Zwolle, 5 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
De raad van de gemeente Zwolle,
gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van …..2026;
gelet op artikel 8 lid 1 aanhef en onderdelen a en c van de Participatiewet en de artikelen 35 van de IOAW en de IOAZ;
besluit vast te stellen de Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Zwolle 2027.
Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen
Artikel 1. Begrippen 1. Alle begrippen die in deze verordening worden gebruikt en die niet nader worden omschreven hebben dezelfde betekenis als in de Participatiewet, de IOAW, de IOAZ en de Algemene wet bestuursrecht. 2. In deze verordening wordt verstaan onder: a. benadelingsbedrag: netto-uitkering waarop eerder, langer of tot een hoger bedrag een
beroep wordt of is gedaan als gevolg van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan; b. benadelingsperiode: periode waarin eerder, langer of tot een hoger bedrag door
belanghebbende een beroep op bijstand wordt gedaan als gevolg van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid; c. college: college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zwolle; d. IOAW: Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze
werknemers; e. IOAZ: Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen
zelfstandigen; f. maatregel: besluit waarmee een uitkering geheel of gedeeltelijk wordt geweigerd wegens het niet naleven van een wettelijke verplichting of het tonen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid; g. tekortschietend besef van verantwoordelijkheid: tekortschietend besef van
verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan als bedoeld in artikel 18, tweede lid, van de Participatiewet; h. uitkering: bijstand op grond van de Participatiewet of een uitkering op grond van de IOAW of
de IOAZ. i. UWV: Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen. j. wet: Participatiewet;
Artikel 2. Toepassingsbereik Deze verordening is van toepassing op de volgende gedragingen:
a. het niet nakomen door de belanghebbende van een verplichting voortvloeiend uit de
Participatiewet, met uitzondering van de artikelen 17, eerste lid, en 36b, vierde lid, van die wet; b. het tonen van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid; c. het niet nakomen door de belanghebbende die voor de zelfstandige voorziening in het
bestaan is aangewezen op arbeid in dienstbetrekking, van een verplichting als bedoeld in
1
artikel 13, tweede of vierde lid, van de IOAW of een op grond van hoofdstuk III van die wet aan de uitkering verbonden verplichting; d. het niet nakomen door de belanghebbende van een verplichting als bedoeld in artikel 13,
tweede of vierde lid, van de IOAZ of een op grond van hoofdstuk III van die wet aan de uitkering verbonden verplichting.
Hoofdstuk 2. Procedurele voorschriften
Artikel 3. Redelijke termijn bij oplegging maatregel 1. Het college legt de maatregel op binnen een redelijke termijn na het bekend worden van de met de maatregel verband houdende feiten en omstandigheden die zijn gemeld door de belanghebbende of waarover een signaal is ontvangen uit voor het college toegankelijke administraties. 2. De maatregel wordt niet opgelegd als het recht op uitkering is beëindigd.
Artikel 4. Zienswijze 1. Voordat besloten wordt tot het opleggen van een maatregel, stelt het college de belanghebbende in de gelegenheid om binnen een redelijke termijn mondeling of schriftelijk een zienswijze in te dienen over het voorgenomen besluit. 2. Het voorgenomen besluit vermeldt in ieder geval de reden en duur van de voorgenomen maatregel en het bedrag of het percentage waarmee de uitkering wordt verlaagd. 3. Het college kan toepassing van het eerste en tweede lid achterwege laten als: a. de belanghebbende al eerder in de gelegenheid is gesteld een zienswijze naar voren te
brengen en zich sindsdien geen nieuwe feiten of omstandigheden hebben voorgedaan; of b. de belanghebbende schriftelijk aangeeft hiervan geen gebruik te willen maken.
Artikel 5. Inhoud Het besluit tot het opleggen van een maatregel vermeldt in ieder geval de reden en duur daarvan, het bedrag of het percentage waarmee de uitkering wordt verlaagd en de wijze waarop rekening is gehouden met de individuele omstandigheden van de belanghebbende.
Artikel 6. Tenuitvoerlegging 1. De maatregel gaat in op de eerste dag van de kalendermaand die volgt op de maand waarin de maatregel aan de belanghebbende is bekendgemaakt. 2. Het college kan hiervan afwijken en de maatregel op een ander moment laten ingaan, als dat gelet op de situatie nodig of wenselijk is. Dit kan gelden voor
a. de periode waarin de gedraging die leidde tot de maatregel plaatsvond; of b. de datum waarop de uitkering is toegekend; of c. een later moment, met als uiterste grens 12 maanden na de bekendmaking van de
maatregel en zolang het recht op uitkering nog loopt
2
Artikel 7. Definitie
bijstand is ontvangen:
| Bij tekortschietend besef van verantwoordelijkheid als bedoeld in artikel 7, onder a en b, wordt | Col2 | Col3 |
|---|---|---|
| de maatregel vastgesteld | op | 25% van het deel van de uitkering dat anders niet tot betaling zou |
| zijn gekomen gedurende ten hoogste drie maanden. | zijn gekomen gedurende ten hoogste drie maanden. | zijn gekomen gedurende ten hoogste drie maanden. |
bedraagt.
2. Als een belanghebbende zich zeer ernstig misdraagt tegenover het college of zijn ambtenaren, onder omstandigheden die rechtstreeks verband houden met de uitvoering van de IOAW of IOAZ, wordt een maatregel opgelegd van:
a. 100% van de bijstandsnorm gedurende één maand, bij het uitoefenen van fysiek geweld
tegen de in het eerste lid genoemde personen; b. 50% van de bijstandsnorm gedurende één maand, bij het uitoefenen van fysiek geweld
tegen materiële zaken dan wel bij mondelinge of schriftelijke bedreigingen gericht tegen de in het eerste lid genoemde personen. 3. De duur van de maatregel als bedoeld in het eerste en tweede lid wordt telkens verdubbeld, als de belanghebbende zich binnen twaalf maanden na bekendmaking van een besluit waarbij een maatregel is opgelegd, opnieuw schuldig maakt aan een zeer ernstige misdraging.
Artikel 10. Hardheidsclausule Het college kan in bijzondere gevallen afwijken van de bepalingen in deze verordening, als toepassing daarvan tot onbillijkheden van overwegende aard leidt.
Artikel 11. Inwerkingtreding en citeertitel 1. Deze verordening treedt in werking op 1 januari 2027 2. Deze verordening wordt aangehaald als: Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Zwolle 2027. 3. De Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Zwolle 2026 wordt ingetrokken.
Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van ……….
De voorzitter,
De griffier,
4
Toelichting
Rechten en plichten in de Participatiewet De gemeente heeft een verantwoordelijkheid met betrekking tot de invulling van de rechten en plichten van bijstandsgerechtigden. Mede gelet op de rechtszekerheid van een bijstandsgerechtigde moet het gemeentelijk beleid met betrekking tot die rechten en plichten worden vastgelegd in een verordening. Rechten en plichten zijn echter twee kanten van één medaille. Het recht op algemene bijstand is altijd verbonden aan de plicht zich in te zetten om weer onafhankelijk te worden van de uitkering.
Opleggen van een maatregel Als een bijstandsgerechtigde de opgelegde verplichtingen niet of onvoldoende nakomt en een waarschuwing geen effect heeft gehad, is het college gehouden een maatregel op te leggen. Dat is alleen anders als iedere vorm van verwijtbaarheid ontbreekt of als er gelet op de individuele omstandigheden van belanghebbende sprake is van een dringende reden om te besluiten af te zien van het opleggen van een maatregel.
Heroverweging Het college beoordeelt uiterlijk drie maanden na de datum van de beschikking waarin de maatregel is opgelegd of de omstandigheden en het gedrag van belanghebbende aanleiding geven het besluit tot het opleggen van een maatregel te herzien (artikel 18 lid 3 Van de wet). Bij een dergelijke heroverweging hoeft het college niet opnieuw een besluit te nemen waarbij alle feiten en omstandigheden opnieuw tegen het licht worden gehouden. De heroverweging heeft slechts als doel om vast te stellen of belanghebbende tussentijds, dat wil gedurende de periode waarin de maatregel ten uitvoer wordt gebracht, blijk heeft gegeven van een zodanige gedragsverandering of dat sprake is van een zodanige wijziging van omstandigheden, dat aanleiding bestaat de eerder opgelegde maatregel in zwaarte of duur bij te stellen.
Punitieve sanctie - zeer ernstig misdragen Een maatregel op grond van de verordening maatregelen is een punitieve sanctie voor zover de maatregel wordt opgelegd omdat belanghebbende zich zeer ernstig heeft misdragen. Als een betreffende gedraging ook een strafbaar feit oplevert, kan belanghebbende hier strafrechtelijk voor worden vervolgd. Deze maatregel en de strafvervolging kunnen alleen naast elkaar bestaan als sprake is van juridisch te onderscheiden feiten. Een voorbeeld van juridisch te onderscheiden feiten: het bezit van en het niet melden van een hennepplantage. De boete wordt opgelegd vanwege het niet verstrekken van relevante informatie voor de vaststelling van het recht op een uitkering. Strafvervolging is aan de orde wegens overtreding van de Opiumwet.
Artikelsgewijze toelichting
Algemeen
1. Inleiding Met deze verordening wordt invulling gegeven aan de verplichtingen om regels te stellen, zoals opgenomen in artikel 8, eerste lid, onder a en c, van de Participatiewet, artikel 35, onder a en c, van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) en artikel 35, onder a en c, van de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke
5
arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ). Op grond van deze artikelen is de raad gehouden om bij verordening regels te stellen over de bij oplegging van een maatregel te hanteren normen, voor zover die nog niet in de wet zijn neergelegd. Ook worden met deze verordening nadere regels gesteld over de maatregel wegens ‘tekortschietend besef van verantwoordelijkheid’.
De reden om op dit moment met een geheel nieuwe verordening te komen ter vervanging van de bestaande Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW, IOAZ gemeente Zwolle 2026 volgt uit de ontwikkelingen in landelijke wet- en regelgeving. Zo worden de landelijke regels over maatregelen ingrijpend gewijzigd als gevolg van de Participatiewet in balans en de Wet handhaving sociale zekerheid. Ook wordt het (landelijke) Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten gewijzigd en uitgebreid. Met het vaststellen van een nieuwe verordening wordt strijd met deze landelijke regels voorkomen.
In de memorie van toelichting bij de Wet handhaving sociale zekerheid heeft de landelijke wetgever toegelicht hoe de regels om meer bij het individuele geval passende handhavingsmaatregelen mogelijk te maken zijn bedoeld ( _Kamerstukken II_ 2024/2025, 36785, nr. 3, p. 1 en 2). Volgens de landelijke wetgever is het voor het maatschappelijk draagvlak van de sociale zekerheid belangrijk dat mensen die een uitkering nodig hebben deze ook ontvangen, maar ook dat misbruik van de sociale zekerheid wordt voorkomen en bestreden. Wanneer een regel wordt overtreden, kan handhaving nodig zijn. De Participatiewet, IOAW en IOAZ bevatten verschillende instrumenten voor handhaving. Daaronder valt ook de maatregel waar deze verordening op ziet. De maatregel is een herstelsanctie en dient als stimulans om de wettelijke verplichting alsnog na te leven of om de financiële gevolgen van het niet naleven (gedeeltelijk) terug te draaien. Deze systematiek wordt onderschreven en met deze verordening wordt beoogd deze verordening hierop te sluiten.
2. Verhouding tussen de landelijke regels en de inhoud van deze verordening De regels over maatregelen zijn vanaf de inwerkingtreding van de Participatiewet in balans en de Wet handhaving sociale zekerheid voortaan grotendeels landelijk bepaald. Zo is landelijk vastgelegd voor welke gedragingen een maatregel kan worden opgelegd en wat de (maximale) hoogte en duur van een maatregel zijn. Het is niet mogelijk om daarvan bij gemeentelijke verordening af te wijken. Uitzondering hierop is de maatregel wegens een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid voor de voorziening in het bestaan. De voorliggende verordening is de aangewezen plek om daarover regels te stellen. De hoogte en duur van de overige, landelijk bepaalde, maatregelen verschillen naar gelang de ernst van de gedraging. De lichtere maatregelwaardige gedragingen vallen onder het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. Daarbij wordt gewerkt met categorieën. Verplichtingen die zien op het administratieve proces van de uitkering, zoals het verstrekken van bewijsstukken, zijn ingedeeld in de eerste en tweede categorie. Onder de derde categorie vallen verplichtingen die betrekking hebben op re-integratie en werkhervatting, zoals het naar vermogen trachten arbeid te verkrijgen. Per categorie schrijft het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten de hoogte en duur van de maatregel voor. Ten aanzien van verplichtingen waarvan niet naleving ernstiger wordt geacht, zoals het behouden van algemeen geaccepteerde arbeid, zijn de hoogte en de duur van de maatregel in de Participatiewet, IOAW en IOAZ voorgeschreven (artikelen 18, vierde en vijfde lid, van de Participatiewet, 20, tweede en derde lid, van de IOAW en 20, tweede en derde lid, van de IOAZ). De voorliggende verordening biedt in aanvulling op deze regels enige voorschriften voor de procedure rondom het opleggen van een maatregel. Deze procedurestappen worden hieronder in het algemeen toegelicht.
3. Het opleggen van een maatregel Het proces tot oplegging van een maatregel kent verschillende stappen. Deze stappen worden hierna toegelicht.
_Constatering gedraging_ Het college onderzoekt zorgvuldig of het vermoeden juist is dat de uitkeringsgerechtigde een wettelijke verplichting niet nakomt. Welke verplichtingen op de uitkeringsgerechtigde rusten en welke
6
daarvan maatregelwaardig zijn, is landelijk bepaald in de Participatiewet, IOAW, IOAZ. Deze reikwijdte is in dit voorstel voor een verordening expliciet gemaakt in artikel 2. Niet voor alle verplichtingen die op de uitkeringsgerechtigde rusten, kan overigens een maatregel worden opgelegd. Zo kan overtreding van de inlichtingenplicht alleen leiden tot een bestuurlijke boete (artikel 18, tweede lid, in samenhang met artikel 17, eerste lid, van de Participatiewet).
_Beslissing maatregel_ Als sprake is van een maatregelwaardige gedraging, beoordeelt het college per geval of ook daadwerkelijk een maatregel wordt opgelegd. Daarbij worden in ieder geval de aard en ernst van de overtreding, de mate van verwijtbaarheid en de mate waarin de overtreding het gevolg is van een handelen of nalaten van het college betrokken (artikelen 18, zesde lid, van de Participatiewet, 20, vijfde lid, van de IOAW en 20, vijfde lid, van de IOAZ). Er zijn verschillende situaties waarin er geen maatregel wordt opgelegd. De wet schrijft voor dat er geen maatregel wordt opgelegd als elke vorm van verwijtbaarheid ontbreekt, bij een kennelijke vergissing of als dringende redenen zich verzetten tegen een maatregel (artikelen 18, zevende en achtste lid, van de Participatiewet, 20, zesde en zevende lid, van de IOAW en 20, zesde en zevende lid, van de IOAZ). Bij dringende redenen gaat het bijvoorbeeld om onaanvaardbare financiële of sociale gevolgen voor de betrokkene, buiten hetgeen in het normale rechtsverkeer te verwachten valt van een handhavingsbeslissing ( _Kamerstukken II_ 2024/2025, 36785, nr. 3, p. 28-29). Bij lichtere overtredingen kan in plaats van een maatregel, een waarschuwing worden opgelegd (artikelen 18, eerste lid, van de Participatiewet, 20, tweede lid, van de IOAW en 20, eerste lid, van de IOAZ). Bij gedragingen die blijk geven van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid kan in plaats van een maatregel worden besloten om de bijstand in de vorm van een lening te verstrekken (artikel 48, tweede lid, aanhef en onder b, van de Participatiewet). Ten slotte geldt dat op grond van artikel 3 van deze verordening in alle gevallen wordt afgezien van een maatregel als de redelijke termijn sinds de constatering van de gedraging is verstreken of indien het recht op uitkering inmiddels is beëindigd. Nadat een maatregel is opgelegd is het niet mogelijk om voor dezelfde gedraging ook een boete op te leggen op grond van artikel 27 van de Wet inburgering 2021.
_Hoogte en duur_ De hoogte en duur van de meeste maatregelen zijn landelijk vastgesteld op een bepaald percentage van het uitkeringsbedrag en een duur van één tot maximaal drie maanden (artikel 2 van het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten en artikelen 18, vierde en vijfde lid, van de Participatiewet, 20, tweede en derde lid, van de IOAW en 20, tweede en derde lid, van de IOAZ). Een uitzondering hierop is de maatregel bij een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Voor het opleggen van een maatregel vanwege tekortschietend besef van verantwoordelijkheid stelt het college voor de percentages en termijnen te hanteren die zijn voorgesteld in artikel 8 van deze verordening.
_Informeren belanghebbende_ Het college moet de belanghebbende informeren dat deze belanghebbende de wettelijke verplichtingen niet of niet behoorlijk is nagekomen (artikelen 18ab van de Participatiewet, 20b van de IOAW en 20b van de IOAZ). De wijze van informeren is vormvrij en kan worden afgestemd op het soort overtreding en de kennis over de situatie van de betrokkene ( _Kamerstukken II_ 2024/2025, 36785, nr. 3, p. 17). Het college stelt met artikel 4 van deze verordening voor om de zienswijze van een belanghebbende zo mogelijk direct te vragen op het moment dat de belanghebbende wordt geïnformeerd over de eventueel voorgenomen maatregel.
_Bekendmaking en tenuitvoerlegging_ Met de artikelen 5 en 6 regelt het college de wijze van bekendmaking en tenuitvoerlegging van opgelegde maatregelen. De belanghebbende moet over de hoogte, duur en reden van de opgelegde maatregel worden geïnformeerd (artikel 5). Daarbij moet inzicht worden gegeven in de wijze waarop de individuele omstandigheden van het geval in de besluitvorming zijn betrokken. De verlaging van de uitkering wordt in beginsel toegepast vanaf de eerstvolgende maand (artikel 6).
7
4. Maatregel wegens tekortschietend besef van verantwoordelijkheid Op grond van artikel 18, tweede lid, van de Participatiewet kan een maatregel worden opgelegd als de belanghebbende een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid toont voor de voorziening in het bestaan. Onder de IOAW en IOAZ is het tekortschietend besef van verantwoordelijkheid geen grond voor een maatregel. Zoals hiervoor al is aangegeven, is niet wettelijk bepaald in welke gevallen sprake is van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Het is aan het college om hiervoor, met inachtneming van hieronder beschreven jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep (CRvB), een invulling aan de Raad voor te stellen. Op basis van de jurisprudentie kan het bij een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid gaan om uiteenlopende gedragingen, zowel handelen als nalaten, waardoor eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan. Deze gedragingen kunnen zowel voorafgaand aan de bijstandsverlening als daarna plaatsvinden. Het college denkt hierbij aan het onnodig snel interen op eigen vermogen of het door eigen toedoen verliezen van werk, waardoor niet meer kan worden voorzien in de middelen van bestaan, terwijl redelijkerwijs voorzienbaar is dat daardoor vervroegd een beroep op bijstand moet worden gedaan. Een maatregel kan naar de mening van het college in dergelijke gevallen passend zijn. In de uitvoeringspraktijk wordt als leidend beschouwd de toepassing van het begrip tekortschietend besef van verantwoordelijkheid door de CRvB.
_Interingsnorm_ Tekortschietend besef van verantwoordelijkheid wordt door de CRvB in beginsel aangenomen als de belanghebbende meer dan anderhalf keer de relevante bijstandsnorm besteedde aan algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan zonder dat sprake is van bijzondere omstandigheden die dat rechtvaardigen. Dit wordt de interingsnorm genoemd (CRvB 30 mei 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:1076, rov. 4.2.1). Het is een meer objectieve maatstaf waaraan het gedrag van de belanghebbende kan worden getoetst. Met de relevante bijstandsnorm wordt gedoeld op de norm (het bijstandsbedrag) die voor de belanghebbende geldt op grond van hoofdstuk 3.2 van de Participatiewet. Deze norm wordt mede bepaald door de leeftijd van de uitkeringsgerechtigde en het al dan niet samenwonen met anderen. Er kunnen bijzondere omstandigheden zijn, zoals hoge woonkosten, die een uitgavenpatroon boven de interingsnorm rechtvaardigen (CRvB 17 juli 2018, ECLI:NL:CRVB:2018:2154, rov. 4.4). Het onverantwoord interen op vermogen kan zowel voorafgaand aan de bijstandsverlening als daarna plaatsvinden. In het laatste geval kan worden gedacht aan de situatie dat de belanghebbende bijstand krijgt en tegelijkertijd giften ontvangt. Bij het onverantwoord besteden van deze giften, waardoor langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan, kan een maatregel gerechtvaardigd zijn.
_Verwijtbaar verliezen van arbeid_ Het door eigen toedoen verliezen van algemeen geaccepteerde arbeid waardoor een beroep bijstand wordt gedaan, kan blijk geven van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Voorbeelden van gevallen waarin het verlies van arbeid door de CRvB verwijtbaar werd geacht, zijn:
- het op eigen verzoek laten ontbinden van een arbeidsovereenkomst (CRvB 13 oktober 2015, ECLI:NL:CRVB:2015:3496, rov. 4.5);
- het verlies van arbeid door een strafrechtelijke veroordeling (CRvB 10 november 2020, ECLI:NL:CRVB:2020:2799, rov. 4.3.3);
- het niet accepteren van een aangeboden verlenging van een dienstverband (CRvB 29 maart 2022, ECLI:NL:CRVB:2022:819, rov. 4.3.2);
- het door eigen gedragingen, zoals herhaaldelijk te laat komen of niet verschijnen, verliezen van arbeid (CRvB 12 juli 2016, ECLI:NL:CRVB:2016:2588, rov. 4.4-4.6).
Het gaat hierbij uitdrukkelijk om het verlies van arbeid voorafgaand aan de bijstandsverlening. Het na bijstandsverlening verliezen van algemeen geaccepteerde arbeid is een overtreding van artikel 9, eerste lid, onder a, van de Participatiewet, waarvoor een maatregel kan worden opgelegd op grond van artikel 18, vierde lid, van die wet.
8
_Anderszins onverantwoord interen_ Ten slotte zijn er gedragingen waarmee de belanghebbende anderszins blijk geeft van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid door op onverantwoorde wijze in te teren op vermogen, terwijl die belanghebbende redelijkerwijs kon voorzien dat deze daardoor vervroegd of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand moest doen. Voorbeelden hiervan uit de rechtspraak van de CRvB zijn:
- Het ver onder de marktprijs, bijvoorbeeld voor een symbolisch bedrag, verkopen van onroerend goed (CRvB 16 januari 2024, ECLI:NL:CRVB:2024:187, rov. 4.4-4.5);
- Het onverplicht aflossen van schulden (CRvB 28 november 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:2357, rov. 4.4.3);
- Het onverplicht overmaken (schenken) van gelden aan derden (CRvB 22 augustus 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:1796, rov. 2.2).
Artikelsgewijs Enkel die bepalingen die verdere toelichting behoeven, worden hieronder nader toegelicht.
Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen
Artikel 1. Definities Dit artikel bevat de definities die specifiek voor deze verordening gelden. Begrippen die al in de Participatiewet, IOAW, IOAZ of Awb zijn gedefinieerd, worden niet herhaald.
- Benadelingsperiode: In tegenstelling tot de algemene benadelingsberekening wordt dit begrip specifiek gehanteerd om de duur van een maatregel bij tekortschietend besef van verantwoordelijkheid (art. 8 lid 2) af te stemmen op de periode waarin de inwoner door eigen toedoen te vroeg of te lang een beroep op bijstand doet.
- Maatregel: Een besluit in de zin van artikel 1:3 Awb tot het tijdelijk verlagen van de uitkering wegens het niet-nakomen van een verplichting of het tonen van tekortschietend besef. Tegen een maatregelbesluit staan bezwaar en beroep open
Artikel 2. Toepassingsbereik Artikel 2 beraamt de reikwijdte van de verordening. Overtreding van de inlichtingenplicht (art. 17 lid 1 en art. 36b lid 4 Pw) is uitdrukkelijk uitgesloten, omdat hierop het wettelijk boeteregime van toepassing is.
Hoofdstuk 2. Procedurele voorschriften Dit hoofdstuk bevat procedurele voorschriften die gelden voor alle maatregelen op grond van de Participatiewet, IOAW of IOAZ en het Maatregelenbesluit socialezekerheidswetten. Dit betreft dus ook de maatregel wegens tekortschietend besef van verantwoordelijkheid, die wordt opgelegd op grond van artikel 18, tweede lid, van de Participatiewet.
Artikel 3. Redelijke termijn bij oplegging maatregel Dit artikel beschermt de inwoner tegen trage besluitvorming door de overheid. Het college legt een maatregel op binnen een redelijke termijn (in de regel een beslistermijn van maximaal 8 weken ) na het bekend worden van de feiten. Omdat een maatregel een herstelkarakter heeft, neemt het nut van de sanctie af naarmate er meer tijd verstrijkt. Als het recht op uitkering inmiddels is beëindigd, kan geen maatregel meer worden opgelegd.
9
Artikel 4. Zienswijze Ter versterking van de rechtsbescherming en het hoorrecht (art. 4:8 Awb) stelt het college de inwoner vooraf in de gelegenheid om een zienswijze in te dienen over het voorgenomen besluit. Het voorgenomen besluit bevat de reden, de duur en het voorgenomen kortingspercentage of -bedrag, zodat de inwoner zich hier effectief tegen kan verweren of dringende redenen naar voren kan brengen.
Artikel 5. Inhoud Dit artikel geeft invulling aan het motiveringsvereiste uit artikel 3:47 Awb. Het besluit moet transparant vermelden hoe het college het wettelijk afwegingskader heeft toegepast en op welke wijze de individuele omstandigheden van de inwoner zijn meegewogen.
Artikel 6. Tenuitvoerlegging De hoofdregel is dat een maatregel ingaat op de eerste dag van de kalendermaand volgend op de bekendmaking. Lid 2 biedt het college de flexibiliteit om de ingangsdatum uit te stellen (tot maximaal 12 maanden ). Dit voorkomt dat een inwoner bij samenloop met andere inhoudingen (zoals een reeds lopende beslaglegging of andere herstelmaatregel) onder het absolute bestaansminimum zakt.
Hoofdstuk 3. Tekortschietend besef van verantwoordelijkheid
Artikel 7. Definitie Aan het recht op bijstand is de gedachte verbonden dat men alles doet om een een Beroep op bijstand te voorkomen. Er is sprake van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid als iemand door vermijdbaar handelen of nalaten eerder, langer of tot een hoger bedrag bijstand aanvraagt. In lijn met de vaste rechtspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) omvat dit in ieder geval:
a. Het verwijtbaar niet behouden van geaccepteerde arbeid vóór de bijstandsaanvraag; b. Het niet of niet tijdig aanvragen van een voorliggende voorziening (zoals WW of WIA); c. Het onverantwoord interen op vermogen of het hanteren van een onverantwoord
uitgavenpatroon (meer dan 1,5 keer de bijstandsnorm uitgeven aan algemene kosten zonder bijzondere noodzaak).
Van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid kan sprake zijn als een belanghebbende voorafgaand aan of tijdens de bijstandsverlening onverantwoord omgaat met de beschikbare financiële middelen, waardoor eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep op bijstand wordt gedaan. Daarvan kan sprake zijn als de belanghebbende gedurende een maand meer dan anderhalf keer de toepasselijke bijstandsnorm besteedt aan algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan, zonder dat bijzondere omstandigheden deze uitgaven rechtvaardigen. Bij de beoordeling wordt rekening gehouden met de individuele omstandigheden van de belanghebbende. De bepaling ziet zowel op het uitgavenpatroon als op het onverantwoord interen op het eigen vermogen. Het gaat erom of de belanghebbende de beschikbare middelen zodanig heeft besteed dat deze bij een verantwoord bestedingspatroon langer hadden kunnen voorzien in de noodzakelijke kosten van het bestaan. De hoogte van de uitgaven is daarbij een aanwijzing, maar niet zonder meer doorslaggevend. Hieronder valt onder andere ook het wegschenken van vermogen of onder de marktprijs verkopen van eigendommen.
Bij de beoordeling moet worden vastgesteld of sprake is van tekortschietend besef van verantwoordelijkheid en of dit heeft geleid tot het eerder, langer of tot een hoger bedrag verlenen van bijstand. Daarbij wordt ook beoordeeld of de gedraging verwijtbaar is en of bijzondere omstandigheden aanleiding geven om van een verlaging af te zien of de verlaging af te stemmen op de omstandigheden van de belanghebbende.
10
Het artikel geeft geen uitputtende opsomming van gedragingen. Er kunnen ook andere gedragingen zijn, zowel voor als na het moment van bijstandsverlening, die blijk geven van een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar paragraaf 4 van het algemeen deel van deze toelichting.
Artikel 8. Berekening hoogte en duur van de maatregel Om willekeur te voorkomen en te voldoen aan de eisen van de CRvB bevat artikel 8 objectieve criteria voor de maatregelvaststelling:
- Eerste lid (Werkverlies vooraf / Voorliggende voorziening): De maatregel bedraagt 25% van de uitkering gedurende ten hoogste 3 maanden. Dit percentage sluit aan bij Categorie III van het landelijke Maatregelenbesluit voor zware re-integratieverplichtingen.
- Tweede lid (Overige situaties, zoals interen op vermogen): De maatregel bedraagt 25% van de uitkering voor een duur die gelijk is aan de feitelijke benadelingsperiode (tot maximaal 12 maanden). Dit borgt dat de maatregel als een proportionele herstelsanctie nauw aansluit bij de duur van het onterechte een beroep op gemeenschapsgelden. In tegenstelling tot werkverlies is bij onverantwoord interen wel sprake van een meetbare benadelingsperiode waarin iemand door eigen toedoen te vroeg of te lang bijstand ontvangt. Door de duur van de korting direct te koppelen aan deze benadelingsperiode, fungeert de maatregel als een zuivere en proportionele herstelsanctie die nauw aansluit bij de omvang van het onterechte beroep op gemeenschapsgelden. Het aftoppen van de maximale duur op twaalf maanden borgt daarbij dat de sanctie behapbaar blijft en een inwoner niet in een uitzichtloze financiële situatie terechtkomt.
- Derde lid (Recidive): Bij herhaling van een tekortschietend besef binnen 12 maanden kan de duur van de maatregel worden verdubbeld.
- Vierde lid (De-minimisgrens): Een maatregel wordt niet opgelegd als het berekende maatregelbedrag minder dan € 25,- bedraagt, aangezien de uitvoeringslasten in dat geval niet opwegen tegen het beoogde doel
Hoofdstuk 4. Slot- en overgangsbepalingen
Artikel 9. Overgangsrecht en intrekking oude verordening Met dit artikel wordt de Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Zwolle 2026 ingetrokken per 1 januari 2027. Voor het overgangsrecht geldt het beginsel van de meest gunstige bepaling: op besluiten die na 1 januari 2027 worden genomen voor gedragingen die daarvóór plaatsvonden, worden de nieuwe (landelijke en gemeentelijke) regels toegepast, tenzij de oude verordening voor de inwoner gunstiger uitpakt.
Artikel 10. Inwerkingtreding en citeertitel Deze verordening treedt in werking op 1 januari 2027 en wordt aangehaald als de Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ gemeente Zwolle 2027.
11