Deventer, 11 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
Notitie
Datum
Aan
Van
Onderwerp
: 21-3-2018
: Gemeenteraad
: College van Burgemeester en Wethouders
: Mogelijkheden bezuinigingen bijzondere bijstand
Inleiding In de raadsvergadering van 20 december 2017 is de motie Beschermingsbewind aangenomen waarbij het college is opgedragen:
- Uiterlijk eind januari een plan van aanpak met een nieuwe business case en integrale kostenberekening te komen;
- hierin ook te beschrijven hoe in samenspraak met bewindvoerders en andere betrokkenen het beleid voor bewindvoering vormgegeven zou moeten worden;
- dit plan van aanpak moet leiden tot een concreet plan om besparingen op de bijzondere bijstand te realiseren.
Punt 1 en 2 zijn eind januari al beantwoord, deze notitie heeft betrekking op punt 3 van de motie.
Wettelijk kader bijzondere bijstand In artikel 35 lid 1 van de Participatiewet is vastgelegd onder welke voorwaarden er recht op individuele bijzondere bijstand bestaat:
_“De alleenstaande, de alleenstaande ouder of het gezin heeft recht op bijzondere bijstand voor zover_ _deze niet beschikt over de middelen om te voorzien in de uit bijzondere omstandigheden_ _voortvloeiende noodzakelijke kosten van het bestaan en deze kosten niet kunnen worden voldaan uit_ _de bijstandsnorm en de aanwezige draagkracht”._
Voor een goede beoordeling van dit recht dienen onderstaande vragen beantwoord te worden:
1. Wordt voldaan aan de vereisten van art. 11 PW (territorialiteitsbeginsel) 2. Is er sprake van een uitsluitingsgrond van het recht op bijstand? (Art.13 PW) 3. Is er sprake van niet-noodzakelijk kosten? (art.14 PW) 4. Is er sprake van een voorliggende voorziening? (art.15 PW) 5. Is er sprake van zeer dringende reden?(art. 16 PW) 6. Zijn de kosten noodzakelijk? (art.35 PW) 7. Vloeien de kosten voort uit bijzondere omstandigheden? (art.35 PW) 8. Kunnen de kosten uit de draagkracht e/o drempelbedrag worden voldaan? (art.35 PW) 9. In welke vorm dient de bijstand te worden verstrekt?
Het college moet de aanvraag om bijzondere bijstand in bovenstaande volgorde beoordelen. Ten aanzien van de vragen of de kosten zich voordoen, de kosten in het individuele geval noodzakelijk zijn en of de kosten voortvloeien uit bijzondere individuele omstandigheden heeft het college beoordelingsruimte, maar géén beoordelingsvrijheid (gebonden bevoegdheid). Met betrekking tot de vraag of de kosten uit de aanwezige middelen kunnen worden voldaan heeft het college wel (volledige) beoordelingsvrijheid (discretionaire bevoegdheid). Dit laatste heeft betrekking op de draagkracht en het drempelbedrag.
_Draagkracht en drempelbedrag_ Op dit moment is het beleid van de gemeente Deventer dat er in de toegankelijkheid van de bijzondere bijstand geen drempelbedrag wordt gehanteerd. Vanuit de doelmatigheid kan er echter wel een administratieve drempel van maximaal € 120 gehanteerd worden. Daarmee wordt voorkomen dat er veel werk wordt gestoken in verschillende aanvragen, die apart van elkaar maar tot een beperkte
1
vergoeding leiden. Om te voorkomen dat met een dergelijk systeem geringere kosten in het geheel niet voor bijstandsverlening in aanmerking komen, is bepaald dat de aanvraag (ook voor bedragen lager dan het administratieve drempelbedrag) tenminste in behandeling worden genomen in de laatste maand van het desbetreffende draagkrachtjaar. De klant krijgt daarbij eerst bericht dat het administratieve drempelbedrag nog niet bereikt is en dat de aanvraag pas in behandeling wordt genomen zodra het drempelbedrag bereikt is. De klant krijgt opnieuw bericht zodra dit drempelbedrag wel bereikt is; vanaf dat moment wordt de aanvraag in behandeling genomen.
De draagkrachtgrens bij mensen die inkomen uit betaalde arbeid hebben, is teruggebracht van 120% naar 110% van de van toepassing zijnde bijstandsnorm. Er wordt aangesloten bij de door het rijk opgelegde maximumgrens van 110% voor minimaregelingen waarbij categoriale bijzondere bijstand wordt verstrekt.
Mogelijkheden De gemeente kan er voor kiezen om uit kostenoverweging een drempelbedrag in te voeren, en kan de keuze gemaakt worden de draagkrachtgrens terug te brengen naar een lager percentage dan 110%. Daarmee zal de doelgroep die in aanmerking komt voor bijzondere bijstand kleiner, maar wordt de armoedeval voor deze doelgroep vergroot. Mocht dit een overweging zijn, is aan te raden nader te onderzoeken in hoeverre dit kostenbesparend kan zijn. Dit kan door middel van bijvoorbeeld een doelgroepanalyse (hoeveel aanvragen zitten qua inkomen tussen bijvoorbeeld 100% en 110% van de bijstandsnorm).
Kostensoorten bijzondere bijstand In totaal is er in 2017 een bedrag van € 3.294.631 uitgegeven aan bijzondere bijstand. Om na te gaan waar nog bezuinigingen mogelijk zijn, is het in de eerste instantie interessant de grotere posten binnen de bijzondere bijstand nader te onderzoeken. Deze zijn hieronder verder uitgewerkt:
Bewindvoeringskosten € 1.385.214 Het aantal mensen dat onder beschermingsbewind gesteld wordt groeit al jaren, en daarmee ook de uitgaven vanuit de bijzondere bijstand om deze kosten te kunnen voldoen. Zo werd er in 2013 ‘slechts’ € 480.000,00 aan bijzondere bijstand voor de kosten van beschermingsbewind verstrekt, in 2017 was dit ruim € 1.300.000,-. Daarmee is dit de grootste uitgavenpost binnen de bijzondere bijstand.
In het herziende plan van aanpak omtrent het beleid beschermingsbewind, welke eind januari 2018 aan de raad is aangeboden, is uitgewerkt welke stappen ondernomen gaan worden om hopelijk de bijzondere bijstand voor de kosten van beschermingsbewind meer beheersbaar te maken. Een zestal proefprocessen (waarin maximering van de bijzondere bijstand en het aanmerken van bewind via het BAD als voorliggende voorziening) worden gevoerd bij de Rechtbank om meer helderheid te krijgen over de beleidsruimte die de gemeente heeft. De uitkomsten van deze proefprocessen worden t.z.t. met de raad gedeeld.
Individuele inkomenstoeslag (IIT) € 389.820
Individuele inkomenstoeslag alleenstaande 221.695 708 Individuele inkomenstoeslag echtpaar 62.935 141 Individuele inkomenstoeslag éénouder 105.190 262
Uitgangspunt van de bijstand is dat met de van toepassing zijnde bijstandsnorm kan worden voorzien in de algemene kosten van het bestaan. Er is zelfs een kleine reserveringsruimte. Toch is de reserveringsruimte te krap voor iemand die langdurig moet rondkomen van een inkomen op bijstandsniveau en geen uitzicht heeft op inkomensverbetering. De individuele inkomenstoeslag is er om dit reserveringsgebrek te compenseren. De toeslag is niet bestemd voor bepaalde kosten. Het is een inkomensondersteunende toeslag, die voor de ontvanger vrij besteedbaar is.
De gemeente dient per verordening vast te leggen wat de hoogte van de individuele inkomenstoeslag is en de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de begrippen langdurig en laag inkomen. In Deventer is daar over het volgende vastgelegd:
2
- Inkomen is maximaal 100% van de toepasselijke bijstandsnorm
- Referteperiode is 60 maanden
- Maximale bedragen: € 319,00 voor een alleenstaande; € 407,00 voor een alleenstaande met kinderen in de leeftijd van 0 tot 18 jaar; € 455,00 voor gehuwden
In deze zitten de mogelijkheden tot besparingen vooral in de maximale bedragen die uitgekeerd worden, de gemeente kan hier namelijk zelf de keuze in maken. (Overigens zijn de gehanteerde bedragen bij omliggende gemeenten niet heel afwijkend van de bedragen die Deventer hanteert.) Een verlaging van € 50 per toeslag, kan (uitgaande van het aantal aanvragen in 2017) al gauw leiden tot een besparing van € 55.000,-.
Keerzijde kan zijn dat er meer aanvragen voor ‘reguliere’ bijzondere bijstand gedaan worden, bijvoorbeeld door duurzame gebruiksgoederen, wanneer de bedragen van de IIT lager worden.
Individuele studietoeslag € 48.329 De individuele studietoeslag is een inkomensondersteunende maatregel voor studenten en leerlingen, die niet in staat zijn het minimumloon te verdienen, omdat zij een arbeidshandicap hebben. Voor deze mensen is het moeilijk om een bijbaan te hebben naast hun studie of opleiding. Ook is de drempel om te lenen een stuk hoger dan studenten en leerlingen zonder arbeidshandicap, omdat de kans op een baan kleiner is.
De individuele studietoeslag is een extra steun in de rug en niet bestemd voor bepaalde kosten. Het is een inkomensondersteunende toeslag, die voor de ontvanger vrij besteedbaar is. Net als bij de IIT legt de gemeenteraad in een verordening vast wat de geldende regels voor de individuele studietoeslag zijn. Deze regels dienen in ieder geval betrekking te hebben op:
- de hoogte van de individuele studietoeslag;
- de frequentie van de betaling van de individuele studietoeslag
In het beleid van de gemeente Deventer is vastgelegd dat de individuele studietoeslag maximaal € 3.600,- per jaar bedraagt en wordt gekoppeld aan het wettelijk minimumloon. De hoogte van de studietoeslag wordt gekoppeld aan de leeftijd van de aanvrager en bedraagt 25% van het maandelijkse bedrag van het minimumloon.
Inrichtingskosten € 100.088 Afzonderlijke bijstandsverlening is niet mogelijk voor de kosten van woninginrichting, tenzij de kosten noodzakelijk zijn als gevolg van bijzondere omstandigheden in het individuele geval, die ertoe leiden dat de kosten niet uit de algemene bijstand en de aanwezige draagkracht kunnen worden voldaan.
Artikel 51 lid 1 Participatiewet bepaald dat bijzondere bijstand voor duurzame gebruiksgoederen kan worden gegeven in de vorm van een geldlening, borgtocht of als een bedrag om niet. Deze volgorde wordt vanuit de wet specifiek zo genoemd, omdat de aanschaf, vervanging of reparatie van gebruiksgoederen met een duurzaam karakter tot de algemeen voorkomende noodzakelijke kosten van het bestaan behoren. Doet zich toch bijzondere situatie voor, dat bijvoorbeeld een dergelijk goed aan vervanging toe is, terwijl de klant nog niet voldoende heeft gereserveerd, dan ligt het voor de hand dat de te verstrekken bijzondere bijstand, ook gezien het duurzame karakter van het goed, de vorm heeft van een geldlening.
Op dit moment heeft de gemeente vastgelegd dat bij iedere toekenning van bijzondere bijstand voor inrichtingskosten door Werk & Inkomen of Publiekszaken het verplicht is dat er een gemotiveerde afwijzing van een kredietaanvraag bij het BAD/Kredietbank Salland e.o. is bijgevoegd. Dit zou anders een passende en toereikende voorliggende voorziening kunnen zijn. Daarnaast worden er vaste bedragen uitgekeerd wanneer bijzondere bijstand voor inrichtingskosten/ opknapkosten wordt verstrekt:
3
Kosten maximale verstrekking bijzondere bijstand voor de kosten van: Volledige woninginrichting: Alleenstaande € 2.400,Twee volwassenen € 2.800,Kind (1e kind) € 380,- Bij meerdere kinderen wordt een extra bedrag verstrekt ad € 50,-.
Opknapkosten: Naast de bijzondere bijstand voor woninginrichting kan er bijstand om niet worden verstrekt voor de opknapkosten van een woning. Onder opknapkosten wordt bv. verf en behang verstaan. Voor opknapkosten wordt de onderstaande bedragen aangehouden: 1 kamerwoning € 233,2 kamerwoning € 292,3 kamerwoning € 349,4 kamerwoning € 412, _Deze richtlijnen zijn gepubliceerd in 2012_
De mogelijkheden qua beheersing van deze kosten kunnen zijn:
- Verlagen van de maximale verstrekking aan bijzondere bijstand voor inrichting/opknapkosten.
- Voor deze categorie geen bijzondere bijstand om niet meer verstrekken, maar via een geldlening (en borgstelling) via de Kredietbank Salland e.o.
Collectieve aanvullende zorgverzekering (CAV) € 720.118 De gemeente heeft de bevoegdheid een CAV aan te bieden. Op dit moment heeft Deventer dit geregeld via Salland Zorgverzekeringen. Voor 2018 zijn er daarom geen mogelijkheden meer om op dit bedrag te bezuinigen.
In de aanloop naar 2019 kan de gemeente weer de keuze maken:
- Wel of geen gemeentepolis aan te bieden
- Welke vergoedingen in de pakketten zitten
- Verzekering van het eigen risico of niet
- Welke bijdrage de gemeente levert per polis
Hierbij wordt wel opgemerkt dat uiterlijk begin september deze keuze gemaakt dient te worden voor het jaar 2019.
Belangrijk om mee te nemen in de overwegingen rondom de gemeentepolis is dat gemeente door de aanbieding van deze uitgebreide gemeentepolis (waar veel inwoners gebruik van maken) minder uitgaven heeft aan bijzondere bijstand voor zorgkosten (zie hieronder). De vergoedingen/bijdragen voor de CAV beperken kan daardoor zorgen voor meer uitgaven op het gebied van zorgkosten.
Buitenwettelijk begunstigend beleid / kleinere vergoedingen/regelingen
_Zorgkosten_ Voor medische kosten gelden de zorgverzekeringswet (Zvw) en Wet langdurige zorg (wlz) als een voorliggende voorziening waardoor er op grond van art.15 PW geen recht bestaat op bijzondere bijstand. Wanneer bepaalde medische kosten niet vanuit de Zvw en Wlz worden vergoed, niet als noodzakelijke e/o bijzondere omstandigheden aangemerkt worden. De gemeente heeft echter de mogelijkheid om voor bepaalde medische kosten wel bijzondere bijstand te verlenen en hiervoor zogenaamd buitenwettelijk begunstigend beleid aan te merken.
In Deventer zijn dat bijvoorbeeld kosten voor:
- Psychotherapie
- Fysiotherapie
- Gehoorapparaat
- Bril (in uitzonderingen)
- Kosten i.v.m. bevalling
- Dieetkosten (meerkosten op basis van medische noodzaak)
(Overigens zijn veel extra zorgkosten meeverzekert in de pakketten die de gemeente via de
4
Collectieve Zorgverzekering met Eno/Salland heeft afgesloten). Bij elkaar hebben alle medische kosten in 2017 € 29.286 aan bijzondere bijstand gekost. Het kan voor de gemeente een overweging te zijn het buitenwettelijk begunstigend beleid op dit gebied aan te passen. De kosten worden echter al in uitzonderingen en met medische indicatie en noodzaak vergoed.
_Kleinere vergoedingen/regelingen_ Naast de grote kostenposten binnen de bijzondere bijstand, zijn er ook kleine kostenposten/vergoedingen. Het kan een overweging zijn om een aantal kleinere regelingen af te bouwen of in zijn geheel te laten stoppen. Dit zijn bijvoorbeeld:
- Weekje Weg - € 6.000 Elk jaar maximaal 10 gezinnen met kinderen/ alleenstaande ouders € 600,00 vanuit de bijzondere bijstand krijgen om vrij te besteden voor een vakantie.
- Vergoeding computer € 12.700
- Maaltijdvoorziening - € 7.977
- Kleding/Schoeisel - € 896
Bovenstaande posten leveren bij afschaffing of bezuinigingen echter maar marginale besparingen op de bijzondere bijstand op. En daarbij worden deze kosten al beperkt en met uitzondering gemaakt.
Conclusie In totaal is er in 2017 een bedrag van € 3.294.631 uitgegeven aan bijzondere bijstand. Daarvan is bijna de helft bestemd voor de kosten van beschermingsbewind. Om dit bedrag beheersbaar te maken ligt er een plan van aanpak beleid beschermingsbewind en worden en proefprocessen opgestart om na te gaan waar voor de gemeente de beleidsruimte zit en welke kostenbesparingen dit met zich mee kan brengen. De uitkomsten en consequenties van de proefprocessen zullen met de raad gedeeld worden.
Qua bezuinigingen op andere producten binnen de bijzondere bijstand zijn er marginaal wel mogelijkheden, met name in de Individuele Inkomenstoeslag en de inrichtingskosten. Dit zijn de grotere kostenposten binnen de bijzondere bijstand, waardoor het daadwerkelijk een financieel effect heeft. Echter, moet er ook gerealiseerd worden dat er bij de beoordeling van de bijzondere bijstand de afweging gemaakt wordt qua o.a. de noodzakelijkheid, het aanwezig zijn van een voorliggende voorziening en de draagkracht van de aanvrager en de uitgaven dus al beperkt gemaakt worden.
Dit geldt ook voor de collectieve zorgverzekering, wat ook een van de grote kostenposten uitgavenposten is. Veel burgers binnen de gemeente maken gebruik van deze aanvullende zorgverzekering waardoor er beperkt zorgkosten vanuit de bijzondere bijstand vergoed worden. Voor 2018 is alles omtrent de gemeentepolis geregeld met Salland Verzekeringen. Om in 2019 tot wijzigingen te komen, dient uiterlijk begin september een besluit genomen te worden.
Kleinere regelingen en vergoedingen zoals Weekje weg en de bijdrage voor een computer kunnen afgeschaft worden, maar leveren maar zeer beperkte bezuinigingen op.
5