gemeente als provincie
mee. Een provinciale bijdrage van € 100.000 en
eerdere regelingen, zoals de Sociale Hypotheek,
gaven het benodigde zetje om verder te kunnen.
Ondanks nieuwe tegenslagen, zoals het faillissement
van een aannemer, kreeg het project vorm en
staat er nu een toekomstbestendig Kulturhus met
kindcentrum. De belangrijkste lessen uit Hoge Hexel:
houd vol, werk samen met andere Kulturhuzen, en
zorg dat besturen en gemeenten oog hebben voor
maatschappelijke waarde én tijdig reserveren voor
grote investeringen, zoals groot onderhoud.
8
Contact en samenwerking
Dorpen en gebieden kunnen voor hun ideeën en initiatieven ondersteuning en (proces)begeleiding
krijgen. Om initiatieven en kansen met elkaar te verbinden, zetten we in op laagdrempelig contact
met initiatiefnemers en nauwe samenwerking met initiatievencoaches, sociaaleconomische
verbinders, LEADER-coördinatoren en andere ondersteuners. De afgelopen periode hebben
we talloze initiatiefgesprekken gevoerd, doorverwijzingen gedaan en projecten ondersteund bij
processen en procedures. Daarnaast zoeken we aansluiting bij de dynamiek in de gebieden en bij de
kansen die zich voordoen, bijvoorbeeld binnen de Regiodeal Zwolle.
Subsidieregeling Dorpsarrangementen
Dorpen en kernen hebben te maken met sterk uiteenlopende ontwikkelingen en uitdagingen in hun
leefomgeving. Voor plekken waar een grote opgave ligt op het gebied van leefbaarheid kan deze
subsidieregeling worden ingezet. Een dorpsarrangement is bedoeld voor grote fysieke investeringen, met als
doel wonen en leven een flinke impuls te geven. Het instrument is toegevoegd als tweede variant, naast de
regeling voor kleine projecten, binnen de regeling Fysieke investeringen. Gemeentelijke cofinanciering is ook
hier een vast onderdeel.
Resultaten subsidieregeling Dorpsarrangementen
Er zijn de afgelopen periode 6 subsidies voor Dorpsarrangementen verleend. Het gaat in bijna alle gevallen
om de bouw van een nieuw dorpshuis of multifunctionele accommodatie (zie subsidiekaart). Van de zes
subsidieontvangers geven er:
- drie aan dat het project zonder subsidie vanuit de regeling Dorpsarrangementen niet zou zijn
uitgevoerd;
- de overige drie geven aan dat het project ook zonder deze provinciale subsidie zou zijn uitgevoerd,
maar waarschijnlijk in een kleinere vorm.
Het voorbeeld Kulturhus Dijksterhoek geeft een beeld van een Dorpsarrangement in de praktijk.
Initiatieven in praktijk
Kulturhus Dijkerhoek
In Dijkerhoek groeide het idee voor een nieuw Kulturhus uit tot een breed gedragen gemeenschaps
traject. Toen het bestaande gebouw te klein bleek en werd overgenomen door de kinderopvang,
nam het dorp zelf de regie. Het dorpsplan vormde de basis: het zorgde voor draagvlak, richting en
het opstarten van vier werkgroepen. Dankzij procesbegeleiding en de opeenvolgende provinciale
subsidies – Dorpsplannen, Planvorming en Dorpsarrangementen – kreeg het initiatief structuur,
professionaliteit en een stevige positie richting
gemeente en provincie. Onderweg waren er
meerdere go/no-go momenten, maar door vol
te houden én door betrokken partners, zoals de
initiatievencoach, kon steeds een stap vooruit
worden gezet. Voor andere dorpen is de les uit
Dijkerhoek helder: houd de lijnen kort en betrek
de provincie tijdig en ter plaatse. Het nieuwe
Kulturhus wordt straks een plek waar inwoners van
alle leeftijden elkaar ontmoeten en waar de sociale
kwaliteit van het dorp verder wordt versterkt.
9
Proceservaring subsidies
De subsidieontvangers zijn ook gevraagd naar de tevredenheid over het subsidieproces. Onder de
respondenten is overwegend tevredenheid te zien: 86% van de respondenten ervaart de aanvraagprocedure
als ‘Goed’ of ‘Uitstekend’. De administratieve lasten en afhandelingstermijn worden in het proces als minst
goed beoordeeld, al geeft ook hier een ruime meerderheid een score van ‘Goed’ of ‘Uitstekend’ (respectievelijk
63% en 70%). De score ‘Slecht’ en ‘Zeer slecht’ komt een enkele keer voor, veelal door dezelfde respondent(en).
Zij ervaren een lange wachttijd voor een besluit wordt genomen en vinden de formulieren, documenten en
processtappen veel tijd vergen.
‘Ik vond het prettig dat er een professional
meekeek op proces en inhoud.’
respondent enquête
Op de vraag over contact voor de start van een subsidieaanvraag geeft 71% van de respondenten aan
voorafgaand aan de aanvraag contact te hebben gehad met een professional van de provincie, gemeente of
andere organisatie. Van de respondenten geeft 61% aan na subsidieverlening contact te hebben gehad met
provincie, gemeente of andere organisatie. Over deze contacten zijn alle reacties positief.
Onderzoek subsidiebereik niet-actieve kernen
Uit het afstudeeronderzoek naar niet-actieve kernen tussen 500 en 15.000 inwoners in Overijssel, blijkt dat
leefbaarheidssubsidies over het algemeen goed worden benut, maar dat sommige kernen hier geen gebruik
van maken (20 van de 144 dorpen, 13,9%). Driekwart van deze kernen ligt in het noordwesten van Overijssel.
De kernen hebben gemiddeld minder inwoners en een lager aandeel theoretisch opgeleiden. Hoewel deze
kernen wel initiatieven ontwikkelen om de leefbaarheid te verbeteren, richten ze zich vaker op andere thema’s,
zoals verkeersveiligheid, wonen en verduurzaming. Een belangrijke reden voor het niet aanvragen van
subsidies is het gebrek aan kennis over de beschikbare provinciale regelingen, terwijl de gemeenten waar de
kernen mee in contact staan die informatie wel hebben. Daarnaast zeggen respondenten dat het aanvragen
van subsidies veel tijd en moeite kost. Daardoor worden veel initiatieven binnen de gemeenschap zelf of via de
gemeente gerealiseerd.
10
Voor het onderzoek is gebruikgemaakt van bestaande data van onder andere CBS en RIVM en zijn 15 personen
geïnterviewd. Naast professionals van gemeenten en provincie zijn interviews gehouden met vijf bestuursleden
van plaatselijk belangen.
Communicatie en ondersteuning bij de openstelling van de regelingen
Bij de openstelling van de regelingen van Leefbaar Platteland is breed gecommuniceerd over de mogelijkheden
en vormen van ondersteuning. Dit gebeurde onder andere via informatiemarkten, bijeenkomsten, de website,
sociale media en nieuwsbrieven. Initiatiefnemers kunnen voor meer informatie terecht bij het Subsidieloket
of team Leefbaar Platteland terecht. Op 4 maart 2025 namen we deel aan een subsidiemarkt in Hasselt en op
14 maart 2025 aan een fondsenfestival in Dalfsen. Op 31 maart 2025 werd vanuit het programma een online
informatiesessie georganiseerd over de regeling Dorpsarrangementen (grote fysieke investeringen) voor
inwoners, ondernemers, organisaties en medeoverheden.
Conclusies gebiedseigen subsidiemogelijkheden en instrumenten
- Subsidiegebruikers zijn tevreden over het contact en de begeleiding bij subsidieaanvragen.
- Het subsidieproces wordt door de meeste respondenten als ‘goed’ beoordeeld, maar onderwerpen als
administratieve lasten en afhandelingstermijn scoren iets lager. Een enkeling is kritisch over het proces in
het algemeen.
- Uit gesprekken met aanvragers, dorpen en gemeenten komt naar voren dat subsidiegebruikers tevreden
zijn over de opzet van de regelingen. Wel wordt door dorpen en gemeenten de beperkte inzetbaarheid van
dorpsarrangementen genoemd (1 per gemeente).
- De subsidieregelingen worden goed benut; er komen veel aanvragen binnen. Tegelijk blijkt dat er
nog steeds dorpen of gebieden zijn die onvoldoende op de hoogte zijn van de subsidie- en netwerk
mogelijkheden mogelijkheden die de provincie biedt.
- De variatie in het soort plannen waarvoor subsidie wordt aangevraagd is met name bij de fysieke
regelingen gering. Er wordt hoofdzakelijk voor ontmoetingsaccommodaties subsidie gevraagd.
- Bij de regeling Dorpsplannen geven weinig subsidieontvangers aan dat er een grote betrokkenheid van de
gemeenschap is bij het maken van het dorpsplan. Om dit wel te borgen is de regeling in de loop van 2025
aangescherpt. Het is de vraag of dat voldoende is, of dat verdere aanscherping nodig is.
11
Een belangrijk onderdeel binnen het programma Leefbaar Platteland is het bijdragen
aan een breed plattelandsnetwerk waarin uitwisseling en ontmoeting centraal staan.
Het doel hiervan is krachten te bundelen, inspiratie te delen en goede ideeën te
benutten.
Dorpsschool-bijeenkomsten
Door de hele provincie zetten inwoners zich in voor een leefbaar en toekomstbestendig platteland. Om
zicht te krijgen op de ideeën en initiatieven en om te bouwen aan een lerend netwerk worden dorpsschool bijeenkomsten gefaciliteerd door de provincie. Tijdens deze bijeenkomsten wisselen deelnemers kennis en
ervaringen uit en leren zij van en met elkaar. Praktijk en wetenschap komen hier samen: inzichten uit onderzoek
worden verbonden met ervaringen uit de dorpen zelf. Op basis van een behoeftepeiling worden actuele
onderwerpen opgehaald, zodat ingespeeld kan worden op wat er leeft in de dorpen en gebieden.
Het afgelopen anderhalf jaar werden vier dorpsschool-bijeenkomsten georganiseerd over verschillende
thema’s:
- Thema Dorpsplannen
Hoe maak je een dorpsplan, wat zijn belangrijke aandachtspunten en hoe kom je van plan naar uitvoering?
Dit waren centrale vragen tijdens de bijeenkomsten. Ook werden de mogelijkheden voor ondersteuning en
financiering besproken. Daarnaast werd onderzoek naar bestaande dorpsplannen (en processen) gedeeld en
zijn aanbevelingen en aandachtspunten besproken. Er werden twee bijeenkomsten georganiseerd, waarvan
een in samenwerking met de betrokken gemeenten in het gebied Kanaal Almelo-De Haandrik.
- Thema De toekomst van het dorpshuis
Hoe zet je een multifunctionele accommodatie op, hoe zorg je voor behoud en continuïteit en hoe kun je een
dorpshuis verduurzamen? Tijdens deze bijeenkomst, die in samenwerking met de OVKK werd georganiseerd,
is ook de uitkomst besproken van een onderzoek (in opdracht van de provincie Overijssel) naar het aantal
sociale ontmoetingsplekken in de provincie Overijssel en de vraag of bovengemeentelijke ondersteuning
nodig is en in welke vorm. Tijdens deze bijeenkomst was ook de feestelijke uitreiking van de gratis krant voor
dorpshuizen en wijkcentra aan twee vrijwilligers door Statenlid Herman Kalter en DPG Media.
- Thema Noaberschap en vrijwilligerswerk
Wat betekent noaberschap vandaag de dag voor de leefbaarheid op het platteland? Tijdens deze bijeenkomst,
die samen met het team Sociale Kwaliteit werd georganiseerd, werden inzichten uit het onderzoeksrapport
_Noaberschap_ gedeeld en gingen de deelnemers in een werksessie aan de slag met het thema jongeren en
verjonging van je vrijwilligersorganisatie.
Datum Plaats Onderwerp Aantal deelnemers
| 12 september 2024 7 april 2025 | ‘s Heerenbroek Haarle | Dorpsplannen Dorpshuizen | 36 108 |
|---|---|---|---|
| 3 juni 2025 30 oktober 2025 | Vroomshoop Oudleusen | Dorpsplannen Noaberschap en vrijwilligers- werk | 60 36 |
12
Resultaten Dorpsscholen
Aan vijf deelnemers van de Dorpsscholen is in een interview gevraagd naar hun ervaringen met de
dorpsschoolbijeenkomsten. Deze gesprekken vormen een aanvulling op de inzichten die tijdens en na afloop
van de bijeenkomsten zijn opgedaan in gesprekken met deelnemers. Uit de gesprekken en interviews komt
naar voren dat de bijeenkomsten als waardevolle ontmoetingsplekken worden ervaren, waar dorpen elkaar
vinden en leren van elkaars praktijk. Deelnemers vertellen dat vooral het ontmoeten en het uitwisselen
van ervaringen de bijeenkomsten betekenisvol maken. Als verbetertip wordt aangegeven dat er behoefte
is aan nieuwe thema’s, zoals energie (zonnepanelen), leegstand van erfgoed (kerken) en mobiliteit en
verkeersveiligheid. Op de vraag of en hoe doorontwikkeling van het dorpsscholenconcept vorm moet krijgen
wordt divers geantwoord. De een ziet kansen in het aansluiten bij bestaande bijeenkomsten, een ander in het
betrekken van nieuwe doelgroepen, zoals jongeren, of het behouden van de bijeenkomsten zoals ze nu zijn.
Daarnaast worden praktische suggesties gedaan, zoals meer variatie in dagen, tijdstippen en locaties om meer
mensen de gelegenheid te geven om deel te nemen.
‘Contacten leggen is het meest belangrijke.’
geïnterviewde dorpsschoolbezoeker
Conclusies Dorpsschool
- De gevraagde deelnemers zijn positief over de dorpsscholen; ontmoeting en uitwisseling worden erg
gewaardeerd.
- Er is animo voor doorontwikkeling, maar hoe dat eruit moet zien is niet eenduidig. Verdere verdieping naar
de behoefte binnen het netwerk is nodig, om de bijeenkomsten optimaal te laten aansluiten bij actuele
vraagstukken en doelgroepen.
- Een eerste stap in de doorontwikkeling kan volgens deelnemers zijn het toevoegen van nieuwe thema’s of
het betrekken van nieuwe doelgroepen.
Netwerken
Naast de inzet van dorpsscholen werken we ook op andere manieren aan verbinding en kennisdeling binnen
het netwerk. We zoeken daarin naar de brede verbinding tussen samenleving, politiek en wetenschap.
Dorpsbezoeken en zichtbaarheid
Er wordt actief gewerkt aan de zichtbaarheid en bekendheid van het programma Leefbaar Platteland. Dit wordt
niet alleen gedaan door informatie te verstrekken over de regelingen, maar ook door kennis, ervaringen en
inspirerende voorbeelden te delen. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van onze eigen communicatiekanalen en
wordt aangesloten bij netwerken en platforms van partners. We hechten veel waarde aan persoonlijk contact
met inwoners, ondernemers en contactpersonen van organisaties en gemeenten. Hiervoor worden initiatieven
en dorpen bezocht, nemen we deel aan lokale activiteiten en bijeenkomsten en werken we regelmatig vanuit
gemeentehuizen. In 2024 en 2025 waren we initiatiefnemer en mede-organisator van de Overijsselse Week van
het Platteland, een week vol ontmoetingen, gesprekken, excursies, fietsroutes en inspirerende bijeenkomsten,
waarin we samen de kracht van het platteland vieren.
OVKK dorpenbezoek en Kleine Kernen Spel
De OVKK (Overijsselse Vereniging voor Krachtige Kernen) bezoekt namens de provincie zo’n tachtig dorpen
om op te halen wat er speelt en de dorpen te informeren over provinciale subsidiemogelijkheden en de
dorpsschoolbijeenkomsten. Op deze manier wordt actief aan een netwerk gebouwd. Ook wordt het Kleine
Kernen Spel aangeboden, een spel voor besturen van dorpsraden. Met dit spel wordt in kaart gebracht welke
(maatschappelijke) ontwikkelingen er allemaal spelen in en rond de kern en waar kansen liggen.
13
Overleggen gemeenten en klankbordgroep
In het investeringsvoorstel Leefbaar Platteland wordt aangegeven dat bij de uitwerking en invulling van het
programma en de activiteiten zoveel mogelijk samen opgetrokken wordt met de inwoners, ondernemers en
medeoverheden. Om hier invulling aan te geven is in februari 2025 de Klankbordgroep Leefbaar Platteland
gestart. Deze klankbordgroep bestaat uit acht inwoners uit de zes deelgebieden van Overijssel. De leden zijn
binnen hun dorp actief als vrijwilliger en/of hebben kennis en ervaring met de beleidsthema’s van Leefbaar
Platteland. De klankbordgroep denkt mee over de uitvoering van het huidige programma en waar bijsturing
raadzaam is. Zo is op advies van de klankbordgroep de verplichting tot delen van opgedane lessen toegevoegd
aan de regeling Planvorming. Ook denkt de klankbordgroep mee over de _‘Stemmen van het Overijsselse_
_platteland‘_ en het nieuwe beleid (Plattelandsagenda). In het bestuurlijk overleg Leefbaar Platteland met
wethouders en in het ambtelijk overleg met de kerncontactambtenaren stemmen provincie en gemeenten
nieuwe ontwikkelingen met elkaar af, wisselen informatie uit en delen inspirerende praktijkvoorbeelden.
Overleg Aantal
Bestuurlijk overleg (2x per jaar) 3
Ambtelijk overleg met kerncontactambtenaren gemeenten (2x per jaar) 3
Provinciale klankbordgroep Leefbaar Platteland (gestart op 13 februari 2025) 5
Onderzoek en wetenschap
Voor gesprekken met initiatiefnemers, inwoners, ondernemers en organisaties wordt onder andere gebruik
gemaakt van data uit onze eigen provinciale kennishub en bijvoorbeeld ook uit bestaande onderzoeken en
analyses, zoals de sociaaleconomische impactanalyse (SEIA) die in het kader van het PPLG opgesteld is.
Ook in het investeringsvoorstel Leefbaar Platteland wordt het belang benadrukt van een lerend netwerk,
waarin onderzoek en wetenschap een stevige plek krijgen. Daarom hebben we recent gesproken met enkele
wetenschappers die de vorige uitvoeringsperiode ook betrokken zijn geweest bij het programma. Daaruit
kwam naar voren dat er nieuwe wetenschappelijke inzichten zijn en worden opgedaan die het programma
verder kunnen versterken. Hieronder noemen we de wetenschappers die we gesproken hebben en hun
betrokkenheid bij het programma.
Koen Salemink, als Assistent Professor verbonden aan de faculteit Ruimtelijke Wetenschappen van de RUG,
begeleidt de dorpsscholen en zorgt voor de verbinding tussen praktijk en theorie. Zo maakte hij een analyse
van bestaande dorpsplannen. De aandachtspunten en aanbevelingen hieruit zijn waardevolle handvatten voor
dorpen die een nieuw dorpsplan willen opstellen of een bestaand plan willen evalueren. Daarnaast begeleidt
Koen Salemink het afstudeeronderzoek van Marit Assink over niet actieve dorpen (zie bladzijde 10).
Tijdens de startbijeenkomst van het programma Leefbaar Platteland gaf Tialda Haartsen, hoogleraar
plattelandsgeografie aan de RUG, een inspirerende lezing over de vraag: Hoe houden we het platteland
leefbaar in de context van de vele (ruimtelijke) veranderingen om ons heen? Zij heeft samen met hoogleraar
Rural Sociology Bettina Bock van de WUR (en andere wetenschappers) onderzoek gedaan naar het verlies
van essentiële voorzieningen op het platteland en wat Nederland kan leren van andere Europese landen die
voorzieningen wel weten te behouden. Beide hoogleraren denken en kijken vanuit de wetenschappelijke
invalshoek mee met het nieuwe structurele beleid voor Leefbaar Platteland dat vorm moet krijgen in de nog op
te stellen Plattelandsagenda.
Ook cultuurhistoricus Marinke Steenhuis is betrokken bij de ontwikkeling van de Plattelandsagenda. Zij maakte
een analyse van de mentaliteit, identiteit en gebiedseigen karakteristieken van Haarle. Deze analyse biedt
waardevolle inzichten voor gebiedseigen oplossingen van lokale vraagstukken. Momenteel wordt onderzocht
of een vergelijkbare aanpak ook in andere delen van Overijssel kan worden toegepast, zodat dit een bouwsteen
kan vormen voor de verdere ontwikkeling van de Plattelandsagenda.
14
Toewerken naar structureel plattelandsbeleid is een van de opgaven in het
investeringsvoorstel Leefbaar Platteland. Een eerste stap is gesprekken voeren met
inwoners, ondernemers, gemeenten en organisaties: een meerstemmig verhaal dat
we samen maken en herkenbaar is voor inwoners, ondernemers, organisaties en
overheden - en open voor ieders bijdrage. Met een blijvende provinciale inzet op
dit thema borgen we de impact van het programma en kunnen we een structurele
gebiedspartner zijn van dorpen, gemeenten en initiatiefnemers.
5 maart 2025
3 juni 2025
juni en juli 2025
8 juli 2025
juli en augustus 2025
augustus 2025
26, 27 en 28 augustus 2025
3 en 4 september 2025
10 september 20258
12 en 18 september 2025
19 november 2025
28 november 2025 en
3 december 2025
Informatiesessie Provinciale Staten - PS geeft kaders mee
voor de ‘Stemmen van het Overijsselse platteland’ en het
bijbehorende participatieplan
Gedeputeerde Staten stemt in met participatieplan
125 interviews
Informatiebrief naar Provinciale Staten over het participatieplan
en een uitnodiging voor de ‘Stemmen van het Overijsselse
platteland’-bijeenkomsten in september
(Plattelandscafés)
Analyse dorpsplannen en dorpsvisies
Online enquête
Informatiebijeenkomsten voor provinciale collega’s
Digitale informatiebijeenkomsten voor gemeenteambtenaren
Kopgroep Participatie Provincie Overijssel over participatieplan
Openbare Plattelandscafés voor inwoners, ondernemers,
organisaties en medeoverheden
Informatiesessie Provinciale Staten over de uitkomsten van de
Plattelandscafés
Openbare verdiepingssessies over de uitkomsten van de
Plattelandscafés
15
Plattelandcafés
Tijdens de drie Plattelandscafés en twee verdiepingssessies in het kader van de ‘Stemmen van het Overijsselse
platteland’ zijn zeven thema’s besproken:
- (Blijven) wonen in je dorp
- Bereikbaarheid en voorzieningen
- Verbinding met je dorp en de grond
- Kracht en keerzijde van gemeenschapszin
- Gezond leven op het platteland
- Landschap en bedrijvigheid
- Bewoners en overheid: kansen en spanningen
Deze thema’s kwamen naar voren uit 125 interviews, 300 online enquêtes en een analyse van alle
dorpsplannen en de omgevingsvisies van gemeenten en provincie.
Vervolgstappen
In juni 2026 wordt de ‘Stemmen van het Overijsselse platteland’ aan Provinciale Staten aangeboden.
Daarbij wordt ook het participatieverslag meegestuurd. Samen met deze tussenbalans en andere relevante
documenten, zoals de Omgevingsvisie, beleidsdocumenten en (wetenschappelijke) onderzoeken wordt een
beleidskader opgesteld. Dit beleidskader vormt samen met de ‘Stemmen van het Overijsselse platteland ‘
de basis voor het structurele beleid: de Plattelandsagenda. De Plattelandsagenda wordt in het najaar 2026
afgerond en aansluitend aangeboden voor politiek-bestuurlijke besluitvorming.
16
Het programma Leefbaar Platteland ondersteunt veel initiatieven en helpt zo dorpen
een stap verder. Op de kaart een overzicht van initiatieven waar we met een of
meerdere regelingen Leefbaar Platteland aan bijdragen.
17
De uitvoering van het programma heeft ook een financiële vertaalslag. In deze
paragraaf is die financiële tussenstand weergegeven voor de periode 2024 en 2025.
De verdeling van de middelen van het programma over de lijnen van het programma is hieronder afgebeeld.
Verdeling budget over programmalijnen
3%
Subsidiemogelijkheden
Lerend Netwerk Dorpsschool
Plattelandsbeleid
Proceskosten
In onderstaand overzicht is per programmalijn weergegeven in hoeverre het budget is besteed. De
bestedingen zijn niet gelijk verdeeld over de jaren. In de opstartfase in 2024 was minder budget nodig. De
huidige uitvoerfase vraagt juist meer budget, omdat de activiteiten nu volop in uitvoering zijn. De verwachting
is dat in de resterende periode het budget volledig ingezet kan worden binnen de programmalijnen.
Bestedingen Leefbaar Platteland
1. Subsidiemogelijkheden
2. Lerend Netwerk Dorpsschool
3. Plattelandsbeleid
4. Proceskosten
€ 784.564 € 919.450
Verplicht/Besteed
Resterend
€ 10.190.000
€ 3.104.685
€ 201.155
€ 91.481
€ 317.449
€ 243.287
18
Samen de schouders onder een leefbaar platteland
Met de ervaringen uit de vorige coalitieperiode én de ambities van deze bestuursperiode zijn we op weg met
de uitvoering van het programma Leefbaar Platteland 2024–2027. De resultaten tot nu toe zijn niet alleen
zichtbaar in cijfers of concrete activiteiten. De kracht van het programma ligt vooral in de manier van werken, in
de samenwerking met inwoners, gebiedspartners en anderen. Vanuit deze tussenbalans nemen we een aantal
belangrijke aandachtspunten en lessen mee, die vertaald zijn naar de volgende concrete actiepunten, waar de
komende periode aan gewerkt wordt.
Actiepunten gebiedseigen subsidiemogelijkheden en instrumenten
- Waar mogelijk versimpeling en versoepeling van het subsidieproces, op basis van de ervaringen van
subsidieontvangers en het onderzoek over het niet gebruik van leefbaarheidssubsidies.
- Inzicht in de financieringsbehoefte
Het per regeling verkennen of subsidie nodig is voor voortgang, of vooral als kwaliteitsimpuls, helpt om de
impact van het programma in beeld te brengen. Het helpt ook om beter te begrijpen hoe een (subsidie)
instrument in de praktijk uitwerkt.
- Onderzoek naar de betrokkenheid van de gemeenschap bij de totstandkoming van dorpsplannen
Afhankelijk van de uitkomsten kan (verdere) aanpassing van de regelingen of aanvullende afspraken met
procesbegeleiders nodig zijn.
Actiepunten Dorpsschool-bijeenkomsten
- Invulling geven aan de punten die deelnemers van het netwerk aandragen om het netwerk verder door te
ontwikkelen, zoals nieuwe thema’s, nieuwe doelgroepen en het aansluiten bij al bestaande bijeenkomsten.
- Vergroten van de bekendheid van de Dorpsschool, om meer kleine kernen deel te laten nemen
Actiepunt Plattelandsbeleid
- Versterken van de samenwerking met wetenschappers en wetenschappelijk onderzoek om praktijk en theorie
meer te verbinden
Tussenbalans input voor beleid en evaluatie
De uitkomsten van deze tussenbalans betrekken we bij de ontwikkeling van de Plattelandsagenda. Daarnaast
gebruiken we de uitkomsten ook bij de eindevaluatie van het programma. Voor een programma dat zich
voornamelijk richt op kwalitatieve doelen als leefbaarheid, bieden reguliere evaluatiemethoden maar beperkt
houvast. Daarom geven we de eindevaluatie vorm aan de hand van de methodiek Theory of Change. De
Theory of Change is een methode die helpt bij het beschrijven van de stappen die nodig zijn om een gewenste
verandering tot stand te brengen (zie onderstaand voorbeeld).
Het probleem dat je wilt aanpakken / De verandering die je uiteindelijk bij wie wil bereiken.
Wat er concreet verandert en bij wie als gevolg van het directe effect.
Wat er concreet verandert en bij wie als gevolg van de output(s).
Wat jouw doelgroep ontvangt, heeft, kent als direct gevolg van jouw activiteit.
Wat jouw organisatie concreet doet voor / met de doelgroep.
Voor wie werkt / bij wie je uiteindelijk veranderingen wilt zien.
19
Resultaten enquête subsidieontvangers subsidieregelingen Leefbaar Platteland
Respons
Respons enquête Respons per regeling t.o.v. totaal
0%
20% 40% 60% 80% 100%
Dorpsplannen
Planvorming
Fysieke investeringen
Dorpsarrangementen
Subsidieontvangers Respons
Respondenten
Welke subsidieregeling(en) heeft u gebruikt?
Dorpsplannen
Planvorming
Dorpsplannen & Planvorming
Fysieke investeringen
Dorpsarrangementen
20
Proceservaring
Heeft u voorafgaand aan uw subsidieaanvraag contact gehad met de provincie of een andere professional?
Heeft u nadat u subsidie hebt gekregen nog contact gehad met iemand van de provincie, gemeente of een andere professional?
Ja, met de provincie
Ja, met een andere organisatie
Nee
- Van de respondenten die hier ‘nee’ hebben geantwoord, geeft de hele groep aan (n=5) het contact niet gemist te hebben.
- De groep respondenten die wel contact gehad heeft met de provincie of een andere professional zijn uitsluitend positief.
Ja, met de gemeente of Leader-coördinator
Ja, met de provincie
Ja, met iemand anders
Nee, geen behoefte
Nee, maar wel gewild
Hoe heeft u de aanvraagprocedure ervaren (duidelijkheid, snelheid, administratieve lasten)?
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Duidelijkheid Snelheid Administratieve
lasten
Afhandelingstermijn
Totaal aandeel
aanvraagprocedure
21
Zeer slecht
Slecht
Neutraal
Goed
Uitstekend
Weet niet / geen mening
Subsidieregeling Dorpsplannen
Hoe groot deel van de gemeenschap is (naar schatting) betrokken geweest bij het maken van het dorpsplan?
Hoe ver bent u in het proces om tot een (vernieuwd) dorpsplan te komen.
Het overgrote deel
Ongeveer een derde
Minder dan een kwart
Weet niet / in uitvoering
Subsidieregeling Planvorming
Zou de stap die u met deze Planvorming- subsidie heeft gemaakt zonder de subsidie ook zijn gemaakt?
Aan het begin
In uitvoering
Afgerond
Heeft de inhuur van expertise het project zo ver gebracht als gehoopt?
Nee
Gedeeltelijk
Ja
0
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Aantal respondenten
Ja
Nee
Weet niet
22
Subsidieregeling Fysieke investeringen
Hoe heeft u het proces via de LAG (beoordelingsgroep) en LEADER coördinator ervaren?
Duidelijkheid
Snelle en goede communicatie
Administratieve lasten
Totaal oordeel
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Uitstekend
Goed
Neutraal
Was dit initiatief zonder provinciale subsidie ook tot stand gekomen?
Slecht
Zeer slecht
Is het uitvoeringsproces volgens plan verlopen, zonder knelpunten?
Ja, maar in een kleinere / andere vorm
Nee
Subsidieregeling Dorpsarrangementen
Was dit initiatief zonder provinciale subsidie ook tot stand gekomen?
Ja (nagenoeg) helemaal
Nee, deels niet
Is het uitvoeringsproces volgens plan verlopen, zonder knelpunten? Is het resultaat zoals vooraf gepland?
100%
Ja, maar in een kleinere / andere vorm
Weet niet
Ja (nagenoeg) helemaal
Hierbij moet worden opgemerkt dat alle projecten nog uitgevoerd moeten worden.
23