Apeldoorn, 19 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
Openbaar
Raadsvoorstel
Raadsvergadering
Voorstel nr
17 december 2026 Datum
15 oktober 2026
Onderwerp
Businesscase De Hertzberger Portefeuille
P.C.J. Messerschmidt
Aan de gemeenteraad
Voorstel (concept-besluit)
1. Kennis te nemen van de businesscase voor de herontwikkeling van De Hertzberger, welke als geheime bijlage is opgenomen bij dit voorstel.
2. Vast te stellen dat de businesscase voldoende positieve aanknopingspunten toont om te komen tot een sluitende businesscase voor de herontwikkeling van De Hertzberger en over te gaan tot planuitwerking tot en met een voorlopig ontwerp, waarbij het vlekkenplan leidend is voor deze fase en de geactualiseerde businesscase en het voorlopig ontwerp ter besluitvorming aan de gemeenteraad wordt voorgelegd in Q2 2028.
Toelichting
1. Inleiding
Apeldoorn staat voor een schaalsprong. Als tweede economie van Gelderland en stedelijk anker van de Stedendriehoek kiest Apeldoorn ervoor om te groeien op een manier die de stad versterkt, het omliggende landschap spaart en direct bijdraagt aan de provinciale ambities. Met grote werkgevers en kennisinstellingen als Achmea, Kadaster, Belastingdienst en Saxion is Apeldoorn bovendien een belangrijke banen- en kenniseconomie voor de regio.
De kern van deze schaalsprong ligt in het BSK-gebied: de gecombineerde ontwikkeling van de Binnenstad, Spoorzone en Kanaalzone. Dit gebied is door het Rijk aangewezen als grootschalige woningbouwlocatie. Hier wordt groei geconcentreerd rondom bestaande infrastructuur, voorzieningen en het station. De provincie Gelderland ondersteunt de grootschalige woningbouwlocatie eveneens, onder andere met middelen uit het provinciale Investeringsprogramma Verstedelijking in Gelderland (IVG). Daarnaast benadrukt de provincie Gelderland in de provinciale omgevingsvisie de meerwaarde
om te verdichten in de bestaande stad, stationsomgevingen beter te benutten en banengroei te faciliteren.
Regio Stedendriehoek versterkt de basis voor een toekomstbestendige samenleving met haar regionale verstedelijkingsstrategie. Bovendien beschikt de regio over brede expertise op het gebied van veiligheid en leefomgeving. Onder de naam ‘Safe Society & Smart Development’ zetten zij slimme informatietechnologie in om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken
Binnen het BSK-gebied vormt de Spoorzone een strategische, integrale gebiedsontwikkeling waar een samenhangend programma voor wonen, werken, leren en mobiliteit wordt gerealiseerd en wordt voortgebouwd op het Apeldoorns profiel als ‘Stad van Veiligheid’. Apeldoorn staat voor een urgente demografische opgave: vergrijzing, beperkte groei en een afnemende instroom van jongeren. Zonder gerichte verjonging komt de houdbaarheid van onze basisvoorzieningen zoals onderwijs, OV en arbeidsmarkt onder druk te staan. Om onze voorzieningen op peil te houden en de stad economisch vitaal te houden, zijn behoud en daarnaast instroom van jongeren en jonge gezinnen daarom essentieel. De spoorzone als centrale en goed bereikbare bruisende plek in Apeldoorn is dé plek waar deze trend kan worden gekeerd. Daarom realiseren wij in de spoorzone nieuwe woningen voor studenten, starters en (jonge) gezinnen. Deze mix van woningaanbod draagt bij aan een grotere en meer diverse binnenstedelijke bevolking, stedelijke voorzieningen en een levendige binnenstad. Voor de gehele spoorzone geldt dat een eenzijdige woningbouwopgave zonder aanvullende voorzieningen niet wenselijk is. Alleen een gemengd programma kan de beoogde stedelijke kwaliteit en maatschappelijke meerwaarde realiseren. Daarom zetten we niet alleen in op het realiseren van woningen, maar tegelijkertijd op duurzame bereikbaarheid, economie en vergroening. Ook is er sterke aandacht voor het behouden en versterken van voorzieningen zoals horeca, sport, cultuur en onderwijs.
Binnen deze spoorzone zetten wij in op de ontwikkeling van een innovatiedistrict. Daaronder vallen vier belangrijke pijlers:
1. een aantrekkelijke stationsomgeving met onder andere de doorontwikkeling naar station ‘Apeldoorn Centraal’; 2. het Stationskwartier waar we ruimte willen bieden aan onderwijs, innovatie, startups, scaleups en grotere kantoorgebruikers; 3. het Veiligheidscentrum met de brandweerkazerne en het hoofdkantoor van de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG); en 4. het Amaliakwartier met daarin de Hertzberger als kloppend hart van een binnenstedelijk cluster van publieke partijen en bedrijfsleven rondom veiligheid, weerbaarheid en digitalisering dat thematisch perfect aansluit bij de rest van de spoorzone.
Hiermee creëren we alle ruimte voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat en sterke netwerken. De gezamenlijke bereidheid van provincie Gelderland en gemeente Apeldoorn om te investeren in de ecosysteemontwikkelaar van het Veiligheidsdistrict ende, nog afhankelijk van besluitvorming, komst van een incubator zoals Novel-T zijn hier goede voorbeelden van. De vier pijlers zijn onderling afhankelijk en versterken elkaar; de meerwaarde ontstaat juist door de integrale benadering en de nabije aanwezigheid van grotere organisaties zoals het Kadaster, de Belastingdienst en Achmea.
Onderwijs vraagt ten slotte om nabijheid van OV en voorzieningen, wonen vraagt om een aantrekkelijk en veilig gebied, Veiligheidsdiensten en innovatieclusters vragen om een campusachtige omgeving, De OV-knoop vraagt om voldoende reizigers en functies om rendabel te blijven.
De ontwikkeling is essentieel voor verjonging, economische groei en versterking van onze en landelijke regionale positie. Door te investeren in onderwijs, veiligheid, digitalisering, wonen en voorzieningen ontstaat een gebied dat de stad verjongt en economische kansen creëert. Dit geeft de benodigde impuls om Apeldoorn vitaal, aantrekkelijk en toekomstbestendig te houden. Zonder deze impuls komt de vitaliteit van zowel stad als regio onder druk te staan
_Het Amaliakwartier_
Het Amaliakwartier vormt een sleutelgebied binnen de Spoorzone. Direct gelegen aan de binnenstad en het station komen hier de grote ruimtelijke, maatschappelijke en economische opgaven van deze tijd samen. Waar de huidige situatie zich kenmerkt door een geïsoleerde ligging, beperkte levendigheid en een openbare ruimte waar mensen zich niet altijd prettig voelen, biedt de herontwikkeling van het gebied – met het iconische voormalige Centraal Beheer gebouw van Herman Hertzberger als hart – daarom een unieke kans om woningbouw, erfgoedtransformatie, vergroening, mobiliteitsopgave en innovatie op een integrale manier te verbinden. Door de integrale benadering van de gebiedsontwikkeling activeren we de westelijke entree van onze binnenstad en creëren we goede, gezonde en veilige bereikbaarheid.
De categorie wonen voegt een cruciale laag toe aan het gebied, waarbij compacte verstedelijking de inzet is. Direct naast de Hertzberger worden er meerdere woontorens ontwikkeld door ontwikkelaar Explorius (projectnaam: NXTDoor), die zorgen voor een continue aanwezigheid van bewoners en daarmee levendigheid en sociale veiligheid. De woontorens worden zorgvuldig gepositioneerd en vormgegeven, zodat zij het bestaande gebouw niet overvleugelen maar er juist een dialoog mee aangaan. In schaal, ritmiek en materialisering kan subtiel worden gerefereerd aan de principes van Hertzberger, zonder te vervallen in imitatie.
_De Hertzberger_
Het Amaliakwartier vormt de verbinding met de binnenstad en het Stationskwartier. Het iconische gebouw De Hertzberger wordt hier de katalysator en het zichtbare symbool van de schaalsprong: de Hertzberger wordt de plek waar Nederland werkt aan de veiligheid van vandaag en morgen. Een publiek toegankelijk centrum waar werken, leren en beleven samenkomen. Hier oefenen straks agenten samen met studenten, testen onderzoekers nieuwe methoden en werken professionals samen aan het oplossingen van actuele veiligheidsvraagstukken van morgen. Nieuwe inzichten worden geboren en direct toegepast in de praktijk, én ervaringen uit de praktijk voeden vervolgens onderzoek en onderwijs. Kennisdeling vindt hier ook plaats via symposia, lezingen en debat, waar professionals, wetenschap en de samenleving elkaar ontmoeten. Zo ontstaat een continu proces van verbeteren, vernieuwen en samenwerken; zichtbaar en toegankelijk voor iedereen die betrokken is bij het thema veiligheid. Ook bezoekers, van jong tot oud, kunnen straks ‘veiligheid’ ervaarbaar door het te ondergaan in een simulatieomgeving. Daarmee wordt De Hertzberger niet alleen een gebouw, maar een zichtbaar symbool van Apeldoorns profiel als Stad van Veiligheid. Wie zich verbindt aan De Hertzberger, verbindt zich aan een plek waar de geschiedenis en de toekomst van veiligheid samenkomen.
Aanleiding
In 2025 heeft uw raad ingestemd met het verder uitwerken van de voorkeursrichting voor de transformatie van De Hertzberger. Daarbij is gekozen om de mogelijkheden voor behoud en herontwikkeling nader te onderzoeken en toe te werken naar een onderbouwde businesscase. De voorliggende businesscase vormt een belangrijke mijlpaal in dat traject.
De uitwerking laat zien welke programmatische, ruimtelijke, technische en financiële uitgangspunten haalbaar lijken en welke vervolgstappen noodzakelijk zijn om te kunnen komen tot een haalbare businesscase en definitief investeringsbesluit.
Bestuurlijk belang
Met de herontwikkeling wordt beoogd een toekomstbestendige invulling te realiseren en daarmee een nationaal icoon en internationaal geroemd gebouw te behouden. De ontwikkeling draagt bij aan de kwaliteit en leefbaarheid van de Spoorzone, stimuleert economische activiteit, creëert ruimte voor ontmoeting en versterkt de positie van Apeldoorn als Stad van Veiligheid. Daarnaast levert hergebruik van bestaand vastgoed een bijdrage aan duurzaam ruimtegebruik en beperking van materiaalverbruik.
Centrale vraag
Onderschrijft u dat de businesscase voldoende aanknopingspunten bevat om te komen tot een sluitende businesscase voor de herontwikkeling van De Hertzberger en bent u bereid om over te gaan tot planuitwerking tot en met een voorlopig ontwerp, waarbij het vlekkenplan leidend is voor deze fase en dat de geactualiseerde businesscase en het voorlopig ontwerp ter besluitvorming aan de gemeenteraad wordt voorgelegd in Q2 2028?
2. Kader
Algemeen
- Omgevingsvisie ‘Woest Aantrekkelijk Apeldoorn’, vastgesteld door de gemeenteraad (februari 2022);
- De Omgevingsvisie is mede gebaseerd op eerdere documenten, zoals het ambitiedocument
Apeldoorn 2040 (2022), de Binnenstadsvisie Apeldoorn (2019), het ontwikkelperspectief
Binnenstad ‘Het Stadspark van Apeldoorn’ (2020) en de Visie op Mobiliteit Apeldoorn (2021);
- Positionpaper 2.0: Stadmaken op de Veluwe, onze ruimtelijke focus voor de komende jaren (2025);
- Uitvoeringsagenda BSK 4.0, April 2021 Raadsvergadering van 19 december 2024;
- Uitvoeringsagenda BSK 5.0, maart 2026 raadsvergadering 4 juni 2026
- De Cultuur- en Erfgoednota Fundament Voor Buitengewoon Talent (2025-2030), januari 2025.
De Herzberger
- Vestigen Wet voorkeursrecht gemeenten voormalig centraal beheer complex, 11 mei 2023;
- Het Hertzbergerpand, een verkenning naar mogelijkheden, Berenschot, 26 september 2023;
- P rogrammabegroting 2024-2027, paragraaf 5.10 van het Apeldoorns Ontwikkel Fonds;
- Quickscan notitie Hertzberger park Apeldoorn, Boei, 14 maart 2024;
- Raadsbesluit 14 mei 2024; De gemeenteraad heeft in zijn besluit van 14 mei 2024 het college
opgedragen een actieve rol aan te nemen in de herontwikkeling van het Hertzbergerpark en
indien nodig voor de transformatie, het complex te verwerven. Daarvoor is door de raad
maximaal € 10 miljoen beschikbaar gesteld voor aankoop, de tijdelijke beheer- en
onderhoudskosten en de ontwikkelkosten;
- Raadsbesluit 19 december 2024, Verwerving Hertzbergerpark;
- Motie gemeenteraad 19 december 2024 ‘behoud van de Rots, tegen welke prijs?’;
- Raadsbesluit 6 november 2025, ontwikkelingsmogelijkheden De Hertzberger
Geamendeerd besluit:
1. Kennisnemen van de notitie “het Hertzbergergebouw, 2 scenario’s, 6 varianten” waarin een
beschrijving is opgenomen van twee scenario’s (met varianten) voor het voormalig Centraal
Beheer Achmea kantoor ontworpen door architect Herman Hertzberger, te weten: transformatie
en sloop/nieuwbouw.
2. Instemmen met het verder uitwerken van een businesscase voor het voorkeursscenario
transformatie, variant 1A ‘Groene Royale Hoofdstad van de Veluwe én stad van Veiligheid’,
gericht op de realisatie van een innovatieve politie hub met publiek toegankelijke functies en
aangevuld met aan veiligheid gerelateerde functies en bijdragen van derden worden onderzocht
om de benodigde investering mogelijk te maken.
3. Variant 1B t/m 1D in 2026 verder uit te werken als aanvullende voorkeursscenario's, als blijkt dat de benodigde investeringen voor variant 1A moeizaam verlopen.
4. De uitwerking van variant 1A, en waar nodig (delen van) 1B t/m 1D, worden ten behoeve van
definitieve besluitvorming door de gemeenteraad (go/no go) voorgelegd in Q4 2026.
- Besluit Minister O,C en W, 24 juni 2026, aanwijzing van De Hertzberger als rijksmonument.
Op de bovenstaande kaders is bij de totstandkoming van de scenario’s en varianten voortgeborduurd. Wij hebben de businesscase gebaseerd op de parameters van ons huidige beleid.
3. Beoogd maatschappelijk effect (voor mens, natuur en klimaat)
Het beoogde maatschappelijke effect is dat een beeldbepalend en momenteel grotendeels leegstaand rijksmonument wordt getransformeerd tot een toekomstbestendige plek voor werken, leren, ontmoeten en innoveren. Hiermee wordt bijgedragen aan de verdere ontwikkeling van de Spoorzone en de versterking van Apeldoorn als Stad van Veiligheid.
Voor inwoners betekent dit dat een markant gebouw aan de entree van de stad behouden blijft en opnieuw een publieke en economische functie krijgt. Door de vestiging van organisaties op het gebied van veiligheid, kennisontwikkeling, onderwijs, ondernemerschap en maatschappelijke ontmoeting ontstaat een levendige omgeving die bijdraagt aan werkgelegenheid, samenwerking en kennisuitwisseling. De ontwikkeling draagt bovendien bij aan een aantrekkelijker stationsgebied en een levendiger Spoorzone, waar meer mensen gedurende de dag verblijven, werken en elkaar ontmoeten.
Voor de stad betekent dit dat circa 30.000 m² bestaand vastgoed een duurzame nieuwe bestemming krijgt. Hiermee wordt langdurige leegstand en verdere verloedering voorkomen en blijft een architectonisch en cultuurhistorisch waardevol gebouw behouden voor toekomstige generaties. Een gebouw wat identiteit geeft aan onze stad. Daarnaast levert de ontwikkeling een belangrijke bijdrage aan de ambitie om de Spoorzone uit te laten groeien tot een aantrekkelijk stedelijk gebied waar wonen, werken, leren en verblijven samenkomen.
Uitgangspunt van de ontwikkeling is het transformeren van het bestaande rijksmonument. Hiermee wordt een aanzienlijke hoeveelheid materiaalgebonden CO₂-uitstoot voorkomen en wordt het gebruik van nieuwe grondstoffen sterk beperkt. In de vervolgfase wordt ingezet op een verdere verduurzaming van het gebouw door het verbeteren van de energieprestatie, het beperken van het energiegebruik en het onderzoeken van mogelijkheden voor klimaatadaptieve maatregelen en vergroening. Hierdoor wordt niet alleen de klimaatbelasting van het gebouw verminderd, maar wordt tevens bijgedragen aan een toekomstbestendige en circulaire ontwikkeling van de Spoorzone.
4. Argumentatie
De uitwerking bevestigt de potentie van De Hertzberger als katalysator voor de Spoorzone In november 2025 heeft uw raad gekozen voor het scenario Apeldoorn Groene Stad van Veiligheid en het college opdracht gegeven deze voorkeursrichting verder uit te werken. Het afgelopen jaar heeft in het teken gestaan van het verdiepen van deze koers en het onderzoeken van de voorwaarden waaronder De Hertzberger kan uitgroeien tot een toekomstbestendige voorziening voor Apeldoorn, haar regio en zelfs landelijk. De uitwerking bevestigt dat De Hertzberger een unieke positie inneemt binnen de ontwikkeling van de Spoorzone. Het gebouw verbindt de ambities op het gebied van veiligheid, onderwijs, innovatie, ontmoeting en stedelijke ontwikkeling op één herkenbare locatie. Daarmee is De Hertzberger meer dan een vastgoedontwikkeling. Het gebouw kan uitgroeien tot een zichtbaar symbool van de schaalsprong van Apeldoorn en een belangrijke drager worden van het profiel van Apeldoorn als Stad van Veiligheid.
Er bestaat concrete interesse vanuit gebruikers en samenwerkingspartners Een belangrijk onderdeel van de uitwerking betrof het toetsen van de marktvraag en de belangstelling vanuit potentiële gebruikers. Met diverse publieke en private partijen zijn gesprekken gevoerd over een mogelijke vestiging in De Hertzberger. Deze verkenning laat zien dat er draagvlak bestaat voor een programma waarin veiligheid, onderwijs, kennisontwikkeling en publieksfuncties samenkomen. Op basis van deze gesprekken is inzicht ontstaan in de ruimtelijke en functionele voorwaarden die nodig zijn om partijen duurzaam aan De Hertzberger te verbinden. Diverse partijen hebben interesse schriftelijk aan ons laten weten door middel van een intentieverklaring. Met één partij werken we aan een vervolgovereenkomst op de al afgesloten intentieovereenkomst. Daarmee is een belangrijke stap gezet richting een realistisch en uitvoerbaar gebruiksconcept.
De businesscase maakt de financiële opgave inzichtelijk De businesscase laat zien dat de beoogde transformatie van De Hertzberger een aanzienlijke investering vraagt. De analyse laat zien dat er een verschil is tussen de kostprijsdekkende huur en de marktconforme huur. Om tot een financieel sluitende businesscase te komen zijn aanvullende bijdragen van overheden, fondsen en andere partners noodzakelijk. Juist het in beeld brengen van deze opgave was het doel van de huidige fase. De businesscase biedt daarmee een realistisch beeld van zowel de kansen als de uitdagingen die voorliggen en welke instrumenten beschikbaar zijn om deze uitdaging te verkleinen.
Er zijn voldoende aanknopingspunten om het geconstateerde tekort te dekken De businesscase laat zien dat tegenover het huidige tekort kansrijke perspectieven staan voor subsidies en bijdragen van derden. Hoewel deze middelen nog niet definitief zijn toegekend, zijn er voldoende concrete aanknopingspunten aanwezig om een volgende stap in de planvorming te rechtvaardigen. De komende fase staat daarom in het teken van het verder concretiseren van deze financieringsmogelijkheden, het vastleggen van gebruikers en het verder optimaliseren van het ontwerp en de exploitatie. Daarmee ontstaat meer zekerheid over de uiteindelijke financiële haalbaarheid van het project.
Zonder vervolgfase kan de haalbaarheid niet verduidelijkt worden Een belangrijk deel van de potentiële subsidies, fondsen en investeringsbijdragen kan pas worden aangevraagd wanneer sprake is van een verder uitgewerkt plan. Hetzelfde geldt voor het vastleggen van huur- en gebruiksovereenkomsten die nodig zijn om de exploitatie structureel te onderbouwen. Juist daarom is een vervolgfase noodzakelijk. Deze fase biedt de mogelijkheid om de programmatische, technische, juridische en financiële uitgangspunten verder uit te werken en de businesscase aan te scherpen. Deze vervolgstap is nodig om de aanwezige kansen te benutten en daadwerkelijk te kunnen verzilveren.
Het vlekkenplan biedt een robuuste basis voor de verdere uitwerking van De Hertzberger Het afgelopen jaar is op basis van de diverse programma's van eisen van de potentiële huurders een vlekkenplan gemaakt. In het vlekkenplan zijn de belangrijkste functies, gebruikersgroepen en ruimtelijke uitgangspunten met elkaar in samenhang gebracht. Het vlekkenplan laat zien dat de ambities op het gebied van veiligheid, onderwijs, innovatie, ontmoeting en publieksgerichte voorzieningen ruimtelijk en functioneel inpasbaar zijn binnen het casco gebouw. Daarnaast maakt het inzichtelijk op welke wijze synergie kan ontstaan tussen de verschillende gebruikers en hoe de karakteristieke kwaliteiten van het rijksmonument daarbij kunnen worden behouden en versterkt. Met het vlekkenplan is een belangrijke stap gezet van visie naar ruimtelijke uitwerking. Het vlekkenplan biedt voldoende houvast om de technische en financiële uitwerking in de volgende fase gericht voort te zetten. Tegelijkertijd biedt het vlekkenplan nog voldoende flexibiliteit om nieuwe inzichten, gebruikerswensen en financieringsmogelijkheden in de voorlopig ontwerpfase uit te werken.
Het voorgestelde besluit beperkt de financiële risico's voor de gemeente Met dit voorstel wordt de gemeenteraad gevraagd een vervolgstap te zetten in de herontwikkeling van De Hertzberger. Uw besluit beperkt zich tot het vaststellen dat er voldoende positieve aanknopingspunten aanwezig zijn om de haalbaarheid verder uit te werken in de voorlopig ontwerpfase.
Een definitief besluit over het uitvoeringskrediet wordt pas aan de raad voorgelegd wanneer er een technisch ontwerp is uitgewerkt met bijbehorende (sluitende) businesscase. Op dat moment kan de raad een integrale afweging maken op basis van een vollediger financieel en inhoudelijk onderbouwd voorstel.
De herontwikkeling van de Hertzberger geeft indentiteit aan Apeldoorn Naast Paleis Het Loo heeft Apeldoorn nog een tweede monument binnen zijn gemeentegrenzen met grote internationale bekendheid: De Hertzberger. Gelegen in de Spoorzone en genoemd naar zijn architect Herman Hertzberger. Met De Hertzberger heeft Apeldoorn een architectonisch icoon dat niet misstaat in een rijtje als het Guggenheim Museum van Frank Gehry, het Centre Pompidou of
Beaubourg van Richard Rogers en Renzo Piano en het Sydney Operagebouw van Jørn Utson. De Hertzberger is een toonbeeld van het structuralisme en verdient een functie die het gebouw behoudt en een openstelling voor het grote publiek borgt. Met het gekozen thema 'Groene Royale Hoofdstad van de Veluwe én stad van Veiligheid’ en de partners die zich graag willen vestigen in het pand zorgen we voor een nieuwe invulling die hier uitvoering aan geeft.
Hoe mooi is het dat hier twee sterke Apeldoornse identiteiten gecombineerd worden: het wereldberoemde gebouw van ‘Even Apeldoorn bellen’ en Apeldoorn als stad van Veiligheid. Bezoekers zullen straks niet alleen voor de invulling komen, maar zeker ook voor zijn bijzondere onderkomen.
De maatschappelijke meerwaarde rechtvaardigt verdere uitwerking De herontwikkeling van De Hertzberger levert niet alleen waarde op voor het gebouw zelf, maar draagt ook bij aan de bredere ambities van Apeldoorn. Het project draagt bij aan de versterking van de Spoorzone, het behoud van een architectonisch icoon met internationale bekendheid welke identiteit geeft aan de stad, de ontwikkeling van het veiligheidsprofiel van de stad en de versterking van de economische en maatschappelijke dynamiek in het centrumgebied. Net als bij de ontwikkeling van de Spoorzone als geheel zit de kracht niet uitsluitend in het individuele project, maar juist in de samenhang met andere ontwikkelingen in het gebied. De Hertzberger vormt daarin een belangrijke katalysator.
Er is nu momentum om de herontwikkeling van De Hertzberger voort te zetten De afgelopen periode is gebleken dat er concrete belangstelling bestaat van partijen die zich in De Hertzberger willen vestigen. Daarmee is voor het eerst sprake van een situatie waarin niet alleen een visie op papier aanwezig is, maar ook een reëel perspectief op daadwerkelijke invulling van het gebouw. Tegelijkertijd sluit de ontwikkeling van De Hertzberger aan bij een bredere maatschappelijke behoefte aan samenwerking, kennisdeling en innovatie op het gebied van veiligheid en weerbaarheid. Juist nu ontstaat de mogelijkheid om een ecosysteem te ontwikkelen waarin overheid, onderwijs, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties elkaar versterken. In de afgelopen fase zijn diverse subsidiemogelijkheden en bijdragen van derden verkend. Een belangrijk deel van deze middelen is gekoppeld aan de verdere voortgang van het project. Wanneer de ontwikkeling wordt stilgezet of uitgesteld, bestaat het risico dat reeds toegezegde of in voorbereiding zijnde subsidies en bijdragen van partners vervallen. Daarmee gaan niet alleen financiële kansen verloren, maar neemt ook de haalbaarheid van een toekomstige ontwikkeling af. De herontwikkeling van De Hertzberger staat bovendien niet op zichzelf. Het gebouw vormt een belangrijke schakel binnen de bredere ontwikkeling van de Spoorzone. Het bieden van duidelijkheid over de toekomst van De Hertzberger creëert zekerheid voor investeerders, ontwikkelaars en andere betrokken partijen in het gebied. Omgekeerd kan het stilvallen van de ontwikkeling gevolgen hebben voor de voortgang van andere deelprojecten binnen de Spoorzone en leiden tot uitstel van gewenste investeringen in het gebied.
Alternatieve ontwikkel strategieën leiden tot onzekerheid en financiële tekorten Terugvallen op een alternatieve ontwikkelstrategie behoort vanzelfsprekend tot de mogelijkheden. Een scenario waarbij het gebouw wind- en waterdicht wordt gemaakt en vervolgens gefaseerd wordt ingevuld, vergelijkbaar met de ontwikkeling van het Strijp-S-terrein in Eindhoven, vraagt echter eveneens om substantiële investeringen en een langdurig ontwikkeltraject. Daarbij blijft gedurende langere tijd onzeker of en wanneer een samenhangende invulling van het gebouw tot stand komt.
Ook de eerder onderzochte sloopvariant biedt geen aantrekkelijk alternatief. Uit onze eerdere verkenning naar varianten, zie daarvoor het raadsvoorstel uit 2025, blijkt dat deze variant gepaard gaat met een financieel tekort. Daarnaast betreft De Hertzberger een rijksmonument, waardoor een besluit tot sloop naar verwachting zal leiden tot juridische procedures en langdurige onzekerheid over de uitvoerbaarheid. Bovendien is op voorhand niet zeker dat omliggende gebiedsontwikkelingen, waaronder de woningbouwontwikkeling van onze ontwikkelpartner, onder deze omstandigheden onverminderd doorgang zullen vinden.
5. Maatschappelijk draagvlak / Burgerparticipatie
In deze fase van het project is maatschappelijk draagvlak voor het project gecreëerd op de volgende wijze:
- Voor de verschillende programmavarianten zijn diverse gesprekken gevoerd met zowel
maatschappelijke als commerciële (markt)partijen.
- Met de potentiële huurders van De Hertzberger is een veiligheidscoalitie gevormd. We werken samen met de huurders aan synergie en samenhang in het concept waarmee het gebouw wordt geëxploiteerd.
- Informatieavond: in januari zijn stakeholders en andere geïnteresseerden geïnformeerd over de besluitvorming en het vervolgproces. In 2028 gaan we hieraan een vervolg geven.
6. Risico’s
Aan het hele traject om te komen tot de transformatie van De Hertzberger, zijn risico’s en kansen
verbonden. Onderstaand worden de grootste risico’s, kansen en mitigerende maatregelen weergegeven:
Risico’s
- Partijen binden aan De Hertzberger
In het afgelopen jaar is met een aantal partijen gesproken om deze aan de Hertzberger te binden. Een aantal heeft hun intentie schriftelijk aan de gemeente kenbaar gemaakt. Het risico bestaat dat deze partijen later in het traject alsnog afzien van deelname aan de De Hertzberger. Potentiële huurders worden gedurende de voorlopig ontwerpfase actief betrokken en waar mogelijk leggen we de interesse vast via intentieovereenkomsten. Tegelijkertijd oriënteren we ons breed qua interesse in De Hertzberger om alternatieve huurders beschikbaar te hebben als partijen zich terugtrekken.
- Marktomstandigheden kunnen wijzigen
Voor het opstellen van de businesscase is uitgegaan van de huidige marktomstandigheden voor het schatten van de bouwkosten, exploitatielasten, potentiële verhuuropbrengsten en marktinteresse naar verhuurbare m2. De herontwikkeling gaat de nodige jaren duren. In de volgende fase zullen we een
actualisatie van de bouwkosten, exploitatielasten, subsidies en verhuuropbrengsten in de businesscase verwerken.
De marktontwikkeling wordt gedurende het project gemonitord. Ook actualiseren we op basis van marktontwikkelingen de bouwkostenraming.
- Eigenaarschap
Een belangrijk vraagstuk betreft het toekomstige eigendom van De Hertzberger. Aangezien het niet de intentie is van de gemeente om het pand in eigendom te behouden is advies gevraagd ten aanzien van de toekomstige eigendomssituatie. Gezien de fase waarin het project zich bevindt kan hierover nog geen afgewogen keus gemaakt worden. Hiervoor is het noodzakelijk om de financiële, juridische en fiscale consequenties voor zowel de investering, de exploitatie als de risicoverdeling in kaart te brengen. Voor een nadere uitwerking van het eigenaarschap wordt verwezen naar bijlage 1 behorende bij dit raadsvoorstel.
Zolang geen juridisch bindende verkoopovereenkomst aanwezig is, noch zicht op een externe organisatiestructuur (inclusief financiering), moet ervan worden uitgegaan dat de gemeente eigenaar blijft en daarmee verantwoordelijk is voor de investerings-, exploitatie- en waarderingsrisico's.
- Verlengen afschrijvingstermijn
De financiële verordening schrijft voor dat transformatie-investeringen in gebouwen in beginsel in 20 jaar worden afgeschreven. De gemeenteraad kan gemotiveerd besluiten hiervan af te wijken indien een langere technische en economische levensduur voldoende aannemelijk kan worden gemaakt.
De economische levensduur vraagt om een afzonderlijke beoordeling. Daarbij moet aannemelijk worden gemaakt dat het gebouw gedurende een langere periode bruikbaar blijft voor de beoogde functie of relatief eenvoudig kan worden aangepast aan een andere functie.
Een langdurige gebruiks- of huurovereenkomst kan hierbij als onderbouwing dienen voor de economische levensduur. In de huidige praktijk zijn dergelijke overeenkomsten echter niet vanzelfsprekend. Daarnaast kan de economische levensduur worden versterkt door het gebouw flexibel en toekomstbestendig in te richten, zodat functiewijzigingen of aanpassingen in de toekomst tegen beperkte kosten mogelijk zijn.
Een afschrijvingstermijn van 40 jaar is op voorhand niet uitgesloten, mits de raad instemt met een afwijking van de financiële verordening, en lijkt vanuit technisch perspectief verdedigbaar. In de businesscase is een voorschot genomen op het nog te nemen besluit van uw raad om af te wijken van de verordening.
- Planologische belemmeringen waaronder stikstof
In deze fase van het project zijn nog geen onderzoeken uitgevoerd naar de planologische haalbaarheid. De onderzoeksresultaten kunnen aanleiding kunnen geven tot het uitvoeren van vervolgonderzoeken en/of het treffen van maatregelen. Het treffen van maatregelen heeft financiële gevolgen. Ook kunnen de onderzoeksresultaten aanleiding geven tot de conclusie dat het project niet uitvoerbaar is. De planologische haalbaarheid wordt opgestart na de goedkeuring van de raad om de businesscase verder uit te werken.
- Netcongestie
De maximale capaciteit van het elektriciteitsnet achter het onderverdeelstation is inmiddels bereikt. Momenteel wordt gewerkt aan de uitbreiding van een middenstation. Voor 1 juli 2026 is een definitieve aansluiting aangevraagd bij Liander. Het risico bestaat dat het verkrijgen van een
aansluiting forse vertraging oploop, wat van invloed kan zijn op een beoogde ingebruikname. We onderzoeken alternatieven om te komen tot oplossing voor het energievraagstuk.
- Rekenrente
In de huidige businesscase wordt gerekend met een aanname van een rentepercentage. Tegelijkertijd is zichtbaar dat de kapitaalmarktrente de afgelopen jaren is gestegen en dat toekomstige financiering tegen hogere tarieven moet worden aangetrokken. Hierdoor bestaat het risico dat de gehanteerde rekenrente op het moment van aanvraag van het uitvoeringskrediet hoger ligt dan momenteel in de businesscase wordt verondersteld. Dit leidt tot hogere kapitaallasten en daarmee tot een groter dekkingsopgave cq. mogelijk exploitatietekort binnen de businesscase.
Om de financiële haalbaarheid van het project te bewaken wordt de businesscase gedurende de volgende fase geactualiseerd. Hierbij worden de effecten van wijzigingen in de rekenrente inzichtelijk gemaakt. Indien nodig worden mitigerende maatregelen uitgewerkt. De geactualiseerde businesscase wordt voorgelegd aan de raad.
- Waarderingsrisico
Na afronding van de transformatie moet worden beoordeeld of de boekwaarde van het pand overeenkomt met de marktwaarde. Wanneer de realiseerbare waarde lager ligt dan de geactiveerde waarde is een afwaardering mogelijk noodzakelijk. Dit leidt direct tot incidentele lasten in de exploitatie.
In de volgende fase wordt de marktwaarde van het gebouw getoetst aan de hand van onafhankelijke taxatie en de actuele exploitatie-uitgangspunten. De resultaten worden verwerkt in de businesscase en voorgelegd aan de raad.
- BTW
Het van toepassing zijnde btw-regime heeft een belangrijke invloed op de omvang van de investering en daarmee op de businesscase. De mate waarin de gemeente betaalde btw kan compenseren of terugvorderen is afhankelijk van de uiteindelijke functies die in het gebouw worden ondergebracht.
Zo kan voor de functie onderwijs de betaalde btw niet worden afgetrokken. In dat geval vormt de BTW een onderdeel van de investeringskosten en neemt de bruto-investering toe. Daarom kan bij een definitieve functiemix pas worden bepaald wat voor invloed de BTW op het uiteindelijke investeringsbedrag heeft. In de voorliggende businesscase is hierin een aanname gedaan.
- Invloed op de financiële positie van de gemeente
De investering heeft invloed op de financiële positie van de gemeente. Naast de financiële haalbaarheid van de businesscase is ook van belang welke invloed de investering heeft op de (structurele) financiële positie van de gemeente. Met name de volgende kengetallen worden geraakt:
_Solvabiliteit_ Een afname van de reserves met € 10 miljoen leidt naar verwachting tot een daling van de solvabiliteit met circa 1 procentpunt, dit wil zeggen wanneer de solvabiliteit 25% zou zijn, deze naar 24% daalt. Een wijziging in onze activa (bijvoorbeeld investeringen of (ver)koop van onroerend goed) met € 40 tot €50 miljoen betekent ongeveer 1 procentpunt af- of toename van de solvabiliteit.
Naast de solvabiliteit neemt de schuldenlast toe, omdat voor de investering externe financiering zal worden aangetrokken. Dit zal effect hebben op onder andere de schuldquote.
- Bouwkosten stijging/index
De investeringsraming is opgesteld op prijspeil juni 2026 en gaat uit van een aanname voor de jaarlijkse bouwkostenstijging. Indien de werkelijke bouwkostenontwikkeling hoger uitvalt dan voorzien, kan dit leiden tot een hogere investeringssom en een verslechtering van het financiële resultaat van de businesscase. Daarnaast kan een stijgende investeringsraming resulteren in een hogere kostprijsdekkende huur, terwijl de markthuur en de beschikbare subsidie mogelijk niet in dezelfde mate meestijgen. Hierdoor kan het verschil tussen de kostprijsdekkende huur en de markthuur verder toenemen, waardoor de exploitatie en de financiële haalbaarheid van de ontwikkeling onder druk komen te staan. De investeringsraming wordt periodiek geactualiseerd op basis van de meest recente marktontwikkelingen, indexcijfers en projectplanning. In de volgende projectfase worden daarnaast mogelijkheden verkend om de kosten te optimaliseren, het programma te optimaliseren en worden de financiële effecten doorlopend in de businesscase verwerkt.
- Leegstandsrisico na transformatie
Na oplevering bestaat het risico dat ruimten niet direct of volledig worden verhuurd. Dit kan leiden tot lagere huurinkomsten en een verslechtering van het financiële resultaat. In de huidige businesscase is nog geen rekening gehouden met een leegstandsrisico, dit wordt in de verdere uitwerking van de businesscase nader gekwantificeerd en financieel verwerkt.
- WOZ-waardering
De hoogte van de WOZ-waarde van De Hertzberger na transformatie is op dit moment nog niet bekend. Voor rijksmonumenten geldt een afwijkende waarderingssystematiek, waarbij de waarde in het economisch verkeer leidend is, ook wanneer deze lager ligt dan de gecorrigeerde vervangingswaarde. De WOZ-waardering zal in de volgende projectfase op basis van een reëel te verwachten programma met een taxatie worden onderbouwd. In de huidige businesscase is gerekend met een aanname. Afhankelijk van de uitkomsten van de taxatie kan de WOZ-waarde zowel op- als neerwaarts worden bijgesteld, dit kan gevolgen hebben voor de lasten en daarmee het financiële resultaat van de businesscase.
- Optimaliseren VVO/BVO verhouding
Voor het vlekkenplan is een voor het bepalen van het bruto vloeroppervlak een vergelijking gemaakt op basis beschikbare bouwtekeningen en meetstaten. Vervolgens is op basis van een vormfactor het verhuurbaar vloeroppervlak bepaald. Na het afronden van de asbestsanering kan op basis van een NEN 8520 meting de VVO/BVO verhouding worden aangescherpt en geoptimaliseerd.
Kansen
- Werven subsidies, fondsen en investeerders
Voor De Hertzberger wordt actief ingezet op het werven van subsidies en bijdragen van derden. Op dit moment zijn hiervoor nog geen definitieve toezeggingen afgegeven. De provincie Gelderland heeft een bijdrage gereserveerd aan de herontwikkeling van De Hertzberger en in het Amaliakwartier. Daarnaast wordt een aanvraag bij een rijksregeling als kansrijk beschouwd. Ook is de afgelopen periode onderzocht in hoeverre filantropische bijdragen mogelijk zijn. Dit onderzoek biedt aanknopingspunten om deze mogelijkheden in de volgende fase nader uit te werken.
Conform het voorzichtigheidsbeginsel worden subsidies en bijdragen van derden pas als dekking in de businesscase verwerkt wanneer voldoende zekerheid bestaat dat deze daadwerkelijk worden toegekend. Het meenemen van nog niet toegekende bijdragen zou leiden tot een te positief beeld van de financiële haalbaarheid. Om die reden worden deze potentiële bijdragen in deze fase beschouwd als onderdeel van het kansendossier. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen realistisme en optimisme.
- Optimaliseren verhuurbaar vloeroppervlak
Het gebouw heeft een relatief ongunstige verhouding tussen verhuurbaar vloeroppervlak (vvo) en bruto vloeroppervlak (bvo). Dit beperkt de exploitatiemogelijkheden van het vastgoed. In de volgende fase worden de mogelijkheden verkend om deze verhouding te optimaliseren, zodat de gebruikswaarde, verhuurbaarheid en financiële prestaties van het gebouw verder kunnen worden verbeterd.
- Ontwerpoptimalisaties
In de volgende fase worden de investerings- en exploitatiekosten verder uitgewerkt en gespecificeerd. Daarbij wordt actief gestuurd op kostenbeheersing door ontwerpkeuzes kritisch te beoordelen en waar mogelijk slimme ontwerpoptimalisaties toe te passen. Denk hierbij aan het efficiënter benutten van ruimtes, het optimaliseren van technische installaties en het maken van afwegingen tussen kwaliteit, functionaliteit en kosten. Op deze wijze wordt toegewerkt naar een financieel haalbaar en uitvoerbaar plan, waarbij onnodige kosten zoveel mogelijk worden voorkomen zonder afbreuk te doen aan de beoogde ambities en kwaliteit van de ontwikkeling.
7. Financiële paragraaf
In geheime bijlage, businesscase Hertzberger, behorende bij dit voorstel zijn de financiële aspecten van de transformatie van de Hertzberger toegelicht.
8. Communicatie van het besluit
Het raadsbesluit is openbaar en wordt via de gebruikelijke kanalen gecommuniceerd. Denk daarbij aan het intranet, de website, de sociale mediakanalen, de binnenstad nieuwsbrief en onze vaste nieuwsrubriek in de Stedendriehoek.
9. Realisatie van het besluit
Zie hiervoor het separate raadsvoorstel voor het uitvoeringskrediet.
Burgemeester en wethouders van Apeldoorn, de secretaris, de burgemeester,
S. de Bruin A.J.M. Heerts