Altena, 10 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
De Begroting 2027 is op 10 november 2026 door de raad behandeld. Met inachtneming van het amendement _Aanscherpen ambitie verminderen middelengebruik jongeren_ heeft de raad de Begroting 2027 vastgesteld. Daarnaast leidt het amendement _Afvalstoffenheffing 2027_ bij de Tweede Bestuursrapportage 2026 tot wijzigingen in de Begroting 2027.
De in het amendement _Aanscherpen ambitie verminderen middelengebruik jongeren_ opgenomen tekstwijziging is verwerkt op in programma 2 Kansrijk Opgroeien en Ontwikkeling onder 2.1 Jeugd – Inspanningen.
Het amendement _Afvalstoffenheffing 2027_ leidt tot mutaties op diverse plekken in de Begroting 2027. De begrotingstotalen in 2027 en in de meerjarenraming wijzigen niet.
De financiële consequenties zijn verwerkt in programma 5 Onze Leefomgeving van Morgen onder 5.10 Financieel overzicht en Verschillenanalyse. Ook is de paragraaf Lokale heffingen aangepast. Omdat het amendement invloed heeft op de omvang van de algemene reserve zijn ook wijzigingen verwerkt in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing (weerstandscapaciteit, kengetallen). Daarnaast zijn in het onderdeel Financiële begroting verschillende overzichten aangepast: het overzicht van baten, lasten en saldi, de geprognosticeerde balans, het EMU-saldo, het overzicht van reserves en voorzieningen en het overzicht van baten en lasten per taakveld.
Inleiding 2
Raadsvoorstel 7
Programma’s
- Leeswijzer 19
- Programma 1 Samen Sterk en Dichtbij 21
- Programma 2 Kansrijk Opgroeien en Ontwikkelen 37
- Programma 3 Samen Gezond en Vitaal 50
- Programma 4 Meedoen en Bestaanszekerheid 69
- Programma 5 Onze Leefomgeving van Morgen 80
- Programma 6 Ondernemend en Aantrekkelijk 101
- Programma 7 Bereikbaar en Leefbaar 118
- Programma 8 Sterk van Binnen, Krachtig naar Buiten 131
Paragrafen
- Lokale heffingen 150
- Weerstandsvermogen en risicobeheersing 161
- Onderhoud kapitaalgoederen 173
- Financiering 181
- Bedrijfsvoering 185
- Openbaarheidsparagraaf Woo 193
- Verbonden partijen 195
- Grondbeleid 222
- Investeringen 225
Financiële begroting
- Overzicht baten, lasten en saldi per programma 230
- Overzicht incidentele baten en lasten inclusief toelichting 231
- Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves 234
- Ramingsgrondslagen begroting 235
- Geprognotiseerde balans 236
- EMU saldo 238
- Staat van reserves en voorzieningen 239
- Investeringsplan 2027 - 2030 243
- Lasten en baten per taakveld 246
Bijlagen
- Overzicht begrotingssubsidies 252
- Collegewerkprogramma 2026 - 2030 253
1
Altena is een gemeente met een sterke basis. Onze 21 kernen hebben ieder een eigen karakter, geschiedenis en kracht. Betrokken inwoners, ondernemerschap, landbouw, natuur en water maken Altena tot een gemeente met vruchtbare grond voor groei. Op die basis bouwen wij verder.
De samenleving verandert voortdurend. De vraag naar woningen groeit. Kinderen en jongeren verdienen kansen om zich optimaal te ontwikkelen. De behoefte aan passende zorg en ondersteuning neemt toe. Ruimte wordt schaarser en de druk op bereikbaarheid, leefbaarheid, economie, natuur en water vraagt om zorgvuldige keuzes. Tegelijkertijd zien wij ook veel kansen. Altena beschikt over een sterke gemeenschap, een ondernemende samenleving en een groot vermogen om samen te werken aan oplossingen.
Deze begroting laat daarom niet alleen zien wat de gemeente doet en wat dat kost. Wij maken vooral zichtbaar waar wij als gemeente naartoe werken, welke maatschappelijke resultaten wij willen bereiken en welke keuzes daarvoor nodig zijn. Het is een begroting die vooruitkijkt en richting geeft aan de ontwikkeling van Altena.
2
Het bestuursakkoord 2026-2030 vormt de bestuurlijke basis voor deze begroting. Daarin zijn de ambities voor Altena vastgelegd. Een ambitie die uitgaat van samenwerking, ruimte voor initiatief, het bundelen van krachten en het versterken van wat inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheid samen kunnen bereiken.
De kern van deze bestuursperiode is de beweging van denken naar doen. Ambities krijgen pas betekenis wanneer zij leiden tot zichtbare resultaten voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.
Daarbij kiezen wij bewust voor een gemeente die per opgave een passende rol vervult. Soms faciliteren wij initiatieven vanuit de samenleving, soms verbinden wij partijen, soms behartigen wij belangen richting andere overheden en waar nodig stellen wij kaders of handhaven wij regels. Altijd met hetzelfde doel: samen werken aan resultaten voor Altena.
De maatschappelijke opgaven waar Altena voor staat zijn groot en hangen nauw met elkaar samen. Wonen raakt aan leefbaarheid. Gezondheid raakt aan preventie en ontmoeting. Bereikbaarheid raakt aan economie en onderwijs. Water en bodem beïnvloeden keuzes op het gebied van woningbouw, landbouw, natuur en energie.
Tegelijkertijd zijn financiële middelen, uitvoeringskracht en ambtelijke capaciteit niet onbeperkt. Dat betekent dat niet alles tegelijkertijd kan worden gerealiseerd. Politiek is daarom ook kiezen. Kiezen waar wij onze energie op richten. Kiezen waar wij het grootste maatschappelijke effect verwachten. En kiezen waar wij in 2027 de eerste of extra stappen willen zetten.
Het college brengt daarom focus aan in de uitvoering van het bestuursakkoord. Dit helpt om richting te geven aan de inzet van mensen en middelen en maakt voor de raad inzichtelijk waarop het college de komende jaren aanspreekbaar is.
Ook in 2027 is sprake van een begroting die structureel niet volledig in evenwicht is. Het tekort wordt opgevangen door inzet van reserves, waardoor structurele lasten nog onvoldoende worden gedekt door structurele inkomsten. Deze ontwikkeling vraagt nadrukkelijk aandacht, omdat zij op langere termijn niet houdbaar is.
In de afgelopen bestuursperiode is bewust gekozen om de opbrengst uit de onroerendezaakbelasting (OZB) uitsluitend te laten meestijgen met de inflatie. Tegelijkertijd liggen de OZB-tarieven in Altena aanzienlijk onder zowel het landelijk gemiddelde als het gemiddelde van vergelijkbare plattelandsgemeenten binnen de P10.
3
Het weerstandsvermogen is momenteel ruim voldoende om de belangrijkste financiële risico's op te vangen. Daarbij is echter zichtbaar dat de samenstelling van het weerstandsvermogen verandert. Een steeds groter deel bestaat uit onbenutte belastingcapaciteit, terwijl het aandeel vrij beschikbare reserves afneemt. Hierdoor neemt de direct beschikbare financiële buffer af en kan een groter deel van het weerstandsvermogen pas worden ingezet nadat bestuurlijke besluitvorming heeft plaatsgevonden over een mogelijke verhoging van lokale lasten. De direct beschikbare financiële ruimte neemt daarmee zowel relatief als absoluut af.
Deze ontwikkelingen maken zichtbaar dat het huidige voorzieningenniveau en de ambities van de gemeente niet vanzelfsprekend duurzaam kunnen worden bekostigd binnen de bestaande inkomstenstructuur. Het college ziet daarom de noodzaak om in aanloop naar de Kadernota met voorstellen te komen die bijdragen aan een duurzaam financieel evenwicht.
Binnen de brede verantwoordelijkheid van de gemeente leggen wij vanaf 2027 extra bestuurlijke nadruk op acht samenhangende opgaven.
Weerbaarheid en buurtpreventie
In 2027 stellen wij het Integraal Veiligheidsplan vast, brengen wij risico’s rond vitale voorzieningen in beeld en versterken wij de zelfredzaamheid van inwoners. Daarnaast breiden wij buurtpreventie uit met twee extra buurtpreventieteams en vergroten wij de bewustwording rondom veiligheidsrisico’s en crisisvoorbereiding. Zo werken wij samen met inwoners en veiligheidspartners aan een veilige en weerbare gemeente. De verdere uitwerking van dit speerpunt is opgenomen in Programma 1: Samen Sterk en Dichtbij
Jeugd
Kinderen en jongeren vormen de toekomst van Altena. Wij willen dat zij veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien. Met de start van het Stevig Lokaal Team in de hele gemeente zetten wij in op herkenbare ondersteuning, vroegsignalering en hulp dicht bij het gezin. De verdere uitwerking is opgenomen in programma 2: Kansrijk Opgroeien en Ontwikkelen.
Vitaliteit
Wij willen dat inwoners gezond, actief en zelfstandig kunnen deelnemen aan de samenleving. Daarom investeren wij in preventie, ontmoeting, beweging, een sterke sociale basis en passende ondersteuning. Hiermee bouwen wij voort op de ambities uit de Koers Sociaal Domein 2030. De verdere uitwerking is opgenomen in programma 3: Samen Gezond en Vitaal.
4
Arbeidsmigranten
Arbeidsmigranten leveren een waardevolle bijdrage aan de lokale economie. Tegelijkertijd vraagt huisvesting om kwaliteit, passende locaties en duidelijke randvoorwaarden. Daarom werken wij aan oplossingen die recht doen aan zowel de behoefte aan huisvesting als de leefbaarheid van onze kernen. De verdere uitwerking is opgenomen in programma 4: Meedoen en Bestaanszekerheid.
Wonen
De vraag naar voldoende, passende en betaalbare woningen blijft groot. Daarom werken wij aan een integrale aanpak van de woningbouwopgave, waarbij woningbehoefte, betaalbaarheid, spreiding over de kernen, uitvoerbaarheid en beschikbare capaciteit zorgvuldig worden afgewogen. De verdere uitwerking van dit speerpunt is opgenomen in Programma 5: Onze Leefomgeving van Morgen.
Ruimtelijke ontwikkeling
De ruimte in Altena wordt steeds intensiever benut. Woningbouw, economie, landbouw, energie, natuur, water en bereikbaarheid vragen allemaal om ruimte. Daarom werken wij vanuit een integrale benadering waarin water en bodem een belangrijke basis vormen voor ruimtelijke keuzes. Deze opgave komt vooral terug in programma 5 en heeft raakvlakken met meerdere programma's binnen de begroting.
Maatschappelijk vastgoed
Voor onze dorpshuizen stellen we het komend jaar een investeringsagenda op en investeren verder in de ontwikkeling van De Werf en ’t Rondeel. Tegelijkertijd stimuleren wij het multifunctioneel gebruik van maatschappelijk vastgoed, zodat accommodaties voor sport, cultuur en ontmoeting beter worden benut. Op deze manier zet we in op het versterken van de leefbaarheid en sociale samenhang in onze kernen. De verdere uitwerking van dit speerpunt is opgenomen in Programma 6: Ondernemend en Aantrekkelijk
Mobiliteit en A27
Een bereikbaar Altena is essentieel voor inwoners, bedrijven, voorzieningen en de leefbaarheid van onze kernen. Daarom blijven wij de belangen van Altena actief behartigen bij de ontwikkelingen rond de A27 en investeren wij in een goede bereikbaarheid binnen de gemeente, onder andere via fietsverbindingen, lokaal vervoer en de ontsluiting van bedrijventerreinen. De verdere uitwerking is opgenomen in programma 7: Bereikbaar en Leefbaar.
Naast deze prioriteiten blijven wij ons inzetten voor de vele andere opgaven binnen Altena. Onderwerpen zoals dienstverlening, participatie, onderwijs, sport, welzijn, landbouw, natuur, beheer van de openbare ruimte en een sterke gemeentelijke organisatie blijven onverminderd belangrijk voor de ontwikkeling van onze gemeente.
5
De begroting staat niet op zichzelf. Zij maakt onderdeel uit van een samenhangende bestuurlijke lijn van koers naar uitvoering. Het bestuursakkoord beschrijft de ambities voor deze bestuursperiode. Deze ambities zijn door het college vertaald naar een Collegewerkprogramma waarin de belangrijkste inspanningen zijn opgenomen. De Begroting vormt vervolgens de inhoudelijke en financiële vertaling van deze koers naar het komende jaar. Zo ontstaat één samenhangende lijn:
Bestuursakkoord → Collegewerkprogramma → Begroting → Uitvoering → Resultaten
De inspanningen die rechtstreeks voortkomen uit het bestuursakkoord zijn herkenbaar opgenomen in de begroting door middel van een geel driehoekje. Via het Collegewerkprogramma worden deze inspanningen uitgewerkt in de tijd en gekoppeld aan bestuurlijke verantwoordelijkheid. Daarmee vormt het Collegewerkprogramma de meerjarige uitvoeringsagenda van deze bestuursperiode.
De begroting 2027 is hiermee mee niet alleen een financieel document, maar ook het eerste zichtbare uitvoeringsjaar van de ambities uit het bestuursakkoord.
Om inzichtelijk te maken hoe onze inzet bijdraagt aan maatschappelijke resultaten werken wij met beleidspiramides. Deze brengen de samenhang in beeld tussen de maatschappelijke opgave, het gewenste effect, de doelen, indicatoren, inspanningen en de beschikbare middelen.
De beleidspiramide helpt om niet alleen te kijken naar wat wij doen, maar vooral naar wat wij willen bereiken. Daarmee verschuift de aandacht van activiteiten naar maatschappelijke effecten en resultaten voor inwoners.
Voor de raad biedt deze werkwijze meer mogelijkheden om richting te geven, keuzes te beoordelen en de voortgang te volgen. Door middel van doelen, indicatoren en voortgangsrapportages wordt zichtbaar welke resultaten worden gerealiseerd en waar bijsturing nodig is. Zo versterken wij stap voor stap de sturing op maatschappelijke resultaten.
6
Onderwerp Begroting 2027
Samenvatting Het college heeft de jaarlijkse begroting opgesteld. Hierin staan onze plannen voor komend jaar, wat die plannen kosten en welke inkomsten wij verwachten. Voor de jaren 2027 en 2028 putten we uit de reserves voor een sluitende begroting. In 2029 en 2030 is de begroting structureel sluitend.
Voorstel 1. De Begroting 2027, inclusief de mutaties in de reserves, vast te stellen en kennis te nemen van de Meerjarenraming 2028-2030. 2. De exploitatiebudgetten voor het jaar 2027 te voteren op het niveau van de programma’s. 3. De B-investeringen voor het begrotingsjaar 2027 te voteren en de bijbehorende investeringsbudgetten beschikbaar te stellen. 4. Het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2027 vast te stellen.
Inleiding De Begroting 2027 vormt het financiële en beleidsmatige kader waarbinnen het college en de organisatie in 2027 werken aan het realiseren van bestuurlijke ambities en maatschappelijke opgaven en het uitvoeren van wettelijke taken. De begroting geeft inzicht in de voorgenomen activiteiten, de daarbij behorende prestaties en de financiële consequenties daarvan. Hiermee wordt invulling gegeven aan de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad. Met de vaststelling van deze begroting stelt de raad de beleidsmatige en financiële kaders vast voor het komende jaar.
De Begroting 2027 kent een andere opzet dan u gewend bent. De beleidsbegroting is ingedeeld in acht programma's. Elk programma is opgesplitst in een aantal inhoudelijk samenhangende thema's. Elk thema is vervolgens uitgewerkt in een beleidspiramide, waarin de relatie gelegd wordt tussen het Bestuursakkoord, de maatschappelijk opgave, het beoogde maatschappelijk effect, de beleidsdoelen, de beleidsindicatoren, de inspanningen en de middelen. De piramide beantwoordt daarmee de drie wvragen: Wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat mag het kosten?
Beleidskader Het beleidskader wordt gevormd door de Gemeentewet, de regelgeving in het kader van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de Financiële verordening gemeente Altena 2025.
7
Datum voorstel
28 september 2026
Uw brief
Ons kenmerk
180262
Team Team Financiën
Portefeuillehouder N.G. van Ooijen
Bijlage(n) a. Begroting 2027 b. Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2027
Gemeentehuis Altena
Sportlaan 170
4286 ET Almkerk
Postbus 5
4286 ZG Almkerk
T 0183 - 51 61 00
E info@gemeentealtena.nl
Beoogd resultaat Doel van dit voorstel is vaststelling van de Begroting 2027 van de gemeente Altena door de raad vóór 15 november 2026, waarmee voldaan wordt aan (één van) de eisen van de provincie voor repressief toezicht.
Argumenten 1.1 _De Begroting 2027 kent een nieuwe beleidsmatige opzet._ De beleidsbegroting is ingedeeld in acht programma's. Elk programma is opgesplitst in een aantal inhoudelijk samenhangende thema's. Elk thema is vervolgens uitgewerkt in een beleidspiramide, waarin de relatie gelegd wordt tussen het Bestuursakkoord, de maatschappelijk opgave, het beoogde maatschappelijk effect, de beleidsdoelen, de beleidsindicatoren, de inspanningen en de middelen. De piramide beantwoordt daarmee de drie w-vragen: Wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat mag het kosten?
1.2 _Met de nieuwe opzet samen sturen op maatschappelijke effecten._ Met de nieuwe opzet van de begroting wil het college de raad beter in positie brengen om op hoofdlijnen te sturen. De raad stelt de ambities, beleidsmatige en financiële kaders en de begroting vast. Het college voert uit en legt verantwoording af over de voortgang, prestaties, middelen en ontwikkeling van maatschappelijke effecten. De beleidspiramide kan het gesprek tussen raad en college op drie niveaus ondersteunen: (i) koers: streven we nog steeds het juiste maatschappelijke effect na?; (ii) doeltreffendheid: dragen de beleidsdoelen en inspanningen voldoende bij aan dat effect?; en (iii) uitvoering: worden de afgesproken prestaties binnen planning, middelen en capaciteit gerealiseerd? Monitoring is daarbij niet alleen bedoeld om achteraf verantwoording af te leggen. Informatie over effecten, prestaties en uitvoering wordt ook gebruikt om tussentijds te leren en bij te sturen.
1.3 _Samenhang tussen Bestuursakkoord, begroting en collegewerkprogramma_ Het bestuursakkoord, de programmabegroting en het collegewerkprogramma hebben ieder een eigen functie, maar vormen samen één bestuurlijke lijn. ✓ Het bestuursakkoord geeft de koers: het bestuursakkoord beschrijft
de ambities en richtinggevende keuzes voor de bestuursperiode. ✓ De begroting maakt de jaarlijkse inzet mogelijk: de begroting vertaalt
de koers naar maatschappelijke effecten, beleidsdoelen, inspanningen en middelen voor 2027 en geeft een financiële doorkijk naar de jaren daarna. ✓ Het collegewerkprogramma ordent de uitvoering in de tijd: het
collegewerkprogramma bevat de concrete activiteiten en
8
maatregelen waarmee het college uitvoering geeft aan het bestuursakkoord. Per inspanning wordt zichtbaar in welk jaar deze is voorzien, welk collegelid verantwoordelijk is en op welke passage uit het bestuursakkoord de inspanning is gebaseerd. Het collegewerkprogramma kijkt daarmee verder dan alleen 2027 en functioneert als meerjarige uitvoeringsagenda.
_1.4_ _Een begroting in ontwikkeling._ De Begroting 2027 markeert het begin van een meerjarige ontwikkeling naar toekomstgericht en impactgericht begroten. In de Begroting 2027 is een eerste basis gelegd door ambities, maatschappelijke effecten, doelen en inspanningen meer in samenhang te presenteren. De komende jaren wordt deze werkwijze binnen de P&C-cyclus verder verdiept en versterkt. Hierbij ligt de focus op scherpere doelen en indicatoren, een betere verbinding tussen beleid en middelen en een betekenisvolle monitoring van de bereikte resultaten. De raad wordt via de reguliere P&Cdocumenten meegenomen in deze ontwikkeling en kan vanuit zijn kaderstellende en controlerende rol richting geven aan de volgende stappen.
1.5 _De Begroting 2027 voldoet aan de eisen van de provincie_. Om te voldoen aan de eisen van de provincie voor regulier toezicht moet de Begroting 2027 of de Meerjarenraming uiterlijk in 2030 structureel in evenwicht zijn. Structureel wil zeggen dat in 2027 structurele lasten gedekt dienen te worden door structurele baten. Daarnaast is het niet acceptabel als ieder jaar opnieuw een meerjarenraming wordt opgesteld waarbij er uitsluitend in het laatste jaar sprake is van een evenwicht, het opschuivend perspectief. Omdat de Begroting 2026 ook pas in het laatste jaar van de meerjarenraming structureel sluitend was, geldt voor de Begroting 2027 dat deze vanaf 2029 structureel sluitend _moet_ zijn. De Begroting 2027 is in de jaren 2027 en 2028 niet structureel sluitend. Vanaf 2029 is wel sprake van een structureel (meer dan) sluitende begroting. Daarmee voldoet de Begroting 2027 aan de eisen van de provincie voor regulier toezicht.
2.1 _De raad voteert het college tot het doen van uitgaven._ Met het voteren van de exploitatiebudgetten op het niveau van de programma’s autoriseert de raad het college in 2027 binnen de programma’s uitgaven te doen.
3.1 _De raad voteert de B-kredieten die in het Investeringsplan 2027 zijn_ _opgenomen._ Het Investeringsplan 2027-2030 bevat de voor de jaren 2027 tot en met 2030 voorgenomen investeringen en geeft de bijbehorende jaarlijkse
9
kapitaallasten weer. De investeringen zijn onderverdeeld in A- en Binvesteringen. Op A-investeringen komt het college separaat met een raadsvoorstel bij de raad terug. Voor B-investeringen, met name vervangingsinvesteringen, geldt dat na vaststelling van de Begroting 2027 door de raad het college voor het begrotingsjaar direct over de investeringsbudgetten kan beschikken.
4.1 _De raad autoriseert de budgetten ter uitvoering van de grondexploitaties_ _aan het college._ Jaarlijks vindt bij de begroting een herziening van de grondexploitaties plaats. Deze herziening is opgenomen in het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2027. In 2027 is sprake van 7 grondexploitatieplannen verspreid over de diverse kernen van de gemeente. In het MPG 2027 is ook de stand van zaken met betrekking tot de vrijkomende schoollocaties opgenomen. Met de vaststelling van het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2027 autoriseert de raad de budgetten ter uitvoering van de grondexploitaties aan het college. Er zijn geen significante financiële wijzigingen ten opzichte van het MPG 2026 dat bij Jaarstukken 2025 is vastgesteld.
Kanttekeningen 1.1 _De afvalstoffenheffing stijgt in 2027 met 11,5%._ Op basis van de uitgangspunten in de Kaderbrief 2027 ten aanzien van de tarieven voor heffingen is in de Begroting 2027 rekening gehouden met een verhoging van de afvalstoffenheffing. In 2026 is eenmalig een bedrag van € 895.000 voor de naheffing inzake de gesloten stortplaats Zevenbergen ten laste gebracht van de voorziening reiniging. Met ingang van 2027 stijgen daarnaast de kosten van afvalinzameling en verwerking structureel met circa € 900.000. Het product afval is daardoor niet meer kostendekkend. Om te voorkomen dat de voorziening reiniging negatief wordt stijgt het tarief met 11,5%. In de meerjarenraming wordt voortaan, net als bij de rioolheffing en de OZB, de jaarlijkse volumegroei en de jaarlijkse tariefstijging meegenomen. In 2029 is het product afval 100% kostendekkend.
Financiën De Begroting 2027 is de optelsom van een aantal categorieën financiële mutaties. Ten eerste is de structurele doorwerking van de Eerste en Tweede Bestuursrapportage 2026 in de Begroting 207 verwerkt. Daarnaast is sprake van een aantal financieel-technische mutaties en worden geconstateerde knelpunten in de begrotingsuitvoering -zoveel mogelijk voorzien van dekking- geconstateerd. Tot slot is in de Begroting 2027 het Bestuursakkoord 2026-2030 financieel vertaald door een aantal posten in de ramingen op te nemen. In het navolgende worden deze mutaties op hoofdlijnen toegelicht.
10
_Structurele doorwerking Eerste en Tweede Bestuursrapportage 2026_ De Eerste Bestuursrapportage 2026 bevat een aantal afwijkingen in 2026 die naar 2027 en verdere doorwerken. Met name prijs- en tariefstijgingen op verschillende beleidsterreinen hebben een negatief effect op het begrotingssaldo. De Tweede Bestuursrapportage 2026 laat vanaf 2027 een positief effet op het begrotingssaldo zien. Dit is het gevolg van onder andere de meerjarige ontwikkeling van de algemene uitkering uit het gemeentefonds uit hoofde van de Mei- en Septembercirculaire 2026 alsmede van de reguliere stijging van de OZB-opbrengst. Voor een toelichting op de mutaties wordt verwezen naar de Eerste Bestuursrapportage 2026 en de Tweede Bestuursrapportage 2026.
| Omschrijving | 2027 2028 2029 2030 | Col3 | Col4 | Col5 |
|---|---|---|---|---|
| Begrotingssaldo Begroting 2026 Mutaties Eerste Bestuursrapportage 2026 Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2026 | 822 V 1.848 N 1.325 V | 98 N 1.657 N 2.305 V | 2.211 V 1.667 N 3.123 V | 4.909 V 1.761 N 5.146 V |
| Saldo na Tweede Bestuursrapportage 2026 | 299 V | 551 V | 3.667 V | 8.293 V |
Het saldo betreft het _incidentele_ begrotingsaldo, hierin is nog niet gecorrigeerd voor de incidentele baten en lasten. Dit integenstelling tot het structurele begrotingssaldo, dat de provincie beoordeelt in het kader van de toezichteisen.
_Financieel-technische mutaties Begroting 2027_ De financieel-technische mutaties betreffen onder andere salarislasten, verbonden partijen, kapitaallasten en afvalbudgetten.
| Omschrijving (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
|---|---|---|---|---|
| Saldo na Tweede Bestuursrapportage 2026 | 299 V | 551 V | 3.667 V | 8.293 V |
| Actualisatie (doorbelasting) salarislasten Realistische investeringsplanning Verbonden partijen Kapitaallasten nieuwe investeringen Actualisatie begroting afval Baten leges degeneratie Diverse kleine aanpassingen Totaal financieel-technische mutaties | 353 V 80 N 20 V - 200 V 150 V 457 N 185 V | 203 V 150 N 31 V 51 N 200 V 150 V 100 N 283 V | 952 N 250 N 32 V 99 N 199 V 150 V 8 N 928 N | 952 N 250 N 104 N 148 N 202 V 150 V 8 N 1.110 N |
| Incidenteel saldo Begroting 2027-2030 | 484 V | 833 V | 2.739 V | 7.183 V |
11
_Actualisatie (doorbelasting) salarislasten_. Voor de Begroting 2027 zijn op basis van het actuele personeelsbestand de salarislasten geactualiseerd. Daarnaast is de toerekening van de uren geactualiseerd, waardoor verschuivingen tussen programma’s en de balans hebben plaatsgevonden.
_Realistische investeringsplanning._ In de begroting is een stelpost opgenomen om rekening te houden met het feit dat investeringen vaak later worden uitgevoerd dan gepland en de kapitaallasten (rente- en afschrijvingslasten) later starten of lager zijn dan oorspronkelijk geraamd. De afgelopen jaren is een beweging gemaakt om te komen tot een realistische investeringsplanning en raming van investeringsbudgetten, waarbij rekening wordt gehouden met de financiële haalbaarheid en de beschikbare uitvoeringscapaciteit. In de aanloop naar Begroting 2027 is hier een volgende stap in gezet. De gehele investeringsplanning tot en met 2030 is bezien en in de jaren 2026-2030 opnieuw gefaseerd. Door deze nieuwe fasering is de investeringsplanning meer realistisch, waardoor onderuitputting op kapitaallasten zich minder voordoet. De stelpost kan dan vervallen.
_Verbonden partijen._ De gemeentelijke bijdrage aan een aantal verbonden partijen is op basis van de begroting van de betreffende verbonden partij bijgesteld. De provincie eist dat de gemeentelijke bijdrage zoals opgenomen in de begroting van de verbonden partij in overeenstemming is met de raming in de begroting van de gemeente.
_Kapitaallasten nieuwe investeringen._ In de Begroting 2027 is een aantal nieuwe investeringen opgenomen. De kapitaallasten hiervan worden in de ramingen verwerkt.
_Bijstelling budgetten afval_. De budgetten afval zijn bijgesteld. Er is sprake van een kostenstijging als gevolg van de overgang van de afvalinzameling naar Breda. Hiertegenover staat een mutatie op de voorziening, waardoor de bijstelling budgettair neutraal is (gesloten systeem). Het saldo ontstaat omdat de BTW niet in de budgetten wordt geraamd, maar wel meegenomen mag worden in de mutatie van de voorziening.
_Baten leges kabels en leidingen._ De toename van graafbewegingen door netbeheerders, voor onder andere de energietransitie, de buurtaanpak, het plaatsen van transformatorhuisjes en grootschalige vervanging van oud gasen drinkwaterleidingen, leidt tot hogere baten uit leges voor kabels en leidingen.
12
_Knelpunten Begroting 2027 en opgaven Bestuursakkoord 2026-2030_ In de reguliere uitvoering van de begroting doet zich voor de komende jaren een aantal knelpunten voor. Deze betreffen enerzijds de structurele budgetten voor Jeugd in verband met verplicht hanteren van reële tarieven voor de inkoop van zorg en anderzijds knelpunten in capaciteit. De knelpunten met betrekking tot capaciteit kunnen op één na voorzien worden van dekking, waardoor het begrotingssaldo niet belast wordt.
| Omschrijving 2027 2028 2029 2030 | Col2 | Col3 | Col4 |
|---|---|---|---|
| Incidenteel saldo Begroting 2027-2030 484 V | 833 V | 2.739 V | 7.183 V |
| Jeugd 940 N Inzet tijdelijke capaciteit snippergroenbeleid 200 N Inzet strategisch advies Ruimte en Economie 115 N Inzet capaciteit met dekking - Totaal knelpunten Begroting 2027 1.255 N Uitwerking collegewerkprogramma 500 N Maatschappelijk vastgoed - Sportpark Almkerk - Centrumgebied Woudrichem - Koers Sociaal domein - Compactere organisatie - Opgaven Bestuursakkoord 2026-2030 500 N | 1.210 N - 115 N - 1.325 N 500 N 500 N - - 500 N 250 V 1.250 N | 820 N - 115 N - 935 N 750 N 1.000 N - PM 500 N 1.250 V 1.000 N | 180 V - 115 N - 65 V 1.000 N 1.000 N 500 N PM 500 N 1.500 V 1.500 N |
| Incidenteel saldo Begroting 2027-2030 1.271 N | 1.742 N | 804 V | 5.748 V |
In het Bestuursakkoord 2026-2030 zijn op diverse beleidsterreinen ambities opgenomen, die financiële consequenties hebben en waarvoor wordt voorgesteld een raming in de Begroting 2027 op te nemen.
_Uitwerking collegewerkprogramma_. Op het moment van het opstellen van de begroting is nog niet voor alle opgaven en ambities uit het Bestuursakkoord 2023-2026 duidelijk welke maatregelen precies worden uitgevoerd, wanneer deze worden uitgevoerd en wat de financiële gevolgen daarvan zijn. Voorgesteld wordt daarvoor een stelpost in de begroting op te nemen als raming voor uitgaven waarvan de exacte bestemming en omvang nog niet volledig bekend zijn. In de Kadernota 2028 zullen de plannen verder zijn uitgewerkt, waarna de benodigde middelen vanuit de stelpost toegewezen worden aan de betreffende maatregelen of projecten en de stelpost kan vervallen.
13
_Grote ontwikkelingen_. In het Bestuursakkoord 2026-2023 is specifiek aandacht voor een aantal grote ontwikkelingen die op stapel staan, maar waarvan de financiële vertaling nog niet is gemaakt. Voor deze ontwikkelingen wordt voorgesteld een raming in de begroting op te nemen. Het gaat dan om maatschappelijk vastgoed, sportpark Almkerk, centrumgebied Woudrichem en Koers Sociaal domein. Voor centrumgebied Woudrichem is vooralsnog PM opgenomen.
_Compactere organisatie._ Het Bestuursakkoord 2026-2030 vermeldt een ‘compactere organisatie’, waarbij wordt verondersteld dat dit op termijn leidt tot lagere lasten in de begroting. Omdat de concrete maatregelen nog niet zijn uitgwerkt en daarom de exacte financiële vertaling nog niet kan plaatsvinden, is vooruitlopend op de nadere invulling van de maatregelen vanaf 2028 een in de jaren oplopende besparing in de begroting opgenomen. Voor de verdere uitwerking worden maatregelen in beeld gebracht waarmee de geraamde besparingen daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden.
Rekening houdend met de knelpunten en de ramingen voor opgaven uit het Bestuursakkoord 2026-2030 resulteert voor de Begroting 2027 en de Meerjarenraming 2028-2030 het volgende beeld.
Financieel beeld Begroting 2027
| Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
|---|---|---|---|---|
| Begrotingssaldo Begroting 2026 Mutaties Eerste Bestuursrapportage 2026 Mutaties Tweede Bestuursrapportage 2026 Financieel-technische mutaties Knelpunten Begroting 2027 Opgaven Bestuursakkoord 2026-2030 | 822 V 1.848 N 1.325 V 185 V 1.255 N 500 N | 98 N 1.657 N 2.305 V 283 V 1.325 N 1.250 N | 2.211 V 1.667 N 3.123 V 928 N 935 N 1.000 N | 4.909 V 1.761 N 5.146 V 1.110 N 65 V 1.500 N |
| Incidenteel begrotingssaldo 2027-2030 | 1.271 N | 1.742 N | 804 V | 5.748 V |
_Structureel saldo Begroting 2027_ De Begroting 2027 wordt ter goedkeuring aan de provincie aangeboden. Om in aanmerking te komen voor repressief (regulier) toezicht eist de provincie een structureel sluitende Begroting 2027. Structureel wil zeggen dat in 2027 structurele lasten gedekt worden door structurele baten. Als dit niet het geval is dient de meerjarenraming voldoende aannemelijk te maken dat dit evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf wordt bereikt. Daarnaast is het niet acceptabel als ieder jaar opnieuw een meerjarenraming wordt opgesteld waarbij er uitsluitend in het laatste jaar sprake is van een evenwicht, het opschuivend perspectief. Omdat de Begroting 2026 ook pas in het laatste jaar
14
van de meerjarenraming structureel sluitend was, geldt voor de Begroting 2027 dat deze vanaf 2029 structureel sluitend moet zijn.
Bij het toetsen van het structurele saldo van de begroting betrekt de provincie de mutaties in de incidentele baten en lasten. Deze bestaan voornamelijk uit de stortingen in en onttrekkingen aan (bestemmings)reserves. Rekening houdend met de incidentele baten en lasten is voor het toezicht door de provincie het volgende financiële beeld van belang.
Structureel saldo Begroting 2027
| Omschrijving 2027 2028 2029 2030 | Col2 | Col3 | Col4 |
|---|---|---|---|
| Incidenteel saldo Begroting 2027-2030 1.271 N 1.742 N 804 V 5.748 V Saldo incidentele baten en lasten 1.599 N 1.091 N 355 V 142 V | Incidenteel saldo Begroting 2027-2030 1.271 N 1.742 N 804 V 5.748 V Saldo incidentele baten en lasten 1.599 N 1.091 N 355 V 142 V | Incidenteel saldo Begroting 2027-2030 1.271 N 1.742 N 804 V 5.748 V Saldo incidentele baten en lasten 1.599 N 1.091 N 355 V 142 V | Incidenteel saldo Begroting 2027-2030 1.271 N 1.742 N 804 V 5.748 V Saldo incidentele baten en lasten 1.599 N 1.091 N 355 V 142 V |
| Structureel saldo Begroting 2027-2030 2.870 N | 2.832 N | 1.159 V | 5.890 V |
De Begroting 2027 is in de jaren 2027 en 2028 niet structureel sluitend. Vanaf 2029 is wel sprake van een structureel (meer dan) sluitende begroting. Daarmee voldoet de Begroting 2027 aan de eisen van de provincie voor regulier toezicht.
De begroting is voor de jaren 2027 en 2028 niet structureel sluitend. Dat betekent dat de structurele lasten onvoldoende worden gedekt door structurele baten. Het tekort wordt opgevangen door de inzet van reserves. Deze ontwikkeling is op langere termijn niet houdbaar en vraagt daarom nadrukkelijk aandacht.
In de afgelopen bestuursperiode is bewust gekozen om de opbrengst uit de onroerendezaakbelasting (OZB) uitsluitend te laten meestijgen met de inflatie. Tegelijkertijd liggen de OZB-tarieven in Altena aanzienlijk onder zowel het landelijk gemiddelde als het gemiddelde van vergelijkbare plattelandsgemeenten binnen de P10.
Deze situatie maakt zichtbaar dat het huidige voorzieningenniveau en de ambities van de gemeente niet vanzelfsprekend duurzaam kunnen worden bekostigd binnen de bestaande inkomstenstructuur. Het college ziet de noodzaak te zoeken naar een duurzaam financieel evenwicht. In aanloop naar de Kadernota 2028 zal het college verschillende scenario’s uitwerken om te komen tot een evenwichtige balans tussen het gewenste voorzieningenniveau, de betaalbaarheid voor inwoners en ondernemers en de financiële gezondheid van de gemeente op de lange termijn. Bij de
15
Kadernota 2026 heeft het college reeds een brede inventarisatie opgesteld van mogelijke ombuigingen en besparingsmaatregelen. Het is uiteindelijk aan de raad om, op basis van de gewenste ambities en financiële kaders, hierin richtinggevende keuzes te maken.
De gemeente heeft op dit moment voldoende financiële reserves om de belangrijkste risico's op te vangen (zie de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in de Begroting 2027). Wel verandert de samenstelling van deze financiële buffer. Een steeds groter deel bestaat uit de mogelijkheid om belastingen te verhogen, terwijl de vrij beschikbare reserves afnemen. Hierdoor is er minder geld direct beschikbaar als zich een onverwacht probleem voordoet. Om een deel van de buffer te kunnen gebruiken, zou eerst een besluit nodig zijn om de lokale belastingen te verhogen.
De kengetallen bevestigen bovenstaand beeld (zie ook de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in de Begroting 2027).
| Col1 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
|---|---|---|---|---|
| Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd Solvabiliteit Structurele exploitatieruimte Grondexploitaties Belastingcapaciteit | 70,2% 67,4% 13,8% -1,5% -0,2% 99,7% | 67,0% 64,3% 12,3% -1,5% 0,3% 99,7% | 60,7% 58,2% 12,4% 0,6% 0,0% 99,7% | 54,8% 52,5% 13,7% 2,9% 0,0% 99,7% |
Positief is dat de schulden van de gemeente beperkt zijn en ruim binnen de norm blijven (kengetal Netto schuldquote). Ook de financiële risico's van grondprojecten zijn relatief klein (kengetal Grondexploitatie). Tegelijkertijd neemt het eigen vermogen van de gemeente af ten opzichte van het totale vermogen (kengetal Solvabiliteit). Hierdoor is de financiële buffer kleiner dan wenselijk. Daarnaast zijn de structurele uitgaven hoger dan de structurele inkomsten (kengetal Structurele exploitatieruimte). Dat betekent dat er op de lange termijn onvoldoende ruimte is om alle uitgaven uit de reguliere inkomsten te betalen. De lokale lasten liggen onder het landelijk gemiddelde, waardoor er nog enige ruimte is om extra inkomsten te genereren (kengetal Belastingcapaciteit). De schuldpositie van de gemeente is beheersbaar, de beperkte financiële buffer en het tekort aan structurele begrotingsruimte vragen aandacht.
Participatieproces Niet van toepassing.
16
Aanpak De opstelling van de Begroting 2027 heeft plaatsgevonden conform de daarvoor opgestelde planning.
Communicatie Persbericht. Persgesprek. Gemeentelijke website.
Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Altena,
de secretaris, de burgemeester,
P.J.E. Breukers drs. E.B.A. Lichtenberg MCM
Bijlagen
- Begroting 2027 (inclusief Collegewerkprogramma)
- Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2027
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
Specificatie taakvelden (bedragen * € 1.000)
| Programma 1. Samen sterk en dichtbij | Realisatie 2025 | Begroting 2026 na wijz. | Begroting 2027 | Mutatie 2027 t.o.v. 2026 na wijz. | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lasten 0.1 - Bestuur 0.2 - Burgerzaken 1.1 - Crisisbeheersing en brandweer 1.2 - Openbare orde en veiligheid | 5.069 N 2.001 N 4.211 N 2.216 N | 4.775 N 2.274 N 4.341 N 2.587 N | 3.920 N 2.301 N 4.524 N 2.271 N | 854 V 27 N 182 N 316 V | 3.716 N 2.301 N 4.668 N 2.259 N | 3.712 N 2.301 N 4.817 N 2.257 N | 3.792 N 2.301 N 4.962 N 2.256 N |
| Totaal lasten | 13.498 N | 13.977 N | 13.016 N | 961 V | 12.945 N | 13.087 N | 13.312 N |
| Baten 0.1 - Bestuur 0.2 - Burgerzaken 1.1 - Crisisbeheersing en brandweer 1.2 - Openbare orde en veiligheid | 46 V 1.333 V 5 V 310 V | 1 V 1.319 V 28 V 36 V | - 1.319 V 28 V 36 V | 1 N - - - | - 1.319 V 28 V 36 V | - 1.319 V 28 V 36 V | - 1.319 V 28 V 36 V |
| Totaal baten | 1.694 V | 1.385 V | 1.384 V | 1 N | 1.384 V | 1.384 V | 1.384 V |
| Reserves 0.10 - Storting reserves 0.10 - Onttrekking reserves | 217 N 21 V | 18 N 77 V | 48 N 21 V | 30 N 56 N | 48 N 21 V | 48 N 21 V | 48 N 21 V |
| Totaal reserves | 195 N | 60 V | 26 N | 86 N | 26 N | 26 N | 26 N |
| Saldo baten en lasten inclusief reserves | 11.999 N | 12.533 N | 11.658 N | 874 V | 11.587 N | 11.729 N | 11.954 N |
Verschillenanalyse 2027 t.o.v. 2026 (bedragen x € 1.000)
Programma 1. Samen sterk en dichtbij Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2026 12.533 N Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten 21 V diverse Bijstelling salarislasten 60 V 0.1 - Bestuur 852 V 0.2 - Burgerzaken 6 V 1.1 - Crisisbeheersing en brandweer 202 N 1.2 - Openbare orde en veiligheid 223 V 0.10 - Reserves 86 N Totaal mutaties 2027 t.o.v. 2026 874 V
Col2
Programma 1. Samen sterk en dichtbij Saldo baten en lasten inclusief reserves begroting 2026 12.533 N Mutaties op taakveld: diverse Bijstelling kapitaallasten 21 V diverse Bijstelling salarislasten 60 V 0.1 - Bestuur 852 V 0.2 - Burgerzaken 6 V 1.1 - Crisisbeheersing en brandweer 202 N 1.2 - Openbare orde en veiligheid 223 V 0.10 - Reserves 86 N Totaal mutaties 2027 t.o.v. 2026 874 V
874 V
Saldo baten en lasten inclusief reserves 2027
11.658 N
35
0.1 Bestuur 852 V In 2026 is een eenmalige storting gedaan in de voorziening voor wachtgeld van voormalige wethouders als gevolg van de collegewisseling na de verkiezingen. Deze incidentele last doet zich in 2027 niet voor, waardoor het in 2027 een voordeel geeft van € 491.000.
In 2027 een voordeel van € 81.000 door lagere salarislasten voor wethouders in 2027 als gevolg van vervallen 1 fte wethouder.
Vanuit de Septembercirculaire 2026 is er in 2026 een eenmalig budget beschikbaar voor Nieuw Veilig Vergaderen van € 81.000.
In 2027 zijn er geen gemeenteraadsverkiezingen. Dit geeft een totaal voordeel van € 161.000.
1.1 Crisisbeheersing en brandweer 202 N De gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio neemt toe met € 167.000, doordat de kosten van de Veiligheidsregio stijgen, onder andere door loon- en prijsontwikkelingen. Deze hogere kosten worden doorberekend aan de deelnemende gemeenten.
1.2 Openbare orde en veiligheid 223 V Het verschil ten opzichte van 2026 wordt veroorzaakt doordat er in 2026 uitgaven zijn opgenomen voor de bommenregeling van € 173.000 en het bedrag in 2027 nog niet bekend is. De dekking hiervan is een vergoeding in het gemeentefonds.
36
37
38